thumb|Sieradzka Brygada ON thumb|Obrona Narodowa w 1939 II Wieluński Batalion Obrony Narodowej (batalion ON „Wieluń II”) – pododdział piechoty Wojska Polskiego II RP.
Historia i formowanie Pododdział sformowany został wiosną 1939, na terenie powiatu wieluńskiego, w składzie Sieradzkiej Brygady ON według etatu batalionu ON typ IV. Dowództwo batalionu, 1 kompanię ON i pododdziały specjalne rozlokowano w Wieluniu, 2 kompanię ON w Osjakowie, a 3 kompanię ON w Działoszynie.
Jednostką administracyjną i mobilizującą dla II Wieluńskiego batalionu ON był 31 pułk Strzelców Kaniowskich w Sieradzu.
II Wieluński batalion ON w kampanii wrześniowej W kampanii wrześniowej walczył w składzie Oddziału Wydzielonego nr 2 dowodzonego przez płk dypl. Jerzego Grobickiego wchodzącego taktycznie w skład10 Dywizji Piechoty (Armia „Łódź”). Batalion po zmobilizowaniu stacjonował w Krajance. W dniach 30 sierpnia-1 września 1939 I pluton kompanii ON „Działoszyn” ochraniał dowództwo OW nr 2 w Walichnowach.
1 września na jednostki Zgrupowania nr 2 (OW nr 2) uderzyły oddziały niemieckiej 17 Dywizji Piechoty wraz z przydzielonym jej pułkiem piechoty zmotoryzowanej SS-Leibstandarte „Adolf Hitler” oraz elementy niemieckiej 1 Dywizji Lekkiej. Niemieckiemu atakowi główny opór stawił 1 pułk kawalerii KOP. Na lewe skrzydło 1 pkaw. KOP naciskały silnie oddziały rozpoznawcze 1 DLek. oraz na pododdziały batalionu ON „Wieluń II” w kierunku Wielunia. W tym celu na rozkaz dowódcy Zgrupowania nr 2 w lesie na wschód od Mieleszyna zgrupowano odwodowe kompanie obu Wieluńskich batalionów ON z zadaniem wykonania kontrataku ze wsparciem dwóch baterii 10 pułku artylerii lekkiej. Z II Wieluńskiego batalionu do kontrataku została wyznaczona 1 kompania ON „Wieluń II”. Około godz.17 rozpoczął się kontratak na niemiecką piechotę walczącą z 1 pkaw. KOP, kontratakujące kompanie dostały się pod gwałtowny i silny ostrzał ukrytej dotąd w lesie niemieckiej broni maszynowej, a następnie dostały się pod ostrzał obu polskich baterii 10 pal. Kontratak nie powiódł się obie kompanie odniosły duże straty osobowe i wycofały się na podstawy wyjściowe.Nocą 1/2 września na rozkaz płk. Grobickiego batalion wycofał się na następne stanowiska obrony w rejonie Sokolnik. Jednocześnie do macierzystej kompanii dołączył I pluton 3 kompanii ON, ochraniający dotychczas sztab zgrupowania.
2 września w godzinach popołudniowych batalion ON „Wieluń II” wraz z batalionem ON „Wieluń I” na rozkaz płk. Grobickiego przemieściły się na następną pozycję opóźniająca w rejonie wsi Siedliska, wysuwając ubezpieczenia na skraj lasu. W nocy pomiędzy ubezpieczeniami i podchodzącymi patrolami niemieckimi doszło do wymiany ognia. W nocy 2/3 września na rozkaz dowódcy Zgrupowania nr 2 oba bataliony podjęły marsz za rzekę Wartę. O świcie 3 września przeszły przez Lututów kierując się na wieś Piaski na prawym brzegu Warty. Marsz prowadzono poprzez Złoczew, Hutę Szklaną, Lipno, Barczew, Chojnę, na most pod Bieleniem. Batalion przeprawił się przez most w godzinach popołudniowych 3 września. Przejściowo obsadził odcinek obrony po 30 pułku piechoty Woźniki-Pstrokonie.
Ze względu na potrzebę zmian personalnych w składzie Zgrupowania nr 2 wchodzącego w skład 10 DP, jego dowództwo od płk. Jerzego Grobickiego wyznaczonego na dowódcę Kresowej Brygady Kawalerii przejął ppłk. Feliks Kopeć dowódca 1 pkaw. KOP. Po odpoczynku w lesie Zygmuntów i uzupełnieniu amunicji 4 września, batalion był gotowy do dalszych działań na stanowiskach obronnych na odcinku Woźniki-Pstrokonie na linii rzeki Warty. Wieczorem 4 września oddziały niemieckie zdobyły przyczółek na odcinku 30 pułku piechoty w rejonie Bielenia oraz opanował wzgórze 185 z wiatrakiem. Nocny kontratak 4/5 września 1 pkaw. KOP i batalionu ON „Wieluń I” częściowo wyparł oddziały niemieckie, lecz wzg. 185 i wał przeciwpowodziowy na Warcie pozostały w rękach niemieckich. Rano 5 września do drugiego kontrataku wyznaczony został batalion ON „Wieluń II” wspartego czołgami 92 samodzielnej kompanii czołgów rozpoznawczych. Natarcie batalionu miało na celu zdobycie wzg.185 i wsi Zagórzyce. Kontratak strzelców ON i tankietek załamał się w silnym ogniu niemieckiej artylerii i broni maszynowej. Batalion ze stratami osobowymi i tankietkami wycofał się na pozycje wyjściowe leżące na skraju lasów Piaski-Marcelów. Wśród poległych znaleźli się por. Tadeusz Żabicki dowódca 2 kompanii ON „Osjaków”, plut. pchor. rez. Jan Rozmarynowski dowódca plutonu z 3 kompanii ON „Działoszyn”, wśród rannych był ppor. Stefan Kranc dowódca plutonu w 3 kompanii ON.
II Wieluński i I Wieluński bataliony ON wycofały się nocą 5/6 września w rejon Lutomierska nad Nerem. Tam kpt. Stefan Faczyński 6 września otrzymał rozkaz reorganizacji obu batalionów wieluńskich. Kolejnym rozkazem nocą 6/7 września oba bataliony podjęły marsz do Warszawy. Marsz prowadzono poprzez Stryków, Głowno, Łowicz, Sochaczew, Błonie. Bataliony dotarły do Warszawy w nocy 8/9 września.
9 września batalion odpoczywał, a następnie wraz I Wieluńskim batalionem ON pod dowództwem kpt. Faczyńskiego 10 września poprzez most Poniatowskiego przekroczył Wisłę i podjął marsz do Otwocka, gdzie zajął obronę. 11 września I i II Wieluńskie bataliony ON wykonały natarcie na Karczew, wypierając oddziały niemieckie za Wisłę. Po zwycięskiej walce bataliony przeszły przez Sobiekursk, w rejon Warszawice-Osieck. Tam 12 września dołączyły do 1 pkaw. KOP. 13 września na oddziały Zgrupowania nr 2 ppłk. Feliksa Kopcia uderzyły oddziały niemieckiej 1 Dywizji Pancernej, która przeprawiła się przez Wisłę na tym odcinku. Oddziały niemieckie rozbiły 1 pułk kawalerii KOP oraz zadały obu wieluńskim batalionom znaczne straty osobowe. Bataliony pozbawione broni przeciwpancernej były bezbronne wobec niemieckich czołgów. Z batalionów ocalało około 200-300 żołnierzy, którzy jako jeden oddział przedzierali się w kierunku Lublina, toczył walki podczas których stracił około 40 żołnierzy. Pozostałość obu batalionów została 17 września okrążona pod wsią Stoczek nad Wilgą, gdzie z braku amunicji zostały wzięte do niemieckiej niewoli
Obsada personalna dowództwo batalionu i pododdziałów: dowódca – kpt. Edward Rajpold adiutant dowódcy – ppor. Jan Markiewicz sekcja zaopatrzenia – ppor. rez. Władysław Smarzyński lekarz batalionu – por. lek. rez. Zwierzyński dowódca 1 kompanii ON „Wieluń II” – por. Władysław Stepokura dowódca I plutonu – ppor. rez. Kazimierz Czechlewski dowódca II plutonu – ppor. rez. Bolesław Latocha dowódca III plutonu – ppor. rez. Jan Sołtysiak dowódca plutonu ckm - NN dowódca 2 kompanii ON „Osjaków” – por. Tadeusz Żabicki (poległ 5 IX 1939) dowódca I plutonu – ppor. rez. Adam Neugebauer (z 31 pp, zg. w Katyniu) dowódca II plutonu – ppor. rez. Mieczysław Plewiński dowódca III plutonu – ppor. rez. Korczak dowódca plutonu ckm - NN dowódca 3 kompanii ON „Działoszyn” – por. Stanisław Jangas dowódca I plutonu – ppor. rez. mgr Stefan Kranc (ranny 5 IX) zastępca dowódcy I plutonu – plut. Franciszek Leszczyk dowódca II plutonu – plut. pchor. rez. Jan Rozmarynowski(+5 IX 1939) dowódca III plutonu – plut. pchor. rez. Adam Słodziński dowódca plutonu ckm - NN
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Stefan Kranc, Ze wspomnień dowódcy plutonu kompanii Obrony Narodowej "Działoszyn" w wojnie obronnej 1939 r., Wojskowy Przegląd Historyczny nr 4 (118) z 1986 r., s. 333-340.
Witold Jarno, Okręg Korpusu Wojska Polskiego nr IV Łódź 1918-1939, Instytut Historii Uniwersytetu Łódzkiego, Katedra Historii Polski Współczesnej, Wydawnictwo "Ibidem", Łódź 2001, , s. 324-325. Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975 Narcyz Klatka "Wieluński Wrzesień 1939", Wydawnictwo Komandor, Wieluń-Gdynia 2006, . Stefan Kranc: Wieluńskie Bataliony Obrony Narodowej w Wojnie Obronnej Polski 1939 r. [w:] Siedem wieków Wielunia. Warszawa-Łódź: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987.
Wieluń II, Batalion ON Kategoria:Polskie jednostki obrony narodowej utworzone w 1939 Wieluń II, Batalion ON Kategoria:Historia Działoszyna Kategoria:Historia Osjakowa Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Wieluniu