Taśma filmowa 35 mm – najczęściej używany format materiału filmowego wykorzystywanego zarówno w fotografii, jak i w kinematografii. Taśma tego standardu została opracowana w 1892 przez Williama Dicksona oraz Thomasa Edisona na podstawie dostarczonego przez George’a Eastmana materiału fotograficznego i jest wykorzystywana do dzisiaj w prawie niezmienionej formie. Materiał światłoczuły, z którego wytwarza się taśmę ma postać pasków o szerokości 35 mm, skąd wywodzi się nazwa standardu, perforowanych na obu brzegachRzeczywista szerokość taśmy 35 mm jest określona normą SMPTE i wynosi 34,925 mm (1,375 cala). Szerokość ta została wybrana przez Dicksona we współpracy z Eastmanem jako niemetryczna wartość standardowa 1 i 3/8 cala. Wzmianka o tym znajduje się w artykule autorstwa Dicksona w 1933 SMPTE Journal. „Half Frame Cameras”. Ten rozmiar jest również dokładnie połową szerokości filmu „typu A” (2 i 3/4 cala lub 69,85 mm), który był wówczas standardowym rozmiarem Eastmana. „Enhancing the Illusion: The Process and Origins of Photography”, George Eastman House.ANSI/SMPTE 139-1996. SMPTE STANDARD for Motion-Picture Film (35mm) – Perforated KS. Society of Motion Picture and Television Engineers. White Plains, NY.. Jako standard perforacji wybrano po 4 otwory na jeden cykl obrazu (pojedynczą klatkę) rozmieszczone po obu stronach taśmy filmowej, co dawało 16 klatek na stopę długości taśmyRob Hummel – American Cinematographer Manual, wydanie ósme. ASC Press: Hollywood, 2001..
Na przełomie XIX i XX wieku wykorzystywano taśmy filmowe o różnych szerokościach, które opracowywano niezależnie, a ich szerokość wynosiła od 13 do 75 mm (od 0,51 do 2,95 cala)Jan-Christopher Horak – Introduction to Film Gauges – Archiwum filmowe i telewizyjne Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles. Dostęp 31 maja 2007.. W 1909 ostatecznie ustalono, że 35 mm będzie standardem szerokości taśmy filmowejRuss T. Alsobrook – International Cinematographers Guild, „Machines That Made the Movies, Part 1”. Dostęp 31 maja 2007. i pozostał on podstawowym rozmiarem zarówno do rejestracji, jak i odtwarzania filmów mimo tego, że z biegiem lat pojawiały się węższe i szersze rodzaje taśm filmowych. Rozmiar 35 mm uznano za optymalny między kosztem materiału filmowego a oferowanej przez niego jakości obrazu. Wszechobecność projektorów na 35-milimetrową taśmę w kinach spowodowała, że jest to obecnie jedyny tak powszechny standard projekcji filmów na świecie.
Standard ten na przestrzeni stu lat dowiódł swej uniwersalności, będąc wielokrotnie modyfikowanym w celu dołączenia ścieżek dźwiękowych, zmiany materiału bazowego na niepalny, dodania kolorów, przystosowania do rejestracji obrazów panoramicznych wielu standardów, oraz zapisu dźwięku cyfrowego na prawie całej niezajętej przez obraz powierzchni taśmy. Od początku istnienia do chwili obecnej wyłączność na produkcję taśm filmowych standardu 35 mm mają firmy Eastman Kodak i Fujifilm. Według firmy Kodak rozdzielczość jednej klatki taśmy filmowej 35 mm wynosi 6K pikseli.
Wczesna historia
W 1880 George Eastman rozpoczął w mieście Rochester w stanie Nowy Jork produkcję szklanych płyt fotograficznych pokrytych warstwą suchej żelatyny. Wraz z Williamem H. Walkerem, Eastman zbudował i 5 maja 1885 opatentował uchwyt do rolki z papierową taśmą pokrytą żelatynową światłoczułą substancją. W 1887 roku Hannibal Goodwin wynalazł nitrocelulozową błonę fotograficzną, pierwszy przezroczysty i elastyczny materiał filmowy PBS American Experience Online. Dostęp 31 maja 2007.. Rok później Emile Reynaud opracował pierwszą taśmę filmową z perforacją. Wytwórnia Eastmana była pierwszym przedsiębiorstwem, które produkowało materiały foto na skalę masową. W 1889 Eastman zdał sobie sprawę, że można pokrywać emulsją żelatynowo-bromkową także nitrocelulozową błonę i całkowicie wyeliminować papierC. E. Kenneth Mees – From Dry Plates to Ektachrome Film: A Story of Photographic Research. Ziff-Davis Publishing. (1961) str. 15-16..
Krótko po wynalezieniu elastycznej taśmy filmowej, Thomas Alva Edison zaprezentował swój wynalazek – kinetoskop, który po raz pierwszy został zaprezentowany w Brooklyn Institute of Arts and Sciences 9 maja 1893 rokuDavid Robinson – From Peepshow to Palace: The Birth of American Film. Nowy Jork i Chichester, West Sussex: Columbia University Press; (1997) str. 39–40. .. Kinetoskop był urządzeniem przeznaczonym do wyświetlania zapętlonego obrazu ruchomego i umożliwiał oglądanie go tylko przez jedną osobę naraz, tak jak w fotoplastykonieKodak Motion Picture Film (H1) (4 edycja). Eastman Kodak Company. .. Krótko potem Edison wraz ze swym asystentem W. K. L. Dicksonem opracowali kinetofon, będący kombinacją kinetoskopu i fonografu. Poczynając od marca 1892 firma Eastman, a od kwietnia 1893 do 1896 wytwórnia New York’s Blair Camera Co. rozpoczęły dostawy na zamówienie Edisona taśm materiału światłoczułego o szerokości 1 9/16 cala. W laboratorium Edisona taśmy te były przycinane do szerokości 35 mm i perforowane. Od 1894 lub 1895 wytwórnia Blaira zaczęła dostarczać gotowy materiał filmowy wykonany zgodnie ze specyfikacją EdisonaPaul C. Spehr – Unaltered to Date: Developing 35 mm Film w Moving Images: From Edison to the Webcam, pod redakcją Johna Fullertona i Astrid Söderbergh Widding. Sydney: John Libbey & Co; (2000) str. 3–28. .. Jednym z parametrów taśmy filmowej, jaki przetrwał do naszych czasów jest ustalona przez Edisona wysokość klatki, która wynosi cztery otwory perforacjiEphraim Katz – The Film Encyclopedia (wydanie 2). HarperCollins Publishers (1994) .. Standard taśmy o szerokości 35 mm z perforacją na krawędziach i klatką wysokości 4 otworów próbował Edison zastrzec patentem, ale w marcu 1902 sąd podważył jego żądania i odmówił mu wyłączności na to rozwiązanie. Decyzja sądu pozwoliła na produkcję taśmy o szerokości 35 mm wielu innym producentom bez konieczności wnoszenia opłat licencyjnych. Wkrótce po orzeczeniu wyroku w sprawie patentu Edisona opracowana przez niego 35-milimetrowa taśma filmowa zaczęła zyskiwać popularność także w Wielkiej Brytanii i całej Europie. Konkurencyjnym do rozwiązania Edisona ówczesnym standardem było rozwiązanie wytwórni American Mutoscope & Biograph w postaci taśmy o szerokości 68 mm przesuwanej w kamerze bez jakiejkolwiek perforacji a jedynie siłami tarcia. We Francji bracia August i Ludwik Lumière opracowali własne rozwiązanie przesuwu taśmy szerokości 35 mm również polegające na perforacji jej krawędzi, ale rzadszej, bo tylko z jednym okrągłym otworem na krawędziach zlokalizowanym na osi symetrii klatkiGrant Lobban – Film Gauges and Soundtracks. BKSTS wall chart.. Chociaż format taśmy filmowej został opracowany przez Edisona to stał się on pierwszym standardem, a od grudnia 1908 niemalże oficjalnym standardem założonego przez Thomasa Edisona trustu Motion Picture Patents Company zrzeszającego wiele wytwórni przemysłu filmowego. Paul C. Spehr opisał wagę tego rozwiązania następującymi słowami:
Szybkie zaakceptowanie taśmy 35 mm jako standardu dało potężny impuls do rozwoju i rozprzestrzenienia się kinematografii. Standardowa szerokość umożliwiła prezentację filmów we wszystkich krajach świata... Zapewniła jednolity, pewny i przewidywalny format dla produkcji, dystrybucji i wyświetlania filmów, ułatwiając błyskawiczne rozprzestrzenianie się filmów jako ogólnoświatowego środka rozrywki i komunikacjiPaul C. Spehr – Unaltered to Date: Developing 35 mm Film w Moving Images: From Edison to the Webcam pod redakcją Johna Fullertona i Astrid Söderbergh Widding. s. 3–28. Sydney: John Libbey & Co. (2000) ..
Ten sam standard taśmy został wprowadzony do fotografii już w 1913 i wykorzystany w aparacie Tourist Multiple, ale popularność zyskał dopiero w 1925 wraz z wprowadzeniem na rynek skonstruowanego przez Oskara Barnacka aparatem LeicaTheo M. Scheerer – The Leica and the Leica System (wydanie 3). Umschau Verlag Frankfurt Am Main. (1960) str. 7-8..
Rynek amatorski Konieczność wykorzystania do produkcji materiału filmowego zaawansowanej chemii i związków srebra spowodowała, że na początku ery kinematografii filmowanie na taśmie 35 mm było drogim hobby niedostępnym dla większości ludzi. Ponadto zastosowanie jako materiału na błonę fotograficzną nitrocelulozy, łatwopalnej i posiadającej własności wybuchowe, stwarzało poważne ryzyko dla ludzi nieprzyzwyczajonych do zachowania szczególnych środków ostrożności przy jej używaniu. Pierwszą próbę wprowadzenia kinematografii na rynek amatorski podjął Amerykanin Birt Acres, który w 1898 zbudował kamerę przenośną Birtac na taśmę filmową szerokości 17,5 mm. Do wczesnych lat 20. XX wieku na rynku amatorskim pojawiło się wiele standardów szerokości taśmy poza 35-milimetrową – 28 mm (1,1 cala) (1912), 9,5 mm (0,37 cala) (1922), 16 mm (0,63 in) (1923) i Pathe Rural 17,5 mm (1926). Ostatecznie rynek amatorski został zdominowany przez format firmy Eastman Kodak o szerokości taśmy wynoszącej 16 mm, który jest wykorzystywany do dzisiaj, a w swej odmianie Super 16 popularny wśród profesjonalnych twórców filmowych. Jako szerokość taśmy wybrano rozmiar 16 mm, aby zapobiec napływowi na rynek materiału światłoczułego ciętego przez firmy trzecie, ponieważ uzyskanie materiału o szerokości 17,5 mm jest proste i polega na przecięciu 35 mm taśmy na połowę. Taśma filmowa standardu 16 mm była pierwszą, którą wyprodukowano z niepalnego i bezpiecznego dwuoctanu celulozy (później trójoctanu celulozy). Później rynek amatorski został podzielony przez wprowadzenie w 1932 drugiego standardu taśmy filmowej o szerokości 8 mm (0,31 cala), której przeznaczeniem była amatorska kinematografia domowaAnthony Slide – The American Film Industry: A Historical Dictionary. Limelight (1990) (wydanie 1). .. Zgodnie z wymogami prawa zarówno taśma szerokości 16 mm, jak i 8 mm (oraz materiał filmowy przeznaczony do używania amatorskiego) musiały być produkowane z materiału niepalnego. Wprowadzenie taśm o tych szerokościach spowodowało, że materiał filmowy na taśmach szerokości 35 mm stał się domeną profesjonalnych filmowców.
Zasada działania taśmy filmowej
W skład emulsji fotograficznej wchodzą miliony światłoczułych kryształków soli srebra zmieszanych z żelatyną. Każdy z kryształków jest związkiem srebra i pierwiastka z grupy halogenków (takich jak brom, jod czy chlor) krystalizującym w układzie sześciennym. Każdy z nich składa się z ujemnie naładowanych jonów halogenku i dodatnio naładowanych jonów srebra. Kiedy na kryształki padnie światło ulegają one rozkładowi, a uwolnione z nich jony srebra powodują (po wywołaniu) zaciemnienie emulsji w naświetlonych miejscach tworząc obraz utajony. Im więcej światła pada na błonę i im dłużej to trwa, tym więcej metalicznego srebra powstaje, a obraz staje się ciemniejszy. Podczas procesu chemicznego nazywanego wywoływaniem pod wpływem wywoływacza fotograficznego następuje przekształcenie obrazu utajonego na jawnyBarbara London Upton i John Upton – Photography (wydanie 4). BL Books, Inc./Scott, Foresman and Company (1989). ..
thumb|left|Krótki odcinek kliszy filmowej 35 mm (przed wywołaniem)