Sanocki Batalion Obrony Narodowej (batalion ON „Sanok”) – pododdział piechoty Wojska Polskiego II RP.
Formowanie i zmiany organizacyjne thumb|Batalion walczył w składzie armii Batalion został sformowany w garnizonie Sanok na podstawie zarządzenia L.dz. 1135/Tjn. I wiceministra spraw wojskowych z 6 kwietnia 1938, w składzie Podkarpackiej Brygady ON:
Dowództwo Sanockiego batalionu ON 1 kompania ON „Sanok” 2 kompania ON „Brzozów” 3 kompania ON „Krosno” 4 kompania ON
Wiosną 1939 roku przeformowany został na etat batalionu ON typ I. Równocześnie ze składu batalionu wyłączono 2 kompanię ON „Brzozów”, podporządkowano dowódcy nowo powstałego Brzozowskiemu batalionu ON i przemianowano na 1 kompanię ON. W ten sam sposób postąpiono z 3 kompanią ON „Krosno”, która podporządkowana została dowódcy Krośnieńskiego batalionu ON. Dotychczasowa 4 kompania ON została przemianowana na 3 kompanię ON. Sformowano także nową 2 kompanię ON w Rymanowie.
Dowództwo Sanockiego batalionu ON 1 kompania ON „Sanok” 2 kompania ON „Rymanów” 3 kompania ON „Lesko”
Jednostką administracyjną i mobilizującą dla Sanockiego batalionu ON był 2 pułk Strzelców Podhalańskich w Sanoku.
5 sierpnia 1939 roku w miejscowościach: Zagórz, Nowy Zagórz i Poraż zorganizowany został 3 pluton 3 kompanii ON (według typu IV). Ponadto ze składu batalionu wyłączona została 2 kompania ON „Rymanów”, przeformowana na typ IV i podporządkowana dowódcy Brzozowskiego batalionu ON. Równocześnie ze składu Brzozowskiego batalionu ON wyłączona została 3 kompania ON i podporządkowana dowódcy Sanockiemu batalionowi ON z zachowaniem dotychczasowej organizacji (typ IV). Podczas drugiego przydziału broni dla formacji Obrony Narodowej w lipcu-sierpniu 1939 batalion otrzymał 180 sztuk karabinów Berthier wraz z 5400 szt. amunicji do nich, 15 sztuk lkm Bergmann wz.1915 wraz z 7500 sztuk amunicji do nich. Do końca nie jest pewne ile batalion otrzymał lkm, ile zdał do napraw lub ze względu na zużycie, przed rozpoczęciem działań wojennych. W zamian za przekazane lkm Bergmann wz.1915, batalion otrzymał rkm Chauchat wz.1915 na amunicję produkcji francuskiej. Dodatkowo do batalionu przydzielono nieustaloną bliżej ilość garłaczy karabinowych typu VB.
Sanocki batalion ON w kampanii wrześniowej W kampanii wrześniowej 1939 walczył w składzie 3 Brygady Górskiej Strzelców. Razem z komisariatem Straży Granicznej „Cisna” stanowił załogę wschodniego odcinka „Baligród” pod dowództwem kpt. Tadeusza Kuniewskiego, którego zadaniem było zamknięcie kierunku Ruska-Baligród-Lesko. Batalion główne siły zebrał w rejonie Baligrodu oraz częściowo w rejonie Cisnej.
10 września około godz. 11 zajmowana przez batalion pozycja opóźniająca pod Uhercami Mineralnymi została zaatakowana przez zmotoryzowany oddział pościgowy „Geiger” z 1 Dywizji Górskiej. Po krótkiej walce batalion został odrzucony z zajmowanej pozycji i rozproszony. Pozostałości batalionu zostały zebrane przez mjr. Tadeusza Ochęduszki w Ustrzykach Dolnych. Wieczorem 10 września pozostałości odeszły do Starzawy pod osłoną straży tylnej z batalionu ON „Przemyśl” i broniącego Krościenka batalionu ON „Jarosław”. Z połączonych batalionów ON „Jarosław” i ON „Sanok” w Strzelbicach zebrano 9 oficerów i 210 strzelców.
Obsada personalna Obsada personalna batalionu w marcu 1939 roku: dowódca batalionu – kpt. adm. (piech.) Tadeusz Kuniewski (*) dowódca 1 kompanii ON „Sanok” – kpt. Franciszek Stanisław Gacek (*) dowódca 2 kompanii ON „Brzozów” – kpt. adm. (piech.) Stanisław Godawa (*) dowódca 3 kompanii ON „Krosno” – por. kontr. Władysław Parylak (*) dowódca 4 kompanii ON „Lesko” – por. kontr. Tadeusz Franciszek Riedrich (*)
thumb|Nagrobki żołnierzy Września 1939 w Uhercach Obsada we wrześniu 1939 dowódca batalionu – kpt. Tadeusz Kuniewski adiutant – kpt. posp. rusz. Tadeusz Józef Ćwiok oficer gospodarczy – por. rez. Stanisław Tomasz Święch lekarz – por. rez. lek. Herman Gruber dowódca plutonu karabinów maszynowych – ppor. rez. Jan Antoni Adamek dowódca 1 kompanii ON „Sanok” – kpt. Franciszek Stanisław Gacek dowódca I plutonu – ppor. rez. Stanisław Szczytnicki dowódca II plutonu – NN dowódca III plutonu – ppor. rez. Franciszek Ksawery GoryniaFranciszek Gorynia to przedwojenny oficer rezerwy i nauczyciel w Długiem. Podczas okupacji niemieckiej członek konspiracji ZWZ-AK. Na początku 1940 mianowany szefem placówki nr 2 w Zarszynie obwodu Sanok – Zarszyn, Długie, Nowosielce, Pisarowce, jednak w ciągu roku nie dokonał należytych starań w celu organizacji i został odwołany w styczniu 1941 (jego następcą został ppor. Mieczysław Granatowski). Według Aleksandra Rybickiego już w 1940 miał podpisać listę Reichsdeutscha. Aresztowany przez Niemców został ich konfidentem, po zwolnieniu zatrudniony jako urzędnik powiatowy w wydziale spraw wewnętrznych (wydział drogowy). Miał przyczynić się do masowych aresztowań działaczy konspiracji i tzw. „wsypy” w 1942 (przezornie nie denuncjując przy tym swoich najbliższych współpracowników z placówki nr 2). Po ustaleniu przez polski wywiad podziemny jego działalności na rzecz Niemców wyrokiem podziemnego Wojskowego Sądu Specjalnego w Krakowie skazany na karę śmierci. Wyrok wykonał Patrol Kedywu Inspektoratu Krosno w jego mieszkaniu przy ulicy Kazimierza Lipińskiego w Sanoku na przełomie 26 czerwca 1943 o godz. 6:30. Franciszek Ksawery Gorynia został pochowany przez Niemców w uroczystym pogrzebie w Sanoku, a jego grób oznaczono swastyką i podpisem Sie starben für Großdeutschland (Umarli za Wielkie Niemcy). dowódca 2 kompanii ON „Dynów” – NN dowódca I plutonu – ppor. rez. Ludwik Grzegorczyk dowódca II plutonu – NN dowódca III plutonu – ppor. rez. Bogusław Izydor Karczewski dowódca 3 kompanii ON „Lesko” – por. kontr. Tadeusz Franciszek Riedrich dowódca I plutonu – ppor. rez. Adam Kostka dowódca II plutonu – NN dowódca III plutonu – NN zmobilizowany: mjr Bronisław Polityński
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Ryszard Dalecki, Armia „Karpaty” w wojnie obronnej 1939 r., Rzeszów 1989, wyd. II, .
Sanok, Batalion ON Kategoria:Polskie jednostki obrony narodowej utworzone w 1938 Sanok, Batalion ON Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Sanoku