Samuel Eilenberg (ur. 30 września 1913 w Warszawie, zm. 30 stycznia 1998 w Nowym Jorku) – polsko-amerykański matematyk pochodzenia żydowskiego, jeden z czołowych przedstawicieli warszawskiej szkoły matematycznej, członek zagraniczny Polskiej Akademii Nauk.
Życiorys W roku akademickim 1930/1931 rozpoczął studia matematyczne na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego. W 1936 obronił pracę doktorską O zastosowaniach topologicznych odwzorowań na okrąg koła. 12 kwietnia 1939 wypłynął z Gdyni statkiem do Wielkiej Brytanii a następnie do USA, zabierając całe swoje matematyczne archiwum. Eilenberg zrezygnował z obywatelstwa polskiego w 1948 roku i przyjął obywatelstwo USA.
Topolog, współtwórca teorii kategorii, algebry homologicznej (z Henrym Cartanem) i nowoczesnej (aksjomatycznej) topologii algebraicznej (z Normanem Steenrodem). Miał zasadniczy wpływ na rozwój i język matematyki XX wieku. Wniósł wkład do teorii automatów. Był pierwszym i przez dłuższy czas jedynym niefrancuskim uczestnikiem słynnej grupy matematyków, publikującej pod pseudonimem Nicolas Bourbaki.
Samuel Eilenberg był również znawcą i kolekcjonerem dzieł sztuki, zwłaszcza dalekowschodnich. O ile w świecie matematyków był znany jako Sammy, to w świecie sztuki był znany jako Profesor.
Razem z Saundersem Mac Lanem pracował nad przestrzeniami topologicznymi, znanymi obecnie jako przestrzenie Eilenberga-MacLane’a. Efekty innych jego prac to ścisła definicja homologii singularnej, ciągi spektralne Eilenberga-Moore'a (z Johnem Moore'em), twierdzenie o przeszkodach (metoda), aksjomatyka Eilenberga-Steenroda teorii homologicznych i kohomologicznych (z Normanem Steenrodem), wyniki z topologicznej teorii wymiaru oraz z teorii węzłów.
Laureat Nagrody Wolfa z matematyki (1986). W 1991 r. został członkiem zagranicznym PAN.
W 1996 roku doznał udaru mózgu. Po kolejnym udarze 2 lata później zmarł w Nowym Jorku.
W 2019 roku Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego utworzył stanowisko adiunkta im. Samuela Eilenberga, przeznaczone dla młodych naukowców w dziedzinie matematyki i informatyki. Stanowisko łączy prowadzenie badań naukowych z zajęciami dydaktycznymi i jest przyznawane w drodze otwartego konkursu. Nazwanie go imieniem Eilenberga stanowi hołd dla jego wybitnego wkładu w rozwój matematyki, oraz inspirację dla młodych badaczy do prowadzenia działalności naukowej na najwyższym poziomie.
Wybrane publikacje
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne
Film dokumentalny o Karolu Borsuku i Samuelu Eilenbergu.
Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Warszawska szkoła matematyczna Kategoria:Polscy matematycy XX wieku Kategoria:Amerykańscy matematycy XX wieku Kategoria:Polscy topolodzy Kategoria:Członkowie zagraniczni PAN Kategoria:Amerykańscy laureaci Nagrody Wolfa w dziedzinie matematyki Kategoria:Laureaci medalu im. Wacława Sierpińskiego Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami matematycznymi Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1913 Kategoria:Zmarli w 1998