Antoni Czyż (ur. 10 listopada 1955 w Warszawie) – polski literaturoznawca, historyk i teoretyk literatury, historyk idei, także historyk duchowości (zwłaszcza mistycznej), edytor i filmoznawca, prof. nadzw. dr hab.Ogród. Interdyscyplinarny półrocznik humanistyczny, 2018, nr 1-2-2019, nr 1-2 (35-38), s. 632–634.Portret Wielkiej Damy. Profesor Janina Gardzińska (1944-2022). Red. Antoni Czyż, Elżbieta M. Kur, Violetta Machnicka, Stanisław Szczęsny. Bukowiec 2023, s. 247–248; ORCID 0000-0001-6934-8169.

Wykształcenie i praca zawodowa Jego rodzice to Jerzy i Janina z d. Mickiewicz, wilnianka, mieszkająca za młodu obok Ostrej Bramy; jego rodzina ze strony ojca i matki pochodzi z ziem historycznej LitwyAntoni Czyż: Lata późne a piękne. O siedleckiej Nagrodzie Złotego Jacka – z melancholią. „Ogród” 2018, nr 1-2-2019, nr 1-2 (35-38), s. 17–22. Rodzina używa też wariantu nazwiska Mintowt Czyż lub Czyż-Mintowt oraz herbu Godziemba., w tym z obszaru dzisiejszej Białorusi; oboje rodzice walczyli w powstaniu warszawskim 1944 jako żołnierze AK. Jest absolwentem XVI Liceum Ogólnokształcącego im. Stefanii Sempołowskiej na Starym Żoliborzu w Warszawie. W latach licealnych został finalistą olimpiad szkolnych – są to Olimpiada Literatury i Języka Polskiego oraz Konkurs Języka Łacińskiego i Kultury Antycznej, będący zalążkiem Olimpiady Języka Łacińskiego. Ukończył filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim, tam pracował jako asystent i uzyskał stopień doktora. Habilitował się na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Od 1995 wykładał na dzisiejszym Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, a w 1998 był pracownikiem naukowym, profesorem nadzwyczajnym uczelni, Akademii Podlaskiej w Siedlcach (dzisiejsza nazwa uczelni: Uniwersytet w Siedlcach), tam Wydział Humanistyczny, polonistyczny Instytut Literaturoznawstwa i Językoznawstwa; wykładał także na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie (na kierunku filologia polska oraz w Instytucie Historii Sztuki, tu na zaocznym studium historii kultury). Prowadził również wykłady w Kolegiach Nauczycielskich w Suwałkach i w Wałczu oraz w Mazowieckiej Wyższej Szkole Humanistyczno-Pedagogicznej w Łowiczu.

Wychował jako promotor 10 licencjatów, ponad 200 magistrów i 9 doktorów. Wykaz doktorów wypromowanych: https://orcid.org/0000-0001-6934-8169. Recenzował także prace licencjackie, magisterskie, doktorskie i pracę habilitacyjną.

Jest współtwórcą (w 1988 z mgr Tomaszem Brzozowskim) i redaktorem naczelnym czasopisma – kwartalnika naukowego i literackiego, teraz interdyscyplinarnego półrocznika humanistycznego, „Ogród”, ISSN 0867-4205„Ogród” (Warszawa) z. 1:1988..

Przez wiele lat był członkiem Komitetu Głównego Olimpiady Literatury i Języka Polskiego przy Instytucie Badań Literackich PAN w Warszawie. Należy do Klubu Inteligencji Katolickiej w Warszawie oraz do stowarzyszeń – są to: Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza, Polskie Towarzystwo Badań nad Wiekiem XVIII i Siedleckie Towarzystwo Naukowe.

Wszedł w skład komitetu wspierającego kandydaturę Karola Nawrockiego na prezydenta RP w wyborach w 2025.

Określa się jako polskojęzyczny Litwin.

Mieszka w Warszawie (na Starych Bielanach).

Publikacje Książki autorskie: Ja i Bóg. Poezja metafizyczna późnego baroku. Wrocław 1988 (monografia - rozprawa doktorska), Światło i słowo. Egzystencjalne czytanie tekstów dawnych. Warszawa 1995 (monografia - praca habilitacyjna), Władza marzeń. Studia o wyobraźni i tekstach. Bydgoszcz 1997 (monografia), Jaki zapis? Poradnik polonisty. Siedlce 1999 (podręcznik). Rojny i gwarny blask kultury. Literacka „varietas” i historyczne „multum” tekstów. Siedlce 2019 (monografia).

Wywiady: Od apokalipsy i mistyki po humanizm. Z Antonim Czyżem rozmawiała Magdalena Idzikowska. „Teologia Polityczna”, 2022. Prof. Antoni Czyż: kobiety nie były milczącymi aktorami dawnego życia literackiego, 2024.

Tomy zbiorowe pod jego redakcją, m.in.: Wśród pisarzy oświecenia. Bydgoszcz 1997 (współredaktor mgr Stanisław Szczęsny), Czytanie Witkacego. Siedlce 2001, Wyobraźnia jako jaźń twórcza. Warszawa 2002 (współredaktor prof. Ewa Podrez), Czytać Tadeusza Micińskiego. Siedlce 2016 (współredaktorzy dr Marcin Pliszka i prof. Sławomir Sobieraj). Prywatne i publiczne w tekstach kultury. Siedlce 2016 (współredaktor prof. Andrzej Borkowski). Portret Wielkiej Damy. Profesor Janina Gardzińska (1944-2022). Bukowiec, Wyd. Igitur, 2023 (współredaktorzy prof. Elżbieta M. Kur, prof. Violetta Machnicka, mgr Stanisław Szczęsny), ISBN 978-83-961229-1-9.

Edycje, które przygotował: Czasopismo – kwartalnik naukowy i literacki, teraz interdyscyplinarny półrocznik humanistyczny, „Ogród”, ISSN 0867-4205. Wydał z prof. Aleksandrem Nawareckim utwory Józefa Baki: Poezje (1986) i Uwagi (2000; edycja krytyczna). Wydał, opatrzył wstępem i opracował esej historyczno-filozoficzny Andrzeja Żuławskiego Moliwda (1994).

Rozprawy i eseje naukowe (jego ulubiony gatunek wypowiedzi naukowej to esej) publikował w periodykach i tomach zbiorowych. Ogółem ma 400 publikacji.

Uhonorowany Medalem Komisji Edukacji Narodowej w związku z pracą w ramach Olimpiady polonistycznej. Otrzymał też Nagrodę Złotego Jacka, przyznawaną przez Siedleckie Towarzystwo Naukowe oraz Nagrodę im. Witolda Hulewicza za 2022.

Przypisy

Bibliografia Paradygmat pamięci w kulturze. Prace ofiarowane Antoniemu Czyżowi. Red.: Andrzej Borkowski, Marcin Pliszka, Artur Ziontek. Siedlce 2005. Radość w kulturze. Red.: Barbara Stelingowska, Elżbieta M. Kur. Siedlce 2019, [dedykacja tomu: „Profesorowi Antoniemu Czyżowi w 40. rocznicę pracy naukowej”]. Piotr Prachnio: Pojmuję nowe, gdy znam dawne. „Twórczość” (Warszawa) 2021, nr 4, s. 146–150 [recenzja monografii Rojny i gwarny blask kultury]. Jerzy Sosnowski: Jak żyć, Mistrzu, jak żyć? „Gazeta Wyborcza” 29 marca 2017 [dwa portrety wykładowców: Antoni Czyż i Tadeusz Komendant]. Ireneusz Szczukowski: Odnawianie znaczeń. Strategie czytania literatury polskiego renesansu i baroku. „Czytanie Literatury” (Łódź) nr 2: 2013, s. 332–343. Piotr Wilczek: Najnowsze tendencje w badaniach nad literaturą staropolską. „Słupskie Prace Filologiczne”, seria: „Filologia Polska”, r. V, Słupsk 2007. Przedruk w: Piotr Wilczek: Polonice et latine. Studia nad literaturą staropolską. Katowice 2007, zwłaszcza s. 25.

Linki zewnętrzne

biogram (po polsku i francusku) i bibliografia na stronie ORCID

Kategoria:Polscy historycy literatury Kategoria:Urodzeni w 1955 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie