River Phoenix, właściwie River Jude Bottom (ur. 23 sierpnia 1970 w Madras, zm. 31 października 1993 w Hollywood) – amerykański muzyk, aktor i aktywista społeczny. Był wschodzącym gwiazdorem Hollywood, w trakcie swojej krótkiej, ale błyskotliwej kariery, określany jako James Dean nowej ery. Szczególne uznanie krytyki i widowni uzyskał za występy w filmach Stań przy mnie (1986), Stracone lata (1988) oraz Moje własne Idaho (1991). Zmarł w nocy z 30 na 31 października 1993 w wyniku przedawkowania narkotyków. Był wymieniony jako jeden z dwunastu „Obiecujących nowych aktorów 1986 roku” w „Screen World” Johna Willisa, Vol. 38. Stał się wzorem do stworzenia bohatera Aslana „Asha” Lynxa z anime Banana Fish.

Życiorys Wczesne lata thumb|150px|left|„The Viper Room” w West Hollywood Przyszedł na świat w Madras w Oregonie w wielodzietnej rodzinie jako najstarszy syn kalifornijskiego dekoratora Johna Lee Phoenixa („Bottom”, „Amram”; ur. 14 czerwca 1947) i sekretarki z nowojorskiego Bronxu Arlyn Dunetz Jochebed (ur. 31 grudnia 1944). Rodzice jego matki byli Żydami aszkenazyjskimi z Węgier i Rosji. Wychowywał się z młodszym bratem Joaquinem Rafaelem (ur. 28 października 1974) i trzema siostrami: Rain Joan of Arc (ur. 21 listopada 1972), Liberty Mariposą (ur. 5 lipca 1976) i Summer Joy (ur. 10 grudnia 1978). Jego rodzice byli hipisami, żyjącymi w Ameryce Południowej, gdzie stali się członkami organizacji Dzieci Boga. W 1977 rodzina przeniosła się do Los Angeles i zmieniła swoje nazwisko na Phoenix od Feniksa, który odradza się z popiołów.

Kariera mały|Phoenix w 1989 River od wczesnych lat pasjonował się muzyką i aktorstwem. Mając dwanaście lat, trafił do serialu CBS Siedem narzeczonych dla siedmiu braci (Seven Brides for Seven Brothers, 1982–83) z udziałem Richarda Deana Andersona, Drake’a Hogestyna i Petera Hortona, w roli Guthrie McFaddena, za którą był nominowany do Young Artist Award dla najlepszego aktora w nowym serialu (1982) i otrzymał Young Artist Awards dla najlepszego aktora w serialu (1984). Wkrótce zagrał rolę młodego naukowca Wolfganga Müllera w filmie familijnym sci-fi Odkrywcy (Explorers, 1985) u boku Ethana Hawke’a. Pierwszy sukces odniósł w wieku 18 lat, gdy za rolę syna państwa Pope w dramacie Sidneya Lumeta Stracone lata (Running on Empty, 1988) został nominowany do Oscara i Złotego Globu. Rok później wcielił się w postać młodego Indiany Jonesa w filmie Stevena Spielberga Indiana Jones i ostatnia krucjata (1989).

Zdaniem wielu krytyków i fanów najwybitniejszą swoją kreację stworzył w filmie Moje własne Idaho (1991) w reżyserii Gusa Van Santa. Otrzymał za nią Puchar Volpiego dla najlepszego aktora na 48. MFF w Wenecji.

Wraz z siostrą Rain założył zespół muzyczny Aleka’s Attic. Zaśpiewał w utworze Johna Frusciante „Height Down”, który znalazł się na jego drugiej solowej płycie Smile from the Streets You Hold wydanej w 1997, cztery lata po śmierci Rivera. Początkowo utwór ten miał się znaleźć na płycie Niandra LaDes and Usually Just a T-Shirt z 1994.

Był na okładkach „Seventeen” (w lipcu 1987), „Bravo” (w czerwcu 1988, w styczniu 1994), „Interview” (w listopadzie 1991), „Details” (w listopadzie 1991), „People” (w listopadzie 1993) i „Spin” (w styczniu 1994).

Życie prywatne Aktywnie wspomagał rozmaite organizacje charytatywne i społeczne. Tak jak reszta swojego rodzeństwa był weganinem.

Zmarł w wieku 23 lat 31 października 1993 w West Hollywood w wyniku przedawkowania narkotyków w klubie swojego przyjaciela Johnny’ego Deppa „The Viper Room”.

Jak opisano w biografii Anthony’ego Kiedisa – przyjaźnił się z zespołem Red Hot Chili Peppers. Wielokrotnie odwiedzał ich przy nagrywaniu albumu Blood Sugar Sex Magik – uwzględniono jego postać w filmie dokumentalnym Funky Monks. Został wspomniany w utworze „Give It Away” w cytacie: There’s a River born to be a giver / Keep you warm won't let you shiver / His heart is Never gonna wither. Prócz tego istnieje utwór tego zespołu poświęcony jego pamięci – „Transcending”, którego tekst napisał basista Red Hot Chilli Peppers – Flea. Poznał on Rivera podczas pracy przy filmie Moje własne Idaho i towarzyszył mu w karetce podczas feralnego dnia w The Viper Room.

Przyjaźnił się też z Michaelem Stipe, założycielem grupy rockowej R.E.M., który zadedykował mu utwór „Bang and Blame”.

Filmografia Rok Tytuł Rola Reżyser Nagrody1985Odkrywcy (Explorers)Wolfgang MüllerJoe DanteYoung Artist Awards za wyjątkowy występ młodego aktoraRodzinna tragedia – Historia Eliana Gonzalesa (Surviving: A Family in Crisis, TV)Philip BroganWaris HusseinYoung Artist Awards dla najlepszego aktora w TV1986Stań przy mnie (Stand by Me)Chris ChambersRob ReinerJackie Coogan Award Krąg przemocy (Circle of Violence: A Family Drama, TV)Chris BenfieldDavid Greene Wybrzeże moskitów (The Mosquito Coast)Charlie FoxPeter WeirYoung Artist Awards dla najlepszego młodego supergwiazdora1988Jimmy Reardon (A Night in the Life of Jimmy Reardon/alternatywny tytuł Aren't You Even Gonna Kiss Me Goodbye?)Jimmy ReardonWilliam RichertMały Nikita (Little Nikita/alternatywny tytuł The SleepersJeff Grant / NikitaRichard BenjaminStracone lata (Running on Empty)Danny PopeSidney LumetNational Board of Review Award dla najlepszego aktora drugoplanowego nominacja do Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego nominacja do Złotego Globu dla najlepszego aktora drugoplanowego1989Indiana Jones i ostatnia krucjata (Indiana Jones and the Last Crusade)młody Indiana JonesSteven Spielberg1990Kocham cię na zabój (I Love You to Death)Devo NodLawrence Kasdan1991Amerykańskie psy (Dogfight)Eddie BirdlaceNancy SavocaMoje własne Idaho (My Own Private Idaho)Mike WatersGus Van SantIndependent Spirit Award za najlepszą rolę męskąNational Society of Film Critics Award dla najlepszego aktoraPuchar Volpiego dla najlepszego aktora na 48. MFF w Wenecjinominacja do New York Film Critics Circle Award 1991 dla najlepszego aktora1992Sneakers (Włamywacze)Carl ArbogastPhil Alden Robinson1993Cicha zemsta (Silent Tongue)Talbot RoeSam ShepardW pogoni za sukcesem (The Thing Called Love)James WrightPeter Bogdanovich2012Dark BloodChłopakGeorge Sluizer

Seriale TV RokTytułRolaNagrody1982–1983Siedem narzeczonych dla siedmiu braci (Seven Brides for Seven Brothers)Guthrie McFadden21 odcinkówYoung Artist Awards dla najlepszego aktora w serialu (1984)nominacja do Young Artist Awards dla najlepszego aktora w nowym serialu (1982)1984CelebrityJeffie (11 lat)1984ABC Afterschool Special – odc. "Backwards: The Riddle of Dyslexia"Brian Ellsworthnominacja do Young Artist Awards dla najlepszego aktora w familijnym filmie TV (z Joaquinem Phoenixem)1984It's Your Move – odc. "Pilot"Brian1984Hotel – odc. "Transitions"Kevin1985Robert Kennedy i jego czasy (Robert Kennedy & His Times)Robert Francis Kennedy Jr. (cz. 3)1985Family Ties – odc. "My Tutor"Eugene Forbes

Teledysk RokTytułArtystaRola1986„Stand By Me”Ben E. Kingw roli samego siebie

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Amerykańscy aktorzy dziecięcy Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Amerykańscy wokaliści Kategoria:Amerykanie pochodzenia francuskiego Kategoria:Amerykanie pochodzenia niemieckiego Kategoria:Amerykanie pochodzenia walijskiego Kategoria:Amerykanie pochodzenia żydowskiego Kategoria:Laureaci Pucharu Volpiego dla najlepszego aktora Kategoria:Rodzina Phoenix Kategoria:Urodzeni w 1970 Kategoria:Zmarli w 1993 Kategoria:Zmarli z powodu narkotyków