Trasa W-Z – główna arteria komunikacyjna Łodzi na kierunku wschód–zachód łącząca dwa największe łódzkie osiedla Widzew Wschód (na wschodzie) i Retkinię (na zachodzie).
Opis trasy „Trasa W-Z” – tym określeniem pod koniec lat 70. XX wieku nazwano zmodernizowany w latach 1975–1979 drogowy i tramwajowy ciąg Retkinia–Widzew. Na trasę składały się wtedy odcinki ulicy o nazwach (patrząc od zachodu): aleja Adama Mickiewicza ulica Główna ulica Armii Czerwonej, zawarte pomiędzy aleją Włókniarzy i ul. Wysoką. Tablica upamiętniająca powstanie Trasy W-Z w Łodzi znajdowała się w nieistniejących od 2013 r. podziemiach pod skrzyżowaniem ulicy Piotrkowskiej z alejami: marsz. Józefa Piłsudskiego od wschodu oraz Adama Mickiewicza od zachodu.
W 2013 r. Urząd Miasta Łodzi, w czasie prezydentury Hanny Zdanowskiej, rozpoczął, jedną z największych w ostatnich latach, inwestycję w łódzką infrastrukturę, tj. projekt „Modernizacja i rozbudowa Trasy W-Z”. Projekt realizowano w dwóch etapach. Pierwszy odcinek trasy budowano w ścisłym centrum miasta – powstał nowy tunel drogowy o długości 249 m. Na powierzchni tunelu, w centrum miasta (pomiędzy ul. Piotrkowską i al. Tadeusza Kościuszki), wybudowano Dworzec Tramwajowy Centrum, choć dla łodzian potocznie to Przesiadkowo lub Stajnia Jednorożców – jeden z najbardziej rozpoznawalnych obiektów w mieście. Drugim etapem projektu była rozbudowa i modernizacja linii tramwajowych (13,2 km), co umożliwiło połączenia tramwajowe między dzielnicami Retkinia i Olechów. Trasę otwarto w październiku 2015 r.
Obecnie określenie „Trasa W-Z” można rozszerzyć do ciągu ulic (licząc od zachodu): aleja gen. Zygmunta Waltera-Janke aleja ks. bpa Władysława Bandurskiego aleja Adama Mickiewicza aleja marsz. Józefa Piłsudskiego (DW713) ulica Rokicińska (DW713). W skład trasy W-Z można również zaliczyć aleję ks. kard. Stefana Wyszyńskiego będącą główną arterią komunikacyjną Retkini.
Historia Idea budowy tej trasy powstała już w połowie lat 30. XX w. Zakładał to zatwierdzony w 1935 r. przez Radę Ministrów plan rozbudowy Łodzi. Wybuch wojny sprawił, że tych planów nie zrealizowano. Powrócił do nich niemiecki okupant podczas II wojny światowej. Jednym z ich elementów była budowa trasy biegnącej z zachodu na wschód Łodzi (podówczas nazwanej Litzmannstadt). Miała się zaczynać na Karolewie w okolicy dawnej fabryki rodziny Plihalów, późniejszej fabryki „Femina” a obecnie m.in. siedziba Urzędu Dzielnicowego Łódź-Polesie. Prace te prowadzono w latach 1940–1943. Według ich planów na Karolewie miał zostać zbudowany wielki stadion w kształcie podkowy. Dalej trasa miała przechodzić koło dworca Kaliskiego. W okolicy obecnego skrzyżowania ul. S. Żeromskiego i al. A. Mickiewicza miała powstać wielka hala ludowa, która mogłaby pomieścić kilkanaście tysięcy ludzi. Nieco dalej na wschód miało powstać nowe centrum miasta z ratuszem przy parku im. J. Poniatowskiego. Planów tych nie zdołano zrealizować. Powrócono do tej koncepcji w I poł. lat 70. XX w. w ramach wielkiego planu budowy i modernizacji Łodzi. Rozpoczęto wówczas budowę dwóch dużych osiedli mieszkaniowych na Retkini i Widzewa. Trasa, przechodząc przez centrum Łodzi, miała je połączyćAnna Gronczewska, Historia budowy Trasy W-Z, która stała się główną arterią naszego miasta; [w:] „Dziennik Łódzki”, 8 sierpnia 2018..
Na wschód od ul. Piotrkowskiej mały|prawo|220px|Al. Piłsudskiego w kierunku wschodnim w 2006 roku, po stronie północnej widoczne trzy drzewa (dawna ulica Główna)
Piotrkowska – Targowa Śladu obecnej trasy W-Z należy szukać w ówczesnej szosie Rokicińskiej łączącej Łódź z Rokicinami. Do chwili otwarcia, w 1866 r., Drogi Żelaznej Fabryczno-Łódzkiej, surowce do łódzkich fabryk dostarczane były tą szosą wozami konnymi ze stacji w Rokicinach znajdującej się na trasie Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Od Traktu Piotrkowskiego (obecna ulica Piotrkowska) tędy wiódł główny szlak transportowy do Rokicin.
Kolejne, historyczne nazwy tej drogi to: szosa/ulica Rokicińska (do 1827) ulica Główna (1827–1940) (Hauptstr. 1915–1918) Rudolf Heß Strasse (1940–1941), (Ostlandstr. 1941–1945) ulica Główna 1945 ulica Józefa Stalina (?–1956) ulica Główna (1956–1979) aleja Adama Mickiewicza (1979–1990) aleja marsz. Józefa Piłsudskiego (od 1990).
Targowa – wiadukt na Widzewie szosa Rokicińska ulica Rokicińska (do 1945) aleja Armii Czerwonej (1945–1990) aleja marsz. Józefa Piłsudskiego (od 1990). Zalążkiem obecnej trasy W-Z był odcinek od ulicy Targowej do ulicy Przędzalnianej, którego budowę rozpoczęto w 1948 r. Przez kolejne 25 lat był to jedyny zmodernizowany odcinek drogi, posiadający dwie jezdnie, z wydzielonym, między nimi, torowiskiem tramwajowym. W latach 70. XX w. przebudowano i zmodernizowano kolejny fragment drogi, dzięki czemu znacznie poszerzono ciąg jezdny kosztem wyburzenia całej zabudowy po północnej stronie ulicy, obejmującej kilkadziesiąt kamienic wraz z podwórzami. Modernizacji dokonano pod szyldem „budowy trasy W-Z”. Odcinek Piotrkowska–Sienkiewicza został ponownie zabudowany jeszcze w latach 70. XX w. kompleksem biurowo-handlowym. Obecnie na Skrzyżowaniu Marszałków (aleja Marszałka Józefa Piłsudskiego / aleja Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego / ul. Stefana Kopcińskiego), trasa W-Z krzyżuje się z drogę krajową DK14. Na tym węźle komunikacyjnym swój początek ma droga wojewódzka DW713 wiodąca do Januszewic przez Andrespol, Rokiciny, Ujazd oraz Tomaszów Mazowiecki.
Wiadukt na Widzewie – granica miasta Do czasów II wojny światowej podłódzki odcinek szosy Rokicińskiej: szosa Rokicińska ulica Rokicińska (do dziś). Obecnie odcinek ten stanowi drogę wojewódzką DW713
Na zachód od ul.Piotrkowskiej mały|prawo|220px|Na zachód od Piotrkowskiej (2006)
Piotrkowska – Dworzec Łódź Kaliska Na wschód od Piotrkowskiej ulica nazywała się Główna, a następnie Anny (Rosickiej) / świętej Anny. Trasa, swój bieg kończyła początkowo na ulicy Wólczańskiej, później została przedłużona do ul. Łąkowej. Pod koniec lat 70. XX w. władze państwowe wydały decyzję o zajęciu północnej części Parku im. ks. J. Poniatowskiego i tam obszarze wybudowano dwupasmową jezdnię z torowiskiem pośrodku, przedłużając w ten sposób trasę od ul. Łąkowej do obecnego Dworca Łódź Kaliska.
Droga, w różnych okresach, nosiła następujące nazwy: ulica Główna (1827–1845) ulica świętej Anny (ulica Anny Rosickiej, 1845–1933) (Annenstr. 1915–1918) ulica Bandurskiego (1933–1940) Annenstr. (1940), Rudolf Hess Str. (1940–1941), Ostlandstr. (1941–1945) ulica Bandurskiego (1945–1947) aleja Adama Mickiewicza (od 1947). Obecnie w rejonie Dworca Łódź Kaliska, trasa W-Z krzyżuje się z aleją Włókniarzy i aleją Jana Pawła II – stanowiącymi drogę krajową DK1.
Dworzec Łódź Kaliska – Retkinia mały|220px|aleja Bandurskiego w 2008 roku.Widok na południe od ulicy Krzemienieckiej mały|prawo|220px|Estakada alei Włókniarzy, DK1 powstała w 1996 nad trasą W-Z. Widok od strony alei Jana Pawła II To najpóźniej zbudowany odcinek trasy W-Z. Powstał on dopiero w latach 1994–1997. Początkowo – tj. w fazie projektowania (lata 70./80. XX wieku) – patronem tego odcinka drogi miał być Adam Mickiewicz, jednak ostatecznie nadano mu nazwę: aleja ks. bpa Władysława Bandurskiego (od 1994).
Retkinia – Obywatelska Droga łącząca Retkinię z ulicą Obywatelską od momentu zbudowania długo nie miała nadanej nazwy. Znajdująca się przy niej stacja benzynowa miała adres przypisany do ulicy Obywatelskiej.
Roboczo drogę tę do 1987 nazywano Trasą N-S. Późniejsi patroni to: ulica Władysława Gomułki (1987–1991) aleja gen. Zygmunta Waltera-Janke (od 1994).
Plany obejmowały przedłużenie obecnej alei Waltera-Janke, poprzez przebicie ul. Obywatelskiej, aż w kierunku Pabianic (w tym celu zbudowano niewykorzystane mosty tramwajowe nad Jasieniem). Rolę tę jednak przejęła rozbudowywana ulica Pabianicka.
Retkinia W okresie budowy osiedla na Retkini (lata 70./80. XX wieku) wytyczono główną arterię komunikacyjną, której patronami zostali Ernst Thälmann (od „Bocianów” – rzeźby stanowiącej wtedy punkt orientacyjny dla mieszkańców Retkini – do ul. Retkińskiej) oraz Julian Marchlewski (od ul. Retkińskiej do ul. Salvadora Allende – obecnie ks. Jerzego Popiełuszki). W 1989 roku, uchwałą Rady Miejskiej w Łodzi, arterii nadano nazwę: aleja ks. kard. Stefana Wyszyńskiego. W planach było przedłużenie trasy W-Z, wraz z tramwajami przez osiedle Smulsko. Plany nie zostały zrealizowane, na skutek czego osiedle Smulsko jest rozdzielone szerokim pasem wolnego terenu.
Tramwaj W-Z Począwszy od modernizacji z lat 1975–1979 trasę W-Z budowano w układzie dwóch jezdni i wydzielonego torowiska tramwajowego. Tramwaj na trasie W-Z wraz z linią nr 10, stał się priorytetem kolejnych władz miasta i na tę linię kierowano, w pierwszej kolejności, najnowsze składy tramwajowe w Łodzi. mały|220px|Dworzec Tramwajowy przy al. Mickiewicza w Łodzi W październiku 2015 r., zakończyła się dwuletnia rozbudowa i modernizacja trasy tramwajowej, w wyniku której połączono Retkinię z Olechowem. Robotami objęto 13,2 km trasy. Pomiędzy al. Kościuszki i ul. Piotrkowską został zbudowany Dworzec Tramwajowy Centrum, łączący ŁTR z tramwajami na trasie W-Z. Przez to, na odcinku od ul. Gdańskiej (nie wliczając w to przejazdu pod ul. Żeromskiego) do ul. Kilińskiego, ruch samochodowy częściowo odbywa się podziemnym tunelem, a przejścia podziemne pod ul. Piotrkowską i ul. Sienkiewicza zostały zlikwidowane. Dla usprawnienia komunikacji miejskiej na al. Wyszyńskiego autobusy poruszają się po pasie autobusowo-tramwajowym. Odnowione przystanki na całej długości trasy wyposażone są w elektroniczne tablice systemu informacji pasażerskiej.
Remont trasy W-Z mały|224x224px|Remont trasy W-Z (al. Mickiewicza między ul. Piotrkowską a Kościuszki) – zdjęcie z końca października 2013 1 października 2013 r. rozpoczęła się dwuletnia przebudowa trasy W-Z, obejmująca budowę centrum przesiadkowego na al. Mickiewicza pomiędzy ul. Piotrkowską i al. Kościuszki, wydłużenie linii tramwajowej na Olechów, a także budowę tunelu dla samochodów.
Przebieg prac Październik 2013: rozpoczęcie prac związanych z demontażem torowiska tramwajowego na al. Mickiewicza. Zawieszono linie tramwajowe 1, 7, 10, 15A, zmieniono przebieg 5 linii tramwajowych, uruchomiono 10 tymczasowych przystanków, wprowadzono 4 linie zastępcze za tramwaje, zmieniono trasy 5 linii autobusów dziennych oraz wszystkie trasy autobusów nocnych. Od 7 października rozpoczął się demontaż torówBudowa trasy W-Z: na al. Piłsudskiego rozpoczął się demontaż torów, Łódź Nasze Miasto, [dostęp 4 listopada 2013].. Listopad 2013: od 4 listopada zamknięte są skrzyżowania al. Mickiewicza z al. Kościuszki oraz al. Mickiewicza z Wólczańską. Na al. Mickiewicza od ul. Wólczańskiej do ul. Kilińskiego mogą poruszać się tylko taksówki i komunikacja zbiorowa, wzdłuż al. Mickiewicza wyznaczono buspasy dla komunikacji zbiorowej i taksówekBuspasy na trasie W-Z w Łodzi obowiązują już od niedzieli, Łódź NaszeMiasto.pl [dostęp 4 listopada 2013].. Lipiec 2014: 1 lipca: zamknięcie skrzyżowania Żwirki/Piotrkowska. Zmienione trasy tramwajów 2, 3, 6, 7, 11, 16, 16A. 2, 6, 11, 16 i 16A kursują przez Politechniki i Gdańską, 3 do Chocianowic, a 7 przez Śmigłego-Rydza i Pomorską. 14 lipca: zamknięcie torowiska na odcinku Piłsudskiego/Kilińskiego–Piłsudskiego–Rokicińska–Augustów. Przez to zmienione trasy mają linie 3, 9, 9A, a linia 14 została zawieszona. 21 lipca: linia 14 „wraca na tory”; kursuje w relacji Dąbrowa–Wyszyńskiego 26 lipca: zamknięcie torowiska na odcinku Wyszyńskiego–Bratysławska, wszystkie tramwaje dojeżdżają do pętli Bratysławska. W zamian za tramwaj kursuje linia Z10 w relacji Augustów–Wyszyńskiego. Sierpień 2014: ograniczenie kursowania 14; w szczycie kursuje co 20 min, poza nim co 40 min.