František Ladislav Čelakovský pseudonim Marcian Hromotluk (ur. 7 marca 1799 w Strakonicach, zm. 5 sierpnia 1852 w Pradze) – czeski pisarz, poeta, krytyk i tłumacz. Przedstawiciel czeskiego odrodzenia narodowego. Jego synem był botanik Ladislav Čelakovský.

Życiorys thumb|František Ladislav Čelakovský – pomnik w Strakonice Od 1812 roku uczęszczał do niższego gimnazjum w Czeskich Budziejowicach, następnie uczył się w gimnazjum w Písku. Po ukończeniu szkoły średniej rozpoczął studia filozoficzne w Pradze. Problemy finansowe zmusiły go do przerwania studiów i rozpoczęcia nauczania w liceum w Czeskich Budziejowicach. Niedługo potem został zmuszony do rezygnacji z tej pracy. Przyczyną było, zabronione wówczas, odczytywanie na głos dzieł Jana Husa. Nauczanie kontynuował w Linzu i w Pradze.

Do 1829 roku pracował jako wychowawca i tłumacz.

W 1830 roku otrzymał ofertę pracy w Rosji. Wspólnie z Pawłem Józefem Šafaříkem i Václavem Hanką miał otworzyć i prowadzić słowiańską bibliotekę w Petersburgu. Nie podjął się tego zadania, ponieważ otrzymał od Františka Palackiego ofertę pracy u księcia Kinskégo. Początkowo pracował jako prywatny nauczyciel, później wprowadzał korekty w czasopiśmie duchownych katolickich.

W 1833 roku został redaktorem Pražských novin. W 1834 roku przekształcił Rozmanitosti, załącznik Pražských novin, w czasopismo Česká Wčela. Po ukazaniu się w Pražských novinach krytycznego artykułu potępiającego politykę popowstaniową cara Rosji Mikołaja I wobec Polaków w grudniu 1835 roku pisarz został zwolniony z redakcji.

Od 1838 roku ponownie pracował u księcia Kinskégo jako bibliotekarz.

W 1842 roku został profesorem literatury słowiańskiej na Uniwersytecie Wrocławskim. We Wrocławiu wykładał do 1849 roku, czyli do momentu, kiedy otrzymał propozycję objęcia katedry literatury słowiańskiej na Uniwersytecie Karola w Pradze.

Twórczość Twórczość literacką Čelakovský rozpoczął w latach 20. XIX wieku. Czerpał inspirację z dorobku literackiego Josefa Jungmanna. Swoimi dziełami wzbogacił nurt zwany obecnie Jungmannowską szkołą poetycką i naukową. Wiele jego książek zawierało ilustracje wykonane przez Adolfa Kašpara.

Poezja Smíšené básně (Zbiór wierszy), Dennice (Dzienniczek) – almanach, Růže stolistá (Róża stulistna) – ostatni zbiór 100 krótkich wierszy, Spisův básnických knihy šestery (Spis wierszy z sześciu tomów) – zbiór wierszy wybranych przez autora.

Ogłoszone dzieła poetyckie: forma literacka stylizowana na ustnych przekazach ludowych, łącząca się z romantycznym podziwem folkloru. Pierwsze próby z tą formą literacką znane były przed twórczością Čelakovskiego, ale dopiero w jego dziełach styl ten stał się wzorem stosowanym w poezji. Ohlas písní ruských (Odgłos pieśni ruskich) (1829) – epicki zbiór wierszy inspirowany rosyjską byliną (rosyjski epos historyczny), Ohlas písní českých (Odgłos pieśni czeskich) (1839) – zbiór anakreontyków i fraszek. thumb|left|Grób Františka Ladislava Čelakovskýego na Cmentarzu Olszańskim w Pradze Wydane pieśni ludowe Slovanské národní písně (Słowiańskie pieśni narodowe) część zawiera czeskie, morawskie i słowackie pieśni, dedykowane Václavowi Hance. część zawiera rosyjskie, serbskie i łużyckie pieśni, każda pieśń cytowana jest w oryginale, po drugiej stronie znajduje się jej czeski przekład, dedykowane Kazimierzowi Brodzińskiemu. część (pierwotnie nie planowana) zawiera pieśni, które nie zostały opublikowane w poprzednich częściach, dedykowane Vukowi Karadžiciowi. Mudrosloví národa slovanského v příslovích (Mądrości narodów słowiańskich w przysłowiach) – zbiór słowiańskich przysłów, po raz pierwszy zostały rozróżnione przysłowia i porzekadła. Każde przysłowie jest opracowane i porównywane. Dzieło obejmuje 15 tys.zapisów uporządkowanych tematycznie tak, aby wypływała z nich tradycyjna życiowa filozofa Słowian. Dużym mankamentem dzieła jest brak spisu treści. Autor dopisał i opublikował Rozprava o slovanských příslovích (Rozprawę o słowiańskich przysłowiach). Rozprawa tworzy wstęp do Mądrości narodów słowiańskich w przysłowiach.

Publikacje naukowe Slovník polabský (Słownik połabski) – słownik etymologiczny języka połabskiego, Dodatky ke slovníku Josefa Jungmanna (Dodatki do słownika Józefa Jungmana).

Podręczniki Čítanky (Czytanki) – 3 dzieła, napisane na prośbę hrabiego Lva Thuna ówczesnego ministra szkolnictwa, Malý výbor z veškeré literatury české (Mały wybór ze wszelkiej czeskiej literatury) – dzieło, które prawdopodobnie miało być podręcznikiem, stało się bardzo popularnym przeglądem czeskiej literatury.

Przekłady O městě Božím (O Mieście Bożym) świętego Augustyna, Litevské národní písně (Litewskie pieśni narodowe), Márinka (Marynka) Johanna Wolfganga von Goethego, Jezerní panna (Pani Jeziora) Waltera Scotta, Listové dávnověkosti (Liście przedwieczne) Johanna Gottfrieda Herdera.

Pośmiertnie Prace naukowe wydane przez Macierz Czeską: Čtení o srovnávací mluvnici jazyků slovanských (Lektura o porównaniach gramatycznych języków słowiańskich) Čtení o počátcích dějin vzdělanosti národů slovanských (Lektura o początkach dziejów kultury narodów słowiańskich).

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne František Ladislav Čelakovský – dzieła w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Karola Kategoria:Urodzeni w 1799 Kategoria:Ludzie urodzeni w Strakonicach Kategoria:Zmarli w 1852 Kategoria:Czescy pisarze XIX wieku Kategoria:Czescy slawiści Kategoria:Nauczyciele domowi Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Olszańskim w Pradze Kategoria:Nauczyciele akademiccy Śląskiego Uniwersytetu Fryderyka Wilhelma we Wrocławiu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Karola