Justyn Bonawentura Pranajtis (ur. 27 lipca 1861 w Ponienupiach, zm. 28 stycznia 1917 w Petersburgu) – ksiądz katolicki pochodzenia litewskiego, hebraista, przez ówczesne władze kościelne uważany za znawcę Talmudu. Został zdyskredytowany na procesie Bejlisa.
Edukacja i działalność naukowa Pochodził z rodziny litewskich włościan. Edukację podstawową otrzymał w szkole w Gryszkabudzie. Następnie uczęszczał do gimnazjum klasycznego w Mariampolu, w 1878 wstąpił do seminarium duchownego w Sejnach. Od 1883 studiował na Rzymskokatolickiej Cesarskiej Akademii Duchownej w Sankt Petersburgu (1886 otrzymał święcenia kapłańskie). Po ukończeniu studiów otrzymał katedrę języka hebrajskiego tej uczelni. Jako prefekt był też tam profesorem liturgiki i śpiewu kościelnego. W 1895 r. (do 1896) został za działalność patriotyczną zesłany do TweruR. Jałbrzykowski, Pranajtis Justyn, [w:] Podręczna Encyklopedia Kościelna, t. 31-32, Kraków 1913, s. 400.. Nauczał też religii w szkołach wojskowych w Petersburgu. Założył także kaplicę w II Korpusie Kadetów, która ogniskowała życie tamtejszych elit katolickich (nabożeństwa odprawiano po polsku, litewsku, niemiecku i francusku).
Aktywność duszpasterska W 1902 r. objął stanowisko proboszcza Taszkentu i całego Turkiestanu. Budował kaplice i kościoły w takich miejscowościach, jak: Krasnowodsk, Kiził-Arwat, Merwa, Czardżaj, Buchara, Samarkanda, Kokanda, Margelan, Andyżan, Wierne, Kazalińsk, Aszchabad, Dżarkient, Termez i Taszkent, gdzie kilkutysięczna polska społeczność ufundowała kościół najszybciej. Kontrowersje związane z udziałem ks. Pranajtisa w procesie Bejlisa sprawiły, że powrócił do Petersburga, gdzie zmarł. Pogrzeb, po przewiezieniu ciała, odbył się 10 lutego 1917 r. w Taszkencie, trumnę z ciałem wmurowano w kościele, który zbudowałG. Lipson, Ksiądz Justyn Bonawentura Pranajtis organizator parafii turkiestańskiej, „Studia Polonijne”, 20, 1999, s. 142-143..
Proces Bejlisa W 1913 r. powołany jako biegły w procesie Bejlisa „Najpiękniejszy kościół w Azji Centralnej, kościół w Taszkencie zbudował ksiądz katolicki pochodzący ze środowiska litewsko-polskiego Justas Pranajtis, teolog z Akademii Duchownej w Petersburgu. Pokazał się z jak najgorszej strony w czasie słynnego procesu Bejlisa, któremu zarzucano rytualny mord dziecka chrześcijańskiego. Ksiądz Pranajtis występował na tym procesie jako teolog, który udowadniał, że istniały w judaizmie rytualne mordy. Ten, który wykonał niesamowitą pracę misyjną w Azji Centralnej, faktycznie miał grubą teczkę w ochranie, carskiej policji politycznej. Najprawdopodobniej mieli go w ręku, skoro zgodził się na absurdalne, nade wszystko kompromitujące jego, ale i Kościół, zeznania w procesie. Ta teczka istnieje do dzisiaj w archiwum historycznym w Petersburgu, ale nikt z historyków jej nie zbadał. To nieporozumienie.”. Pranajtis twierdził, iż zamordowanie chłopca było rytuałem religijnym, co pokrywało się z ówczesną wiarą wielu Rosjan w to, iż Żydzi w swojej liturgii wykorzystują krew chrześcijan. Podczas procesu ujawniła się niewiedza Pranajtisa jako znawcy Talmudu. Zadawano mu pytania, co znaczą terminy hullin, erubin, Yebamot. Za każdym razem odpowiadał, że nie wie. Pranajtis twierdził także, że wszyscy papieże zawsze wierzyli w mordy rytualne. Pismo z Watykanu zadało temu kłamJulian Grzesik, Die Geschichte des Volkes, seine Zerstreuung und Sammlung Lublin 2016..
W 1916 r. po przyjeździe do Petersburga ciężko zachorował. Został umieszczony w szpitalu. Zmarł prawdopodobnie na skutek otruciaM.J. Juszczyński, Ksiądz Pranajtis i walka o Talmud, [w:] J. Pranajtis, Chrześcijanin w Talmudzie, wyd. 2, Instytut Wydawniczy Pro Fide, Warszawa 1937, s. 54..
Dorobek i krytyka Autor pracy Chrześcijanin w Talmudzie żydowskim (Christianus in Talmude Iudaeorum) wydanej po łacinie 1892 r. Dwa lata później książka została przetłumaczona na język niemiecki, w 1911 r. także na rosyjski, oraz na inne języki. Późniejsze tłumaczenia miały często charakter popularny. W edycji łacińskiej, obok cytatów talmudycznych podany jest tekst w języku hebrajskim, literatura talmudyczna oraz biblioteki, w których można ją odnaleźć. Obecnie pracy tej zarzuca się tendencyjne wykorzystywanie tekstów talmudycznychM.S. Wróbel, Krytyka tekstologiczna i historyczna passusów Talmudu o Jezusie i chrześcijaństwie, „Estetyka i Krytyka”, 2012, nr 3 (27), s. 16..
Pranajtis opierał się na niemieckim nierzetelnym przekładzie Talmudu, korzystał także z książek antysemity ks. Augusta RohlingaК теме о Кровавом Навете на евреев..
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne
J. Pranajtis, Chrześcijanin w Talmudzie, wyd. 2, Instytut Wydawniczy Pro Fide, Warszawa 1937
Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiej Rzymskokatolickiej Akademii Duchownej w Petersburgu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Cesarskiej Rzymskokatolickiej Akademii Duchownej w Petersburgu Kategoria:Ludzie związani z Suwalszczyzną Kategoria:Duchowni diecezji sejneńskiej Kategoria:Oskarżenia o mord rytualny względem Żydów Kategoria:Polscy duchowni katoliccy – działacze niepodległościowi Kategoria:Polscy duchowni katoliccy – zesłańcy w Imperium Rosyjskim Kategoria:Polscy hebraiści Kategoria:Polscy pisarze nowołacińscy XIX wieku Kategoria:Polscy pisarze religijni XIX wieku Kategoria:Polscy zesłańcy do środkowej Rosji Kategoria:Urodzeni w 1861 Kategoria:Zmarli w 1917