Julian Antonisz, właśc. Julian Józef Antoniszczak (ur. 8 listopada 1941 w Nowym Sączu, zm. 31 stycznia 1987 w Lubniu) – polski artysta plastyk, scenarzysta i twórca eksperymentalnych filmów animowanych, kompozytor i wynalazca.
Życiorys Wykształcenie Ukończył średnią szkołę muzyczną, a następnie – w 1965 roku – studia wyższe na Wydziale Malarstwa i Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, pod kierunkiem Kazimierza Urbańskiego; przez dwa lata też studiował fizykę na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1968 roku został współzałożycielem krakowskiej filii Studia Miniatur Filmowych, która przekształciła się w 1974 roku w osobne Studio Filmów Animowanych. Współzałożyciel kabaretu „Zdrój Jana” działającego w Klubie pod Ręką. Później pod tą samą nazwą powstał zespół Zdrój Jana.
Twórczość filmowa Zadebiutował w 1967 kombinowanym filmem animowanym Fobia, groteskową opowieścią o malarzu pozbawionym weny twórczej. Kolejny jego film, W szponach sexu (1969), traktował o mężczyznach odpowiadających na anons kobiety, która poszukuje partnera. Jak nauka wyszła z lasu (1970) oraz Jak to się dzieje… (1971) były filmami dla widowni dziecięcej.
Wielki rozgłos Antonisz zyskał filmem Jak działa jamniczek (1971), surrealistycznym wykładem na temat budowy jamnika, parodiującym wykład naukowy; Jamniczka rozpatrywano z czasem jako manifest myśli ekologicznej. Tysiąc jeden drobiazgów (1972) powtarzało tematykę poruszaną jeszcze w Fobii, natomiast Strachy na lachy (1973) były żartobliwym przedstawieniem początków słowiańskiej państwowości. Te wspaniałe bąbelki w tych pulsujących limfocytach (1973) oraz Kilka praktycznych sposobów na przedłużenie sobie życia (1974) były już satyrą na palenie tytoniu oraz na proces starzenia się człowieka, a Film o sztuce... (biurowej) (1975) – na biurokrację. Bajeczka międzyplanetarna (1975), przeznaczona dla dzieci, opowiadała o przygodach małej dziewczynki w kosmosie. Film grozy (1976) z kolei parodiował konwencje horroru filmowego.
Od 1977 Antonisz realizował filmy w całości techniką noncamerową – poprzez malowanie poszczególnych kadrów na taśmie filmowej bez użycia kamery. Tą metodą nakręcił między innymi filmy: Słońce (1977), Katastrofa (1977), Co widzimy po zamknięciu oczu i zatkaniu sobie uszu (1978), Dziadowski blues non camera, czyli nogami do przodu (1978), Ludzie więdną jak liście (1978). Rozgłos zdobył przede wszystkim Ostry film zaangażowany (1979), w którym artysta zaprotestował przeciwko likwidacji krakowskich kiosków, oklejanych plakatami reklamującymi imprezy kulturalne. Od 1981 roku Antonisz tworzył Polską Kronikę non-camerową, groteskową parodię Polskiej Kroniki Filmowej. Zdołał ukończyć 12 odcinków Kroniki; podczas prac nad trzynastym odcinkiem doznał zawału serca i zmarł dnia 31 stycznia 1987 roku w wieku 45 lat.
Jest jednym z bohaterów książki Jerzego Armaty Anima. Mistrzowie polskiej animacji (wyd. EGoFILM, Warszawa 2025).
Twórczość pozafilmowa Fascynowały go urządzenia mechaniczne. Podczas studiów zbudował z dwóch rowerów „samochód”. Konstruował różne „maszyny filmowe”, wykorzystywane przy pracy nad filmami noncamerowymi. Jedną z nich był antoniszograf fazujący – urządzenie wydrapujące na taśmie filmowej serie klatek z płynnym przejściem między dwiema skrajnymi klatkami. Skonstruował też prototyp chropografu, przenoszący obrazy na kawałki celuloidu w postaci bardziej lub mniej szorstkich powierzchni – miał służyć niewidomym.
Życie prywatne Bratem Juliana Antonisza był Ryszard Antoniszczak, reżyser i scenarzysta. Żona Antonisza, Danuta Zadrzyńska, uczestniczyła w jego pracy, kolorując kadry noncamerowych filmów. Mieli dwie córki, Sabinę i Malwinę. Pochowany w grobowcu na cmentarzu Rakowickim
Styl filmowy Antonisz był artystą łączącym wiele specjalności – pisał scenariusze do swoich filmów i sam je realizował. Komponował też do nich muzykę. W 1977 w manifeście artystycznym sformułował wizję filmu tworzonego bezpośrednio na taśmie filmowej i odtąd konsekwentnie realizował filmy tą techniką. Polegała ona na rezygnacji z użycia kamery – poszczególne klatki były rysowane, malowane, bądź wydrapywane na taśmie.
Filmografia Rok Tytuł1967Fobia1969W szponach sexu1970Jak to się dzieje...1970Jak nauka wyszła z lasu1971Jak działa jamniczek1971Tysiąc i jeden drobiazgów1973Strachy na lachy1973Te wspaniałe bąbelki w tych pulsujących limfocytach1974Kilka praktycznych sposobów na przedłużenie sobie życia1975Film o sztuce biurowej1975Bajeczka międzyplanetarna1976Film grozy1977Katastrofa1978Słońce – film bez kamery1978Ludzie więdną jak liście1978Dziadowski blues non-camera, czyli nogami do przodu1978Co widzimy po zamknięciu oczu i zatkaniu sobie uszu1979Ostry film zaangażowany1980Pan Tadeusz. Księga I. Gospodarstwo1980Dokument animowany non-camera, czyli reżyser Krzysztof Gradowski o sobie1981–1986Polska Kronika Non-camerowa, nr 1–121983Dodatkowe wole trawienne magistra Kiziołła1984Oberhausen, Duisburg, Düsseldorf, Dortmund, Hanower, Hamburg, czyli non-camerowy reportaż z podróży po Republice Federalnej Niemiec1985Czyżby wolny rynek w organizmie biologicznym?1986Światło w tunelu
Nagrody i wyróżnienia Był wielokrotnie nagradzany na polskich i międzynarodowych festiwalach filmowych. +RokFilmFestiwalWyróżnienie1971Jak nauka wyszła z lasuMiędzynarodowy Festiwal Filmów Młodego Widza "Ale Kino!"Złote Koziołki1972Jak działa jamniczekOgólnopolski Festiwal Filmowy „Człowiek i jego środowisko”Srebrny FeniksKrakowski Festiwal FilmowyBrązowy LajkonikMiędzynarodowy Festiwal Filmowy w MannheimWyróżnienie Międzynarodowego Ekumenicznego Centrum FilmowegoMiędzynarodowa Nagroda Ewangelicka1978W szponach sexuMiędzynarodowy Festiwal Filmowy w ToursNagroda Jury1980Ostry film zaangażowanyKrakowski Festiwal FilmowyGrand Prix Złoty LajkonikBrązowy SmokDziadowski blues non-camera, czyli nogami do przoduPrzegląd Filmów o Sztuce w ZakopanemSrebrny Pegaz1981Pan Tadeusz. Księga I. GospodarstwoMinisterstwo Kultury i SztukiNagroda Ministra Kultury i Sztuki1982Polska Kronika Non-camerowa (nr 1)Krakowski Festiwal FilmowyBrązowy Lajkonik1984Polska Kronika Non-camerowa (nr 6)Międzynarodowy Festiwal Filmów Krótkometrażowych w OberhausenNagroda GłównaNagroda FIPRESCI1986Światło w tuneluNagroda Szefa Kinematografii w dziedzinie filmu animowanego za zdjęciaMiędzynarodowy Festiwal Filmów Krótkometrażowych w OberhausenNagroda Klubów Filmowych FICCPolska Kronika Non-camerowa (nr 12)Nagroda Szefa Kinematografii w dziedzinie filmu animowanego za zdjęcia (pośmiertnie)
Przypisy Biogram i filmografia Juliana Antoniszczaka w serwisie Kino Charlie
Linki zewnętrzne Strona oficjalna
Filmy Juliana Antonisza na platformie Wytwórni Filmów Dokumentalnych i Fabularnych
Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa) Kategoria:Polscy reżyserzy filmowi Kategoria:Polscy scenarzyści XX wieku Kategoria:Polscy twórcy filmów animowanych Kategoria:Urodzeni w 1941 Kategoria:Zmarli w 1987 Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Sączu Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim