Kępno

Kępno (niem. Kempen, Langenfurt) – miasto w województwie wielkopolskim, w Kaliskiem, nad Niesobem, siedziba powiatu kępińskiego i gminy Kępno.

Kępno uzyskało lokację miejską przed 1283 rokiem, zdegradowane przed 1500 rokiem, ponowne nadanie praw miejskich w 1661 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 38–39.. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa kaliskiego.

31 grudnia 2021 miasto liczyło 13 857 mieszkańców.

Położenie Kępno leży na Wysoczyźnie Wieruszowskiej, nad Niesobem, w zachodniej części ziemi wieluńskiej, w województwie wielkopolskim i jest drugim, po Rychtalu, najdalej na południe położonym miastem w województwie. Leży 63 km od Kalisza, 76 km od Wrocławia, 88 km od Opola, 128 km od Łodzi, 145 km od Katowic i 170 km od Poznania.

Historia Ślady osadnictwa na obecnych terenach Kępna sięgają epoki brązu. Świadczą o tym liczne wykopaliska archeologiczne. Najwięcej dawnych przedmiotów odkryto na terenie pradziejowego cmentarzyska na tzw. Górce Wiatrakowej (obecnie Osiedle 700-lecia). Innym dowodem minionego osadnictwa jest grodzisko, tzw. Kopiec. Znaleziono tu fragmenty naczyń oraz pozostałości drewnianych domów.

W okresie wczesnego średniowiecza Kępno wchodziło w skład Śląska. Śladem jego dawnej historii była jego przynależność do diecezji wrocławskiej, która trwała aż do 1821 roku. W epoce rozbicia dzielnicowego Kępno stało się częścią domeny książąt wielkopolskich. Okresowo wchodziło ono w skład państwa Henryków Śląskich. Następnie dzieliło historię ziemi wieluńskiej, przynależąc do księstwa Władysława Opolczyka, by ostatecznie zostać wcielonym do Korony za panowania Władysława Jagiełły.

Miejscowość pod zlatynizowaną nazwą Campno wymieniona jest w łacińskim dokumencie wydanym w Kępnie w 1282 roku sygnowanym przez księcia wielkopolskiego, późniejszego króla Polski Przemysła II„Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski”, tom I, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1877, s. 470–471.. Pierwsza pisana informacja o Kępnie to dokument dotyczący spotkania, jakie miało miejsce 15 lutego tego roku. Doszło wówczas do zjazdu dwóch książąt, w czasie którego książę pomorski Mściwoj II zawarł układ o przeżycie z księciem wielkopolskim Przemysłem II. Na pamiątkę tego wydarzenia w czasach współczesnych u podnóża Kopca ustawiono pamiątkowy głaz.

W 1283 Kępno wymieniane jest już jako miasto. Prawdopodobnie, co typowe dla tamtego okresu, jego lokacja została przeprowadzona za pomocą niemieckich kolonistów. Stąd obok nazwy polskiej Campno równolegle występowała w XIII i XIV wieku nazwa niemiecka Langenfurt. Wskutek procesu polonizacji mieszkańców miasta wyszła ona jednak wkrótce z użytku.

Kępno było początkowo miastem królewskim. Własnością prywatną stało się w 1365, kiedy to król Kazimierz Wielki przekazał je w ręce starosty generalnego Wielkopolski – Wierzbięty z Paniewic. Była to nagroda za pomoc udzieloną królowi w tłumieniu buntu Maćka Borkowica. Wraz z kolejnymi zmianami właścicieli Kępno stopniowo podupadało. Wiązało się to z rozwojem pobliskiej osady – Baranowa oraz licznymi walkami toczonymi w okolicy. W wyniku utraty znaczenia, Kępno straciło prawa miejskie.

Kępno rozkwitło ponownie w XVII w. Na przełomie lat 1660/1661 znów otrzymało prawa miejskie. Wraz z nimi nadano także herb. W herbie Kępna na niebieskim tle widnieje biały łabędź stojący na zielonej kępie. W 1661 roku założono tu polski i niemiecki zbór luterański, zamknięty w 1686 roku. Kościół ewangelicki na nowo zbudowany w 1779 rokuHenryk Merczyng, Zbory i senatorowie protestanccy w dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa 1904, s. 28..

Zabory Polski

Do 1793 Kępno leżało w województwie sieradzkim. W wyniku II rozbioru Polski znalazło się na obszarze zaboru pruskiego (od 1795 jako część departamentu kaliskiego Prus Południowych). W 1807 miasto weszło w skład departamentu kaliskiego Księstwa Warszawskiego, by po kongresie wiedeńskim w 1815 powrócić w granice Prus.

Panowanie pruskie, a od 1871 niemieckie, przyniosło oprócz zaostrzającej się polityki germanizacyjnej także dynamiczny rozwój gospodarczy, przestrzenny i architektoniczny. W drugiej połowie XIX w. w mieście powstały liczne budynki użyteczności publicznej oraz nowoczesna infrastruktura techniczna. Po I wojnie światowej Kępno wróciło w granice państwa polskiego 17 stycznia 1920 r., na mocy postanowień traktatu wersalskiego.

II wojna światowa

Niemcy wkroczyli do Kępna 1 września 1939. Z relacji świadków wiadomo, że pierwszy samochód zwiadowczy wjechał na rynek około godziny 12:30. Kilka minut później pojawiły się oddziały wojskowe. W czasie II wojny światowej z miasta wysiedlono większość Polaków do Generalnego Gubernatorstwa, a w zamian sprowadzono Niemców w ramach akcji kolonizacyjnej Heim ins Reich.

Okupanci zrabowali między innymi dzwony kościelne. W styczniu 1945 do Kępna od strony Wieruszowa zbliżyły się wojska radzieckie, wypierając stopniowo oddziały niemieckie. Niemcy stawili niewielki opór w okolicy wsi Olszowa, jednak został on szybko przełamany i 21 stycznia 1945 miasto zostało zajęte przez Armię Czerwoną.

Okres powojenny Na podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 zostały utworzone miejsca odosobnienia, więzienia i ośrodki pracy przymusowej dla „hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców narodu polskiego”. Obóz pracy nr 113 Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło w Kępnie.

Od 1945 następuje dalszy rozwój Kępna. Powstają nowe budowle, szkoły i zakłady przemysłowe. Wokół „starego miasta”, stanowiącego centrum, powstają nowe osiedla. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należy do woj. kaliskiego. Powiat kępiński przywrócono 1 stycznia 1999.

Narodowości O wielonarodowej historii miasta świadczą trzy świątynie: kościół rzymskokatolicki pw. św. Marcina (1911), kościół ewangelicko-augsburski (1863) i neoklasycystyczna synagoga (1815–16). Mieszkańcami byli głównie Polacy, Żydzi i Niemcy. Z biegiem czasu przybywało Polaków i Niemców. Ludność żydowska emigrowała w kierunku zachodnich prowincji niemieckich, Anglii oraz do Ameryki. Jej populacja zmniejszyła się do tego stopnia, że przestała odgrywać rolę w życiu miasta. Obywatele niemieccy to głównie urzędnicy przybywający z głębi Niemiec, kolonizatorzy.

Mieszkańcy Kępna według wyznania w latach 1820–1910 Lata Katolicy Ewangelicy Żydzi 1820 1190 945 2578 1833 1514 830 3384 1837 1572 1108 34741843 1561 1155 35281846 1645 1188 37601855 1436 1071 32821871 2194 1387 24491910 3962 1779 739

Administracja i samorząd Urzędy i instytucje Kępno jest siedzibą władz samorządowych: Gminy Kępno (Urząd Miasta i Gminy w Kępnie) oraz Starostwa Powiatowego.

Ponadto w Kępnie funkcjonuje wiele instytucji lokalnych: Sąd Rejonowy, Powiatowy Urząd Pracy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna, Urząd Skarbowy, Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Kępnie, Wodociągi Kępińskie.

Organem wykonawczym w Kępnie jest burmistrz miasta.

Rada Miasta UgrupowanieKadencja 2002–2006Kadencja 2006–2010Kadencja 2010–2014Kadencja 2014–2018Sojusz Lewicy Demokratycznej5 (SLD-UP)2 (LiD)11Porozumienie Samorządowe11877Kępiński Powiatowy Blok Wyborczy 20021 – – –Forum Społeczno-Gospodarczego1465Wspólnota Samorządowa Powiatu Kępińskiego3512Kobiety w Samorządzie –2 – –Platforma Obywatelska – –4 –Aktywni Bliżej Ciebie – –1 –KWW Anieli Kempa – –11Polskie Stronnictwo Ludowe – – –4KWW Andrzeja Jóźwika – – –1

Demografia thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Kępna w 2014 roku

Gospodarka Stan gospodarki na obszarze gminy obrazuje wskaźnik przedsiębiorczości – przedstawiający ilość podmiotów gospodarczych w systemie REGON na 1000 mieszkańców – wskaźnik przedsiębiorczości dla gminy Kępno wynosi 119 i jest to wartość najwyższa w odniesieniu do średniej dla kraju, województwa i powiatu, co świadczy o dobrze rozwiniętej przedsiębiorczości. Dominującymi sektorami w gospodarce gminy Kępno są: handel hurtowy i detaliczny, naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle (31%), przetwórstwo przemysłowe (15,2%) oraz budownictwo (12,6%). Te trzy sektory stanowią łącznie niemalże 60% wszystkich przedsiębiorstw na terenie gminy Kępno. Powiat kępiński (więc także Kępno) ma zasadniczo charakter rolniczy z przetwórstwem rolno-spożywczy, z dobrze rozwiniętym rzemiosłem i handlem. Szczególną rolę w tym regionie odgrywa przemysł meblarski. Potocznie mówi się nawet o tzw. kępińskim zagłębiu meblowym. Przedsiębiorstwa z powiatu kępińskiego są promowane wśród partnerów zagranicznych. Szacuje się, że wokół Kępna zlokalizowanych jest ponad 600 firm z branży meblarskiej.

Transport mały|Dworzec kolejowy w Kępnie Północną obwodnicę miasta stanowi droga ekspresowa S8, która krzyżuje się z jego wschodnią obwodnicą w ciągu drogi ekspresowej S11. Podnadto w samych granicach miasta przebiega droga wojewódzka nr 482.

Kępno to węzeł kolejowy, krzyżują się tu linie kolejowe nr 272 Poznań Główny – Kępno – Kluczbork, nr 181 Herby Nowe – Oleśnica i nr 307 Kępno – Namysłów (nieczynna).

W mieście znajduje czynny dworzec kolejowy, oraz zamknięty Kępno Zachodnie, leżący przy linii nr 307.

Komunikację autobusową z innymi miastami zapewnia placówka terenowa PKS Ostrów Wielkopolski.

Zabytki cmentarzysko kultury łużyckiej – „Górka Wiatrakowa”, grodzisko średniowieczne, tzw. „Kopiec”, kościół rzymskokatolicki pw. św. Marcina (1911), kościół ewangelicko-augsburski, parafialny (1863), synagoga, wybudowana w latach 1815–1816, unikatowy dwupoziomowy dworzec kolejowy z krzyżowym usytuowaniem peronów (jeden z dwu tego rodzaju obiektów w Polsce – drugi taki znajduje się w Kostrzynie nad Odrą), sąd rejonowy – budynek z 1835 roku (obecnie Urząd Miasta i Gminy Kępno), budynek magistratu z 1846 roku (obecnie siedziba Muzeum Ziemi Kępińskiej im. T. P. Potworowskiego), domy mieszczańskie z drugiej połowy XVIII i XIX w., zakład wodociągowy (stacja pomp i wieża ciśnień) z 1903–1904 r.

Oświata Przedszkola: Samorządowe nr 2, ul. ks. Piotra Wawrzyniaka 40 Samorządowe nr 4, ul. Cicha 13 Samorządowe nr 5, os. 700-lecia 9 Sióstr Boromeuszek, ul. Kościuszki 17 Szkoły podstawowe: nr 1 im. Bohaterów Westerplatte, ul. Sienkiewicza 21 nr 2 im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, ul. Zamkowa nr 3 im. Przemysła II, os. 1000-lecia 1 Szkoły średnie: Liceum Ogólnokształcące im. mjra Henryka Sucharskiego, ul. Dąbrowskiego 3 Zespół Szkół Specjalnych, ul. Szkolna 6 Zespół Szkół Ponadpodstawowych nr 1, ul. Sienkiewicza 25 Zespół Szkół Ponadpodstawowych nr 2, ul. Przemysłowa 10c

Wspólnoty wyznaniowe Na terenie Kępna działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe: Kościół Ewangelicko-Augsburski: parafia w Kępnie Kościół greckokatolicki: parafia Wszystkich Świętych Kościół rzymskokatolicki: parafia św. Marcina parafia Matki Bożej Różańcowej Świadkowie Jehowy: zbór Kępno (Sala Królestwa Syców, ul. Daszyńskiego 36A)

Kultura i sport Sport W Kępnie funkcjonuje hala sportowa KOSiR (Kępiński Ośrodek Sportu i Rekreacji), w której oprócz turniejów sportowych odbywają się koncerty oraz inne imprezy kulturalne. W mieście działają kluby: Polonia 1908 Marcinki Kępno (dawniej Polonia Kępno), dysponujący boiskiem piłkarskim oraz bieżnią. Klub piłkarski występuje w IV lidze (grupa wielkopolska). TG Sokół Kępno (Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” Kępno) – męska drużyna siatkarska, w sezonie 2018/2019 występująca w rozgrywkach III ligi w piłce siatkowej mężczyzn województwa wielkopolskiego, wykorzystując halę sportową KOSiR.

W 2008 roku powstało duże, pełnowymiarowe piłkarskie boisko, ze sztuczną nawierzchnią. Znajduje się ono w pobliżu hali sportowej. Istnieją również dwa sztuczne boiska o wymiarach piłki ręcznej – w pobliżu stadionu „Polonii” oraz przy Gimnazjum nr 2.

Kultura