Regencja Carnaro (Reggenza Italiana del Carnaro) – państwo nieuznawane proklamowane 8 września 1920. De facto powstało 12 września 1919 w wyniku rozpadu Austro-Węgier. Rok wcześniej Gabriele D’Annunzio na czele oddziałów ochotniczych dokonał zajęcia Fiume (obecnie Rijeka), co spowodowało wycofanie sprzymierzonych oddziałów francusko-brytyjsko-amerykańskich. Po zakończeniu I wojny światowej i rozpadzie Austro-Węgier, status polityczny Rijeki stał się jednym z ważniejszych problemów międzynarodowych. Pretensje do miasta zgłaszały Włochy i nowo powstałe państwo południowosłowiańskie, Królestwo SHS.
W mieście dochodziło do starć pomiędzy słowiańskimi i włoskimi komitetami narodowymi, co doprowadziło do lądowania w mieście korpusu pokojowego francusko-brytyjsko-amerykańskiego. 12 września 1919 roku włoski poeta Gabriele D’Annunzio stanął na czele oddziałów ochotniczych, które przejęły rządy w mieście.
Zwolennicy Annunzio chcieli doprowadzić do przyłączenia regencji do Włoch, jednak kiedy na mocy traktatu w Rapallo rząd włoski zawarł z Królestwem SHS porozumienie ustanawiające Wolne Miasto Rijeka, Annunzio ogłosił się dyktatorem Carnaro i wypowiedział Włochom wojnę. 30 grudnia 1920 roku oddziały włoskie zajęły kraj w celu realizacji porozumienia z Rapallo.
Geneza U kresu pierwszej wojny światowej, Włochy znalazły się, jako państwo entanty, w obozie zwycięzców. Mimo tego, przedłużające się konferencje i sugerowane układy pokojowe nie zaspokajały włoskich ambicji - jeszcze przed wojną Włochom obiecany był nie tylko Tyrol Południowy, Górna Adyga i Istria, ale także Dalmacja, do której prawa rościło sobie także Królestwo SHSGierowski J., Historia Włoch, 1985 Wrocław.. W związku z powszechnym niezadowoleniem, zwłaszcza w środowiskach kombatanckich, weteran wojenny i sławny już wówczas poeta Gabriele D'Annunzio zdecydował się zająć przygraniczną Rijekę.
Fiume było w zasadzie miejscowością przygraniczną, więc marsz na miasto trwał jeden dzień i odbył się 11-12 września 1919 r. Z uwagi na to że populacja była w większości włoska, maszerujący nie napotkali wielkiego oporu. Państwo D'Annunzia zostało ochrzczone Włoską Regencją Carnaro, od nazwy zatoki Adriatyku nad którą leży miasto. Sama nazwa regencja sugerowała, że miało charakter tymczasowy.
Od wejścia Włochów do miasta do ustanowienia tam konkretnego porządku prawnego minął prawie rok, w tym czasie D'Annunzio sprawował władzę dyktatorską opartą na poparciu arditiSondel-Cedarmas J., Nacjonalizm włoski. Geneza i ewolucja doktryny politycznej (1896-1923), 2013 Kraków, s. 132..
Rządy D'Annunzia Il Comandante rządził we właściwy dla siebie teatralny sposób, komunikując się z ludnością głównie za pomocą płomiennych przemówień. Trwało to póki do Fiume nie przybył Alceste de Ambris, działacz wywrotowy związany z najwcześniejszą fazą ruchu faszystowskiego, kiedy ten zaczynał jeszcze jako ruch republikański, antyklerykalny i antyburżuazyjny, zbierający przeciwników dotychczasowego porządku Królestwa Włoch. Poglądy De Ambrisa zbliżone były do anarchizującego syndykalizmu. Dwóch idealistów rozpisało razem konstytucję dla Fiume, proklamując w nim Regencję Carnaro, która istniała w takim kształcie od ósmego września 1920 r. do końca swojego funkcjonowania 30 grudnia.
Konstytucja była dziełem bardzo nowatorskim, łączyła bowiem włoskie, średniowieczne jeszcze tradycje miejskie z XX-wiecznymi ideami wolutaryzmu i państwa korporacyjnego. Fiume stało się świecką republiką podzieloną na komuny, w której każdy należał do właściwej korporacji zawodowej, niemalże na wzór cechów. Władze wybierane były demokratycznie, a w razie wojny czy sytuacji kryzysowej można było wybrać dyktatora na okres sześciu miesięcy. Państwo gwarantowało też ludności bezpłatną edukację oraz obcowanie ze sztuką.
W końcu roku 1920 D'Annunzio skręcił z pozycji anarchistycznych na nacjonalistyczne i dokonał zbrojnej wyprawy na znajdujący się już wtedy w rękach słowiańskich Zadar. Krótko po tej operacji, Królestwo Włoch, w porozumieniu z państwem SHS zainterweniowało zbrojnie we Fiume i zmusiło poetę do kapitulacji. Początkowo w miejsce Regencji powołane zostało ugodowe Wolne Miasto Fiume, jednak już w 1924 r. zostało ono podzielone między Włochy a państwo Słowian Południowych.
Przypisy
Kategoria:Chorwacja w XX wieku Kategoria:Historyczne państwa w Europie nieuznawane międzynarodowo