Katedra św. Mikołaja Biskupa w Kaliszu – zabytkowy kościół, którego budowę w stylu gotyckim rozpoczęto przed 1257 rokiem, rozbudowano w XIV i XVII wieku. W XIX wieku nadbudowano wieżę. Od 1992 r. katedra diecezji kaliskiej.
Historia i architektura Kościół rozpoczęto budować przed 1257 rokiem, a jego fundatorem był książę kaliski Bolesław Pobożny wraz z żoną, księżną JolentąJacek Kowalski, Gotyk Wielkopolski. Architektura sakralna XIII-XVI w., Poznań 2010, s. 45, 105-106, 110, 352. Za życia Bolesława Pobożnego zbudowano częściowo prezbiterium, dwuprzęsłową zakrystię i płaską przybudówkę empory dla księcia. Prezbiterium i zakrystię dokończył pod koniec XIII wieku warsztat czeski, przypuszczalnie za życia kolejnego księcia Przemysła II.
W połowie XIV wieku zbudowano od zachodu gotycką wieżę, a po jej ukończeniu zbudowano trójnawowy korpus kościoła w postaci gotyckiej hali z czterema przęsłami. Przypuszczalnie była to inicjatywa króla Kazimierza Wielkiego, który oddał kościół pod opiekę kanoników laterańskich (przebywali w Kaliszu do 1810 roku). W 1441 arcybiskup gnieźnieński Wincenty Kot wyniósł kościół do godności kolegiaty zakonnej. W 1448 roku kanonicy laterańscy wznieśli stojący przy kościele gotycki budynek pełniący funkcję klasztoru, połączony w latach 1538-1822 z kościołem krytym przejściem.
W 1609 roku kościół się spalił, w związku z czym odbudowano go w latach 1612-1639 pod kierunkiem architekta Albina Fontany, który nadbudował mury i założył nowe sklepienia kolebkowe z dekoracją stiukowe w typie lubelsko-kaliskim. Ołtarz główny barokowy zbudowano w 1662. W 1706 roku spalił się dach i w wyniku pożaru zawaliła się wyniosła wieża kościelna. W 1822 r. świątynia stała się na powrót kościołem diecezjalnym. W latach 1869–1876 dokonano renowacji kościoła oraz zbudowano nowe zwieńczenie wieży w stylu neogotyckim wg projektu Franciszka Tournella. Do wieży dostawiono także w tym okresie neogotycką kaplicę grobową. lewo|mały|Widok kościoła przed 1858 Około 1895 roku w dawnej zakrystii i kapitularzu urządzono kaplicę Matki Boskiej Pocieszenia, zwanej też "Pod Orłami". W 1909 roku witraże i polichromię w tej kaplicy wykonał Włodzimierz Tetmajer. Ściany zdobią piastowskie orły i postacie polskich świętych i błogosławionych. Z kolei witraże przedstawiają m.in. Matkę Bożą Częstochowską oraz Matką Bożą Ostrobramską. Obraz w kaplicy to "Alegoria Umarłej Polski" i scena z księżną Jolantą i Bolesławem Pobożnym. Wystrój kaplicy na żądanie rosyjskich zaborców został częściowo zamalowany, lecz odtworzono go w 1932 roku po odzyskaniu przez Polskę niepodległości.
Prezbiterium dekorowane jest malowidłami Włodzimierza Tetmajera i jest on również autorem witraży w nawie głównej. Pozostała część malowideł z 1905 roku w prezbiterium to dzieło S.Rudzińskiego, S.Jasińskiego i B.Wiśniewskiego.
Ingres pierwszego biskupa kaliskiego Andrzeja Wołłowicza do kościoła św. Mikołaja Biskupa w Kaliszu odbył się 4 lipca 1819.
W 1973 roku z kościoła zaginął obraz Zdjęcie z krzyża, pochodzący z pracowni Petera Paula Rubensa, zakupiony w Antwerpii w 1620 i sprowadzony do Kalisza w 1621 przez posła królewskiego Piotra Żeromskiego. Według oficjalnej, wówczas przyjętej wersji, obraz spłonął podczas pożaru w nocy z 13 na 14 grudnia. Według innych źródeł pożar mógł zostać wzniecony dla zatarcia śladów kradzieży.
W katedrze pochowany jest m.in. Stanisław Kobierzycki.
W kościele ochrzczeni zostali m.in. Adam Asnyk i Mieczysław Smorawiński, a ślub wzięła Maria Konopnicka.
W 1992 kościół podniesiony przez Jana Pawła II do rangi katedry diecezji kaliskiej.
W 2016 w Niedzielę Miłosierdzia Bożego do katedry sprowadzono relikwie św. Faustyny Kowalskiej.
Na dziedzińcu kościelnym zachował się zbudowany w 1448 roku budynek dawnego konwentu kanoników laterańskich, który do 2014 roku był siedzibą biskupa diecezjalnego.
Organy Organy katedralne zostały złożone przez Jana Drozdowicza z Poznania z części różnego pochodzenia. Mają 22 głosy i trakturę elektro-pneumatyczną.
Dyspozycja instrumentu: Manuał IManuał IIPedał1. Bordun 16'1. Hornprinzipal 8'1. Subbas 16'2. Prinzipal 8'2. Spitz-Gamba 8'2. Oktavbass 8'3. Dulzflöte 8'3. HohlFlöte 8'3. Gedecktbass 8'4. Nachtorn 8'4. Oktav 4'4. Choralbass 4'5. Oktav 4'5. Blockflöte 4'5. Flöte 4'6. Rohrflöte 4'6. Sesquialtera 2f7. Nasat 2 2/3'7. Dulzian 8'8. Superoktav 2'9. Mixtur 4-8f10. Trompete 8'
Dzwony Na wieży wiszą trzy staliwne dzwony odlane w 1910 lub 1912 roku, w Bochum. Mają one w znacznym stopniu zatarte inskrypcje. Na wieży do czasu II wojny światowej rozbrzmiewał niemal 4-tonowy dzwon św. Mikołaja, odlany w ludwisarni Czerniewiczas pod Warszawy. Dzwon służył niespełna trzy dekady, gdy podczas działań wojennych został zdemontowany i wywieziony. W późniejszym czasie instrument, choć bezpowrotnie uszkodzony, odnalazł się na wrocławskim złomowisku. Wrócił do Kalisza i obecnie stoi między kościołem a plebanią. +Dane dzwonówImięWaga (kg)TonŚrednicaOdlewniaMały dzwonTeresaok. 750 kgfis'125 cmBochumer Verein, BochumŚredni dzwonFlorianok. 1200 kge'138 cmDuży dzwonMikołajok. 1850 kgcis'160 cm
Galeria
Zobacz też bazylika kolegiacka Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kaliszu kolegiata św. Pawła Apostoła w Kaliszu Konkatedra św. Stanisława Biskupa w Ostrowie Wielkopolskim
Przypisy .
Bibliografia Kowalski J., Gotyk Wielkopolski. Architektura sakralna XIII-XVI w., Poznań 2010, s. 45, 105-106, 110, 352. Gotyckie kościoły w Wielkopolsce, Maluśkiewicz Piotr (red.), Poznań 2008
Linki zewnętrzne Andrzej Drewicz, Przewodnik po regionie. Katedra pw. św. Mikołaja Biskupa, www.wkaliszu.pl Katedra św. Mikołaja Biskupa w Kaliszu polska-org.pl
Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo kaliskie) Kategoria:Katedry rzymskokatolickie w Polsce Kategoria:Kościoły obronne w Polsce Mikołaja Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Mikołaja Kategoria:Architektura gotyku w województwie wielkopolskim Kategoria:Dawne kościoły i klasztory kanoników laterańskich Mikołaja Kategoria:Zabytkowe klasztory katolickie w województwie wielkopolskim