thumb|Pałac Jabłonowskich na przełomie XIX i XX w. thumb|Sala balowa (1870) thumb|Pałac w okresie międzywojennym Pałac Jabłonowskich – pałac w Warszawie, znajdujący się przy placu Teatralnym, przy ul. Senatorskiej 14/16. Został wzniesiony w XVIII wieku, zniszczony w czasie II wojny światowej i zrekonstruowany w latach 1995–1997. W latach 1819−1944 pełnił funkcję ratusza Warszawy.

Opis Zbudowany w latach 1773–1785 dla Antoniego Jabłonowskiego według projektu Jakuba Fontany i Domenico Merliniego.

W latach 1817–1819 przebudowywany na ratusz miejski według projektu Fryderyka Alberta Lessla i Józefa Grzegorza Lessla, przejmując funkcje rozebranego w 1817 starego ratusza na Rynku Starego Miasta. Około roku 1823 na dachu pałacu dodano belwederek, czyli podstawę pod telegraf optyczny. W tym samym czasie na tyłach pałacu wzniesiono budynek z przeznaczeniem na areszt policyjny.

W roku 1863, w czasie powstania styczniowego, pałac uległ pożarowi. Odbudowa w stylu neorenesansowym odbyła się w latach 1864–1868 według projektu Józefa Orłowskiego. Nadała mu ona nowy kształt dachu z facjatkami, balkony, nowe skrzydło w miejscu domu Łagiewnickich i charakterystyczną wieżę wykorzystywaną do obserwowania tej części miasta przez Warszawską Straż Ogniową (tzw. czatownią), z zegarami po jej trzech stronach. W sali Berga (późniejszej sali Dekerta) sufit ozdobił plafon „Tryumf Prawdy” autorstwa Marcelo Bacciarellego przeniesiony z sali balowej pałacu Prymasowskiego. Pałac miał dwie bramy.

W gmachu oprócz magistratu mieścił się również zarząd policyjny miasta (biura oberpolicmajstra). W sali balowej (do 1915 Aleksandrowskiej) na pierwszym piętrze odbywały się później posiedzenia Rady Miejskiej. Była to jedna z największych i najpiękniejszych sal w mieście, wykorzystywana m.in. na koncerty, bale i odczyty. Zarząd miasta obradował w Sali Portretowej, także znajdującej się na pierwszym piętrze. W budynku mieścił się także lombard miejski.

Od końca XIX wieku w budynku działało centralne ogrzewanie.

W październiku 1917, w związku z setną rocznicą śmierci Tadeusza Kościuszki, na fasadzie pałacu odsłonięto tablicę pamiątkową. Kolejną tablicę odsłonięto w czerwcu 1918 w związku z analogiczną rocznicą śmierci Jana Henryka Dąbrowskiego. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości pałac stał się także siedzibą Komisariatu Rządu na m.st. Warszawę.

Pałac miał wewnętrzne połączenie z sąsiednim pałacem Blanka.

W latach 1936–1939 odbyła się kolejna modernizacja pałacu według projektu Oskara Sosnowskiego, która objęła przebudowę dachu w 1936 oraz wzniesienie nowego, siedmiopiętrowego budynku Wydziału Technicznego od strony ul. Daniłowiczowskiej.

We wrześniu 1939 roku w czasie obrony Warszawy z ratusza cywilną obroną Warszawy dowodził Stefan Starzyński. Po zniszczeniu części gmachu biura Komisarza Cywilnego przy Dowództwie Obrony Warszawy przeniesiono do piwnic budynku. 25 września 1939 w trakcie bombardowania w budynku zginął wiceprezydent Warszawy Jan Około-Kułak.

W czasie okupacji niemieckiej pałac pozostał siedzibą podporządkowanego Niemcom Zarządu Miejskiego. Biura administracji niemieckiej mieściły się w sąsiednim pałacu Blanka i przylegającym do niego budynku Wydziału Technicznego.

W czasie powstania warszawskiego pałac wraz z przylegającym do niego pałacem Blanka był redutą powstańczą (punktem oporu Polaków) Ratusz, bronioną przez żołnierzy z batalionu „Kiliński”.

Po zniszczeniach w czasie II wojny światowej w roku 1952 rozebrano wypalone ruiny pałacu. W 1964 w miejscu, w którym znajdował się pałac, odsłonięto pomnik Bohaterów Warszawy.

Na przełomie 1989/1990 roku podjęta została decyzja o odbudowie północnej pierzei placu Teatralnego. W latach 1995–1997 budynek pałacu został zrekonstruowany na siedziby Banku Rozwoju Eksportu i Citibanku (Poland), co poprzedziły wykopaliska archeologiczne. Budynek zrealizowano w formie żelbetowej, zachowując pierwotną bryłę (z odbudową wieży włącznie) i rekonstruując fasadę według stanu sprzed roku 1936. Pozostałe elewacje pałacu zyskały wygląd współczesny. W czasie odbudowy wydobyto też fragmenty wyposażenia pałacu (dwa fragmenty żeliwnych podpór i żeliwną kolumnę z sali balowej), które wyeksponowano na dziedzińcu. Autorami projektu rekonstrukcji byli: Jerzy Czyż, Leszek Klajnert, Janusz Matyjaszkiewicz, Marek Różański i Maciej Szwedziński.

Tablice pamiątkowe W 2011 na budynku odsłonięto tablicę upamiętniającą prezydenta powstańczej Warszawy Marcelego Porowskiego.

W 2017 na odsłonięto tablicę upamiętniającą Juliana Kulskiego, a w 2023 – Jana Około-Kułaka i jego współpracowników.

Przypisy

Bibliografia Z warszawskiego albumu. „Stolica”, Nr 36 (1602), 3 września 1978 r.

Kategoria:Architektura neorenesansowa w Warszawie Kategoria:Citigroup Warszawa, Pałac Jabłonowskich Warszawa Warszawa Kategoria:MBank Kategoria:Plac Teatralny w Warszawie Jabłonowskich Warszawa Warszawa Kategoria:Zrekonstruowane obiekty budowlane w Warszawie