thumb|Brązowy posąg Posejdona rzucającego trójzębem, ok. 450 p.n.e. (Narodowe Muzeum Archeologiczne, Ateny) thumb|Brązowy posąg woźnicy, ok. 475 p.n.e. (Muzeum, Delfy) thumb|Dorycka świątynia Hefajstosa w Atenach (Thesejon) thumb|Partenon thumb|Partenon – fragment tympanonu i fryzu (tryglify) thumb|Metopa z Partenonu, centaur zabijający Lapitę (Muzeum Brytyjskie, Londyn) thumb|Procesja panatejska, fragment fryzu z 445 – 438 p.n.e. (Luwr, Paryż) thumb|Ruiny świątyni Artemidy w Efezie thumb|Erechtejon, joński portyk, Ateny thumb|Apollo z ok. 450 p.n.e., rzymska kopia rzeźby thumb|Artemida z Luwru ok. 350 p.n.e., rzymska kopia rzeźby Leocharesa thumb|Delficka świątynia Ateny w kształcie tolosu, nazywany też Marmara Okres klasyczny w sztuce starożytnej Grecji – drugi z etapów rozwoju sztuki na obszarach zamieszkanych przez ludy greckie, należących głównie do basenu Morza Egejskiego. Jako cezura początkowa dla tego okresu przyjmowana jest data bitwy pod Salaminą (480 p.n.e.), a jako końcowa – śmierć Aleksandra Macedońskiego (323 p.n.e.).
Całość tej epoki umownie dzielona jest na trzy fazyK. Estreicher, s. 116-117.: okres wczesnoklasyczny (480–445 p.n.e.) – związany przede wszystkim z rozpoczętą po II wojnie perskiej odbudową Aten okres klasyczny – związany z działalnością Peryklesa, czyli akméW dawnych Atenach, s. 275. okres późnoklasyczny – obejmujący czasy po zakończeniu wojen peloponeskich i włączenia Grecji do imperium Aleksandra Wielkiego.
Okres wczesnoklasyczny (480–445 p.n.e.) Po zwycięstwie pod Salaminą doniosłe znaczenie w rozwoju sztuki zyskały Ateny, zwłaszcza za rządów Peryklesa, który zapoczątkował odbudowę i rozbudowę Aten (głównie Akropolu). Odbudową kierował Fidiasz, projektantami i wykonawcami budowli byli: Iktinos, Mnesikles i Kallikrates.
Architektura i urbanistyka Podczas odbudowy zniszczonych miast stosowano prostokątną siatkę ulic. Przestrzegano zasady rozdziału dzielnic mieszkalnych, handlowych i reprezentacyjnych. Domy mieszkalne, których najważniejszą częścią był perystyl, budowano na planie prostokąta, wpisując je w wydzieloną działkęK. Estreicher, s. 138.. Najważniejszym miejscem, wokół którego koncentrowała się zabudowa, była agoraW dawnych Atenach, s. 27-38.. Oprócz reprezentacyjnej agory w centrum miasta wznoszono również (przeważnie na obrzeżach zwartej zabudowy) agorę handlowąEncyklopedia sztuki starożytnej, s. 44..
W okresie wczesnego klasycyzmu (do 445 p.n.e.) w sztuce greckiej udoskonalono dwa podstawowe porządki: dorycki i joński. Do najlepiej zachowanych zabytków z V wieku p.n.e. należy dorycka świątynia Ateny w Syrakuzach (z 480 p.n.e.), świątynia Zeusa w Akragas (Agrygent) na Sycylii, zbudowana w latach 460–450 p.n.e., oraz skarbiec Ateńczyków w Delfach wzniesiony w postaci templum in antis (ufundowany dla uczczenia zwycięstwa nad Persami)K. Estreicher, s. 122-125..
Do ważnych zabytków tego okresu zalicza się także świątynię Zeusa w Olimpii, powstałą w latach 468–456 p.n.e. Jest ona najstarszym znanym przykładem przełamania dotychczasowej zasady symetrii i frontalizmu w dekoracji tympanonów. Na przyczółku wschodnim, w scenie przygotowania do wyścigów rydwanów, postać Zeusa umieszczono frontalnie, w centrum kompozycjiEncyklopedia sztuki starożytnej, s. 616-617., podczas gdy pozostałe postacie rozmieszczono symetrycznie. W dekoracji przyczółka zachodniego nie uwzględniono tych zasad: w wyobrażonej na tympanonie scenie walki Lapitów z centaurami, centralną postać Apollina wprawdzie ukazano frontalnie, ale ze zwrotem głowy postaci (bóg spoglądał i wskazywał ręką na prawą część kompozycji). Pozostałe postacie zostały rozmieszczone symetrycznie, ponieważ ich pozy i gesty wynikały z przedstawienia akcji. Indywidualizm w przedstawianiu twarzy, gestów, mimiki, strojów, realizm przedstawianej muskulatury ciała, podkreślenie ruchu układem szat – odbiegały od dekoracji okresu archaicznego. Nowością było także powiązanie tematyczne dekoracji z historią regionu. Zasada przeciwstawienia spokojnej akcji na przyczółku wschodnim do dynamicznej sceny rozgrywanej na przyczółku zachodnim została przyjęta przy budowie innych świątyń greckichN.G.L. Hammond, s. 400..
Rzeźba W latach poprzedzających dobę Peryklesa utrwaliły się zapoczątkowane wcześniej kierunki rozwoju sztuki, dążące do przedstawień postaci w sposób dynamiczny, ekspresyjny, w chwili poprzedzającej zdarzenie lub bezpośrednio po nim – dotychczasowe frontalne i statyczne wyobrażenia postaci wypierane były przez rzeźby powstające zgodnie z zasadą kontrapostu. Posągi wykonywano z dużą precyzją, miękką linią w opracowaniu detali, starannym oddaniem układu ciała, muskulatury, wyrazu twarzy oraz układu szatEncyklopedia sztuki starożytnej, s. 336.. Pojawiło się także zapotrzebowanie na portret, wskutek czego powstawały syntetyczne wizerunki myślicieli, filozofów, polityków. Miały one charakter idealizujących przedstawień, oddających mądrość przywódców czy przenikliwość filozofówEncyklopedia sztuki starożytnej, s. 481-482.. Jako materiał w rzeźbie powszechnie stosowano marmur (wcześniej częściej używano miękkiego kamienia), doskonalono również techniki odlewnicze.
Różnorodność stwarzała też udoskonalona przez Fidiasza technika chryzelefantynowa, polegająca na okładaniu drewnianych posągów bóstw płytkami ze złota (ubiór) i kości słoniowej (ciało)K.Estreicher, s. 134.. Do wybitnych przedstawicieli tego okresu należy Myron z Eleuterai (twórca Dyskobola oraz grupy Atena i Marsjasz), uważany za jednego z prekursorów realizmu w sztuce greckiej. W jego pracach widoczna jest znakomita znajomość anatomii. Przełamując typową statyczność archaicznych posągów, twórca podkreślał muskulaturę ciała właściwą dla uchwyconego ruchu, zachowywał proporcjeK. Estreicher, s. 133..
Malarstwo W malarstwie monumentalnym Polignot z TazosEncyklopedia sztuki starożytnej, s. 475. wzbogacił dotychczas używaną paletę barw (kolory: biały, czarny i czerwony) o kolor żółty oraz zastosował wieloplanowość w komponowaniu scen, próbując oddać w ten sposób perspektywę. Na jego obrazach postacie pierwszoplanowe umieszczone były w dolnym rzędzie, kolejne plany rozbudowywał w górnej części obrazu. Był twórcą takich kompozycji jak: Iliuperis, czyli Zburzenie Troi, Nejyja – Zejście Odyseusza do Hadesu. Twórczość Polignota znana jest z opisów literackich i powstałych pod wpływem jego malarstwa dekoracji waz. W ceramice kontynuowano malarstwo czerwonofigurowe w tzw. stylu swobodnym, czerpiąc tematykę i technikę ujęć przestrzennych z malarstwa monumentalnego. Nadal stosowano także świadomą archaizację w tzw. stylu surowymN.G.L. Hammond, s. 343..
Okres klasyczny, rządy Peryklesa (445–404 p.n.e.) Architektura Podczas odbudowy Akropolu, oprócz stosowanego wcześniej porządku doryckiego, zastosowano elementy porządku jońskiego. Po raz pierwszy na Akropolu, przy budowie Partenonu (447–432 p.n.e.) zastosowano cztery jońskie kolumny w pomieszczeniu zwanym opistodomos. Innym elementem jońskim był fryz ciągły, tzw. procesja panatejska, dekorująca ściany wewnątrz celli. Krzywizny pionowe i poziome korygowały zniekształcenia powstające przy oglądaniu budowli. Są to, stosowane już w okresie archaicznym, wybrzuszenie stylobatu i belkowania, nachylenie ku środkowi kolumn i zastosowanie entazis (lekkiego wybrzuszenia kolumn w dwóch piątych wysokości)N.G.L. Hammond, s. 344..
Podobne rozwiązania zastosowano w zbudowanej w latach (445–425 p.n.e.) świątyni poświęconej Atenie i Hefajstosowi, zwanej Tezejonem (od dekoracji metop ukazującej czyny Tezeusza). Przy budowie jońskiego Erechtejonu (421-406 p.n.e.) zastosowano w południowym portyku kariatydy zamiast kolumn. Rozwiązanie tej świątyni, złożonej z trzech połączonych ze sobą obiektów, rozplanowanych na terenie o zróżnicowanej wysokości, uważane jest za wzór doskonałości zastosowania porządku jońskiegoW dawnych Atenach, s. 299-303.. W doryckich Propylejach (437-432 p.n.e.) przy budowie wewnętrznej kolumnady zastosowano porządek jońskiEncyklopedia sztuki starożytnej, s. 486..
Innym przykładem łączenia różnych porządków architektonicznych jest zbudowana przez Iktinosa, w 420 p.n.e. świątynia Apollina w Bassai. Architekt użył kolumn w porządku doryckim – do kolumnady zewnętrznej, wewnątrz celli zastosował półkolumny jońskie wydzielające wnęki (zamiast tradycyjnie stosowanych naw bocznych) i jednej kolumny korynckiej oddzielającej adyton od pomieszczenia celli. Jest to najstarszy znany przykład zastosowania porządku korynckiego w architekturze starożytnej Grecji. Całości dopełnia fryz ciągły z przedstawieniami walk centaurów i AmazonekN.G.L. Hammond, s. 346..
W tym czasie powstał pierwszy kamienny teatr w Atenach, zwany teatrem DionizosaEncyklopedia sztuki starożytnej, s. 560..
Rzeźba W płaskorzeźbie osiągnięto pełnię greckiej doskonałości wyrażającą się w podporządkowaniu szczegółów całości kompozycji. Płaskorzeźby były wykonywane z dużą dbałością o każdy detal, nawet od strony niewidocznej dla patrzącego. Rzeźby w tympanonie były ponadnaturalnej wielkości. Umożliwiało to dokładne poznanie ukazywanej historii.
Tematyka dekoracji nawiązywała do mitologii i miejscowej tradycji. Nowością zastosowaną przy budowie Partenonu było odchylenie postaci od głównej osi i zerwanie z tradycją umieszczania głównego bohatera w centrum sceny. W kompozycji fryzu wewnątrz świątyni zachowany jest charakterystyczny dla sztuki greckiej rytm, harmonia, symetriaW dawnych Atenach, s. 294.. Została przełamana dotychczasowa zasada braku fizycznego kontaktu pomiędzy poszczególnymi postaciami. Wyraźniejsza jest ekspresja, ruch, ukazane są uczucia poszczególnych osób. W sposób realistyczny została ujęta budowa ciała. Dotyczy to także przedstawień kobietK. Estreicher, s. 134..
Przy dekoracji Partenonu po raz pierwszy został zastosowany tzw. styl mokrych szat – mojry na przyczółku wschodnim, obecne przy narodzinach Ateny, pokazano w szatach przylegających do ciała. Dzięki temu artysta mógł ukazać jego piękno. Dekoracja przez pogłębienie fryzu stała się tym samym bardziej plastycznaEncyklopedia sztuki starożytnej, s. 427..
Inna technika została zastosowana przy wykonaniu reliefu zdobiącego Erechtejon. Użyto dwóch rodzajów marmuru w kolorach szarym – dla tła i białym – do wyrzeźbienia postaci. Dzięki temu uzyskano nowe efekty kolorystyczne. Przy budowie balustrady ogradzającej świątynię Nike Bezskrzydłej – Apteros zastosowano dekorację, w której ukazano bogów w niespotykanych wcześniej pozach, uchwyconych podczas wykonywania codziennych czynności, w nastrojach nieobcych zwykłym śmiertelnikom. Np. Nike rozwiązująca sandał z balustrady świątyni czy też relief z ok. 460 p.n.e., zwany Atena zadumana, ukazujący zamyśloną boginię z głową wspartą na włóczniEncyklopedia sztuki starożytnej, s. 499..
W dekoracji zdobiącej najprawdopodobniej tron posągu, nieznany z imienia artysta ukazał narodziny Afrodyty, przedstawiając w reliefie najstarszy znany akt kobiecy w sztuce greckiej – postać flecistki z płyty bocznej tronu. Innym niespotykanym wcześniej zjawiskiem jest pierwsza próba ukazania pejzażu: pod stopami niewiast towarzyszących Afrodycie wyrzeźbiono kamyki. Płaskorzeźba datowana na ok. 460 p.n.e. znana jest też jako Tron Ludovisi (od miejsca znalezienia w rzymskiej Villa Ludovisi)Encyklopedia sztuki starożytnej, s. 360..
Nawiązującym do ówczesnych wydarzeń tematem dekoracji świątyni Nike Bezskrzydłej była wojna stoczona z Persami. Relief ukazywał przygotowania do ofiary z okazji zwycięstwa i jej składanie. Rozwiązania zastosowane przy budowie Akropolu (zwłaszcza w układzie fryzów w Partenonie, Erechtejonie i świątyni Nike) naśladowali inni artyści.