Tadeusz Breyer (ur. 15 października 1874 w Mielcu, zm. 15 maja 1952 w Warszawie) – polski rzeźbiarz i medalier, projektant monet, wieloletni profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, członek m.in. grupy Rytm.
Życie i twórczość Urodził się 15 października 1874 w Mielcu. W latach 1894–1898 studiował w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie u Alfreda Dauna, a następnie w Akademii we Florencji. W 1904 przeniósł się do Warszawy, gdzie od 1910 aż do śmierci (z przerwami w okresach obu wojen światowych) uczył w Szkole Sztuk PięknychW 1932 przemianowanej na Akademię Sztuk Pięknych.Niektóre źródła podają, że Breyer wykładał w SSP od 1923: . W czasie jego pracy pedagogicznej stołeczna uczelnia, obok Akademii w Krakowie, pozostawała jednym z dwóch głównych ośrodków kształcenia w zakresie rzeźby w Polsce. Do grona uczniów Breyera zaliczali się m.in.: Marian Wnuk, Stanisław Horno-Popławski, Józef Gosławski, Bazyli Wojtowicz, Bohdan Pniewski, Ludwika Nitschowa, Alfons Karny, Franciszek Strynkiewicz oraz Magdalena Gross. W samym okresie 1923–1939 grono studentów pracowni prof. Breyera liczyło łącznie 156 osób, w tym 27% kobiet. Do ważnych wzorców, które wpłynęły na kształcenie w pracowni zalicza się rzeźbę francuską, wzorce antyczne, a także sztukę Starożytnego Egiptu.
Tadeusz Breyer należał m.in. do Stowarzyszenia „Rzeźba”, Spółdzielni ŁAD oraz grupy Rytm (od 1929). Zasiadał także w Radzie Artystycznej Spółdzielni Forma oraz pozostawał członkiem Bloku ZAP.
Twórca uczestniczył w licznych konkursach artystycznych, m.in. na pomnik Józefa Ignacego Kraszewskiego w Warszawie w 1929 oraz na pomnik i dzielnicę Józefa Piłsudskiego w Warszawie w 1936. Zasiadał również w komisjach konkursowych jako juror (np. w konkursie na Pomnik Marszałka Józefa Piłsudskiego i Powstańca Śląskiego w 1936).
W początkowej fazie twórczości Breyera dominowały motywy symboliczne oraz portrety osób współczesnych i postaci historycznych. Zajmował się także medalierstwem (np. Medal Pamiątkowy XV-lecia Odzyskania Morza) i projektowaniem monet. Jego pracownia i większość dorobku rzeźbiarskiego uległy zniszczeniu podczas II wojny światowej. Jednym z jego sukcesów w okresie międzywojennym było zwycięstwo w konkursie na pomnik Józefa Sowińskiego, który odbył się w 1931Pomnik doczekał się realizacji 6 lat później.. W 1938, m.in. za ten właśnie pomnik, otrzymał Nagrodę Plastyczną m.st. Warszawy. Rok wcześniej, na Międzynarodowej Wystawie Sztuki i Techniki w Paryżu, artysta wyróżniony został złotym medalem i Grand Prix za cykl medali pamiątkowych.
Rzeźby Breyera cechowała wierność naturze, silnie podkreślona statyka oraz zwartość formy. Jego dorobek twórczy wystawiano m.in. w Instytucie Propagandy Sztuki oraz w Zachęcie. Jego dzieła (Europa i Ameryka) znalazły się również na statku transoceanicznym MS Piłsudski.
Pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 111-1-4).
Upamiętnienie Wizerunek Tadeusza Breyera został utrwalony m.in. w pracach jego dawnych studentów, czego przykładem jest portret wyrzeźbiony w granice przez Alfonsa Karnego. Ponadto w Muzeum ASP w Warszawie zachował się jego autoportret z 1930, maska pośmiertna oraz kilka rysunków z jego portretem, m.in. autorstwa Aleksandra Rafałowskiego.
Jego rola w kształceniu rzeźbiarzy przypominana jest także m.in. przy okazji spacerów i spotkań tematycznych.
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 22 lipca 1952) „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1933) „za zasługi na polu pracy kulturalno-oświatowej”.
Galeria
Uwagi
Zobacz też 1 złoty wzór 1924 2 złote wzór 1924 2 złote 1927 50 złotych 1924 Klęczący rycerz
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Ludzie urodzeni w Mielcu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy medalierzy Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Projektanci polskich monet Kategoria:Rzeźbiarze związani z Warszawą Kategoria:Urodzeni w 1874 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie Kategoria:Zmarli w 1952