Jan Kazimierz Kruszewski ps. „Kruk Czarny” (ur. 18 czerwca 1888 w Aleksandrowie, zm. 28 marca 1977 w Lailly-en-Val) – generał brygady Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Jan Kruszewski urodził się 18 czerwca 1888 w Aleksandrowie (Pokrytki), w ówczesnej guberni płockiej, w rodzinie Kazimierza Józefa, ziemianina, i Wiktorii z Kołakowskich. Nauki początkowe pobierał w domu. W 1898 rozpoczął naukę w gimnazjum w Płocku, z którego został wydalony w 1905 za udział w strajku szkolnym. W 1906 został przyjęty do 8-ej klasy Gimnazjum Polskiej Macierzy Szkolnej w Płocku, gdzie w 1907 otrzymał świadectwo dojrzałości. Następnie studiował medycynę w Krakowie i Genewie. Od 1912 działał w Związku Strzeleckim, gdzie w 1913 złożył egzamin podoficerski. W lipcu 1914 wyjechał do Krakowa na letnią szkołę instruktorską Związku Strzeleckiego i pełnił tam funkcję dowódcy plutonu.

Od 3 sierpnia 1914 do lipca 1917 służył w Legionach Polskich, gdzie był między innymi dowódcą IV plutonu w 1 kompanii kadrowej, dowódcą kompanii w 1 pułku piechoty, dowódcą szkoły oficerskiej w I Brygadzie, komendantem kursu wyszkolenia. 9 października 1914 został mianowany na stopień podporucznika, a już 1 stycznia następnego roku otrzymał awans na porucznika. W latach 1914–1915 brał udział w licznych bitwach i potyczkach. 23 maja 1915 został ciężko ranny w bitwie pod Konarami, podczas której kula uszkodziła mu nerw kulszowy. Leczył się w Krakowie, gdzie był operowany, a następnie w Piszczanach. 31 grudnia 1916 wrócił do swojego pułku. 29 lipca 1917, po kryzysie przysięgowym, został internowany w Beniaminowie.

Od kwietnia do listopada 1918 był dowódcą kompanii w 2 pułku piechoty Polskiej Siły Zbrojnej. Od listopada 1918 do stycznia 1919 był dowódcą batalionu w obozie rekrutacyjnym Jabłonna. Od stycznia do marca 1919 był dowódcą Grupy Jabłonna w Warszawie. Od kwietnia 1919 do października 1926 był dowódcą batalionu, a następnie dowódcą 1 pułku piechoty Legionów, a od października 1920 także pełnił obowiązki dowódcy I Brygady Piechoty Legionów. Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. 11 czerwca 1920 zatwierdzony został w stopniu podpułkownika z dniem 1 kwietnia tego roku, a 3 maja 1922 został zweryfikowany w tym stopniu ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919. 31 marca 1924 awansował na pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 i 9. lokatą w korpusie oficerów piechoty.

thumb|left|Józef Piłsudski z oficerami 1 DPLeg. Od lewej płk Stefan Biestek, płk Jan Kruszewski, płk dypl. Teodor Furgalski, ppłk Zygmunt Wenda, ppłk Władysław FilipkowskiOd października 1926 do marca 1928 był dowódcą piechoty dywizyjnej 1 Dywizji Piechoty Legionów. Od marca 1928 do października 1930 był dowódcą 1 Dywizji Piechoty Legionów. Od 14 października 1930 do sierpnia 1939 był dowódcą Korpusu Ochrony Pogranicza. 10 listopada 1930 Prezydent Rzeczypospolitej Ignacy Mościcki nadał mu stopień generała brygady ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1931 i 1. lokatą w korpusie generałów. Jednocześnie zezwolił mu na nałożenie oznak nowego stopnia przed 1 stycznia 1931.

Został osadnikiem wojskowym w kolonii Koweniów (powiat wilejski). Na początku 1927 został przewodniczącym komisji rewizyjnej Związku Piłki Nożnej w Wilnie. Od 1936 był zastępcą Komendanta Naczelnego Związku Legionistów Polskich, płk. dypl. Adama KocaZwiązek Legionistów Polskich : 1936–1938 r. : sprawozdanie Zarządu Głównego Związku Legionistów Polskich, Warszawa 1938, s. 33., a po jego przejściu na dłuższy urlop w styczniu 1938 objął funkcję prezesa ZLP. thumb|left|Pogrzeb gen. Jana Kazimierza Kruszewskiego w 2024 r. We wrześniu 1939 był dowódcą Grupy Operacyjnej w Armii Odwodowej „Prusy”. Po kampanii wrześniowej był w niewoli niemieckiej (m.in. jeniec obozu VII A Murnau), a po uwolnieniu osiedlił się we Francji.

thumb|Grób Jana Kazimierza Kruszewskiego na cmentarzu Wojskowym na PowązkachZmarł w Domu Spokojnej Starości Polskiego Funduszu Humanitarnego w Lailly-en-Val i został pochowany na miejscowym cmentarzu. W 2024 szczątki generała Kruszewskiego zostały sprowadzone przez Instytut Pamięci Narodowej do Polski. 12 września zostały złożone w Alei Zasłużonych Cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie.

2 września 2024 prezydent RP Andrzej Duda postanowieniem nr 112.64.2024 mianował pośmiertnie generała brygady Jana Kazimierza Kruszewskiego na stopień generała dywizji.

Życie prywatne 24 czerwca 1917 ożenił się z Ireną Leszczyńską, córką Kazimierza i Celiny z Grabskich, właścicieli majątku Ruszcza w z. Radomskiej, z którą miał córkę Marię (ur. 2 kwietnia 1919).

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 341 – 16 lutego 1921Dekret Wodza Naczelnego L. 2630 z 16 lutego 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 8 poz. 239 Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 8 listopada 1930 „za zasługi na polu wyszkolenia wojska”. Krzyż Niepodległości – 9 listopada 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – 9 listopada 1926M.P. z 1926 r. nr 259, poz. 728 „za zasługi na polu organizacji armji i wyszkolenia żołnierza”.Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 54 z 23 grudnia 1926 r. Krzyż Walecznych czterokrotnie Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 17 marca 1930 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”., 10 czerwca 1939 „za zasługi na polu pracy społecznej”.) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka za Rany i KontuzjeNa podstawie fotografii. Odznaka Pamiątkowa „Pierwszej Kadrowej” Odznaka „Za wierną służbę”

Oficer Orderu Legii Honorowej (Francja) Order Pogromcy Niedźwiedzia III klasy (Łotwa) Medal 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej (Łotwa, 1929)Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 12 z 6 sierpnia 1929 r., s. 238.

Przypisy

Bibliografia

Akta Stanu Cywilnego Parafii Niedzbórz, akt urodzenia nr 49/1888 Aleksandrowo. A. Maciesza, Gimnazjum im. Władysława Jagiełły w Płocku 1906–1931, Płock 1931.

Kategoria:Członkowie Komendy Naczelnej Związku Legionistów Polskich Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Dowódcy 1 Dywizji Piechoty Legionów Kategoria:Dowódcy 1 Pułku Piechoty Legionów Kategoria:Dowódcy Korpusu Ochrony Pogranicza Kategoria:Dowódcy piechoty dywizyjnej 1 Dywizji Piechoty Legionów Kategoria:Generałowie brygady II Rzeczypospolitej Kategoria:Internowani w Beniaminowie Kategoria:Jeńcy Oflagu VII A Murnau Kategoria:Odznaczeni dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką za Rany i Kontuzje Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Za wierną służbę” Kategoria:Oficerowie piechoty II Rzeczypospolitej przeniesieni do korpusu generałów Kategoria:Oficerowie piechoty Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Osadnicy wojskowi II Rzeczypospolitej Kategoria:Pochowani na cmentarzu w Lailly-en-Val Kategoria:Polacy – Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Pogromcy Niedźwiedzia Kategoria:Polscy działacze piłkarscy Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Konarami 1915 Kategoria:Urodzeni w 1888 Kategoria:Wojskowi związani z Wilnem Kategoria:Zmarli w 1977 Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich Kategoria:Żołnierze 1 Kompanii Kadrowej Legionów Polskich Kategoria:Żołnierze Polnische Wehrmacht Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji we Francji po II wojnie światowej