Henryk Julian Gay (ur. 10 stycznia 1875 w Warszawie, zm. 3 października 1936 tamże) – polski architekt i inżynier, autor licznych projektów budynków w Warszawie, Mińsku, Kijowie i na innych terenach ówczesnego Imperium Rosyjskiego; w okresie międzywojennym architekt wojewódzki w Pińsku.

Życiorys thumb|240px|Dawna siedziba spółki „Gay, Święcicki & Co” w Mińsku, według projektu Henryka Gaya Urodził się 10 stycznia 1875 roku w Warszawie, w Królestwie Polskim, jako syn Henryka i Joanny z domu Müller. Wywodził się z polskiej szlachty. Jego dziadek, Jakub Gay, był architektem, projektantem m.in. gmachu Banku Polskiego w Warszawie. Ukończył Szkołę Realną Wojciecha Górskiego w Warszawie. Studiował architekturę w Instytucie Inżynierów Cywilnych w Petersburgu. Ukończył studia w 1898 roku ze złotym medalem, uzyskując dyplom inżyniera. Następnie przez kilka lat uzupełniał wiedzę zawodową ucząc się w szkołach artystycznych w Paryżu i Monachium, zwiedzając Wiedeń, a także spędzając czas we Włoszech, Algierze, Tunisie i innych miejscach. Samodzielnie prowadził badania nad sztuką dawnej Grecji, Włoch, Tunezji i Francji.

Pracę zawodową rozpoczął w Warszawie w 1902 roku jako asystent szeregu polskich budowniczych. Wchodził w skład związku twórczego Warszawskiego Towarzystwa Sztuk Pięknych. Każdego roku w latach 1902−1914 brał udział w konkursach architektonicznych organizowanych przez Towarzystwo, zdobywając liczne odznaczenia i nagrody. Za radą starszych kolegów w 1906 roku przeprowadził się do Mińska Litewskiego, gdzie brakowało wówczas wykwalifikowanych architektów i gdzie łatwiej mógł zrobić karierę jako indywidualny twórca. W latach 1906–1910 pełnił funkcję kierownika robót budowlano-montażowych na budowie Kościoła św. Szymona i św. Heleny w Mińsku Litewskim (zastąpił na tym stanowisku Zygmunta Święcickiego). Od 1909 roku był członkiem Koła Architektów w Warszawie. Przed I wojną światową posiadał dwie pracownie architektoniczne. Jedna z nich znajdowała się z Warszawie, początkowo wspólna z Dzierżanowskim i Wojciechowskim, a następnie samodzielna przy ul. Okólnik. Druga, jako spółka „Gay, Święcicki & Co” znajdowała się w Mińsku Litewskim, w budynku na rogu ulic Gubernatorskiej i Podgórnej. Od 1914 roku przebywał w głębi Imperium Rosyjskiego, wybuch I wojny światowej zastał go we Władywostoku. Zorganizował tam polską kolonię i pełnił obowiązki konsula. W 1918 roku wyjechał z Rosji. Przez pewien czas pracował w Mińsku, który wówczas znajdował się pod polską administracją, po czym w 1919 roku opuścił go i wrócił do Warszawy. W czasie wojny polsko-bolszewickiej należał do Straży Obywatelskiej. Prowadził wykłady w Szkole Kolejowej. W okresie dwudziestolecia międzywojennego pełnił funkcję wojewódzkiego architekta w Pińsku.

Charakterystyka twórczości Henryk Julian Gay projektował budynki w stylu neoklasycyzmu. Według Uładzimira Dzianisaua stał się on dzięki swoim pracom znaczą figurą neoklasycyzmu w Mińsku. Dzianisau opisywał jego twórczość w tym mieście następująco:

Nagrody I nagroda w konkursie na budynek hal targowych na placu Witkowskiego w Warszawie (1904); I nagroda w konkursie na budynek hal targowych Rynku Besarabskiego w Kijowie; II nagroda Warszawskiego Towarzystwa Sztuk Pięknych – za projekt dwukondygnacyjnego domu mieszkalnego w stylu ludowym (1902).

Wybrane prace thumb|240px|Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP na Żbikowie thumb|240px|Rynek Besarabski w Kijowie thumb|240px|Dwór Edwarda Raczyńskiego w Zawadzie thumb|240px|Kościół w Wołczkiewiczach k. Mińska Warszawa Gmach Bibliotekik Ordynacji hr. Krasińskich, ul. Okólnik 9/9a (projekt razem z Juliuszem Nagórskim, zbudowana 1912–1930); Blok domów przy ul. Żelaznej, Krochmalnej i Sewerynów; Dom ludowy, ul. Ogrodowa; Dom parafii Ewangelicko-Augsburskiej, ul. Kredytowa 4 (projekt przebudowy, realizacja 1910–1911); Dom Parafialny parafii Ewangelicko–Augsburskiej przy placu Małachowskiego (projekt; zbudowany 1911–1912, zniszczony w czasie II wojny światowej; Domy urzędników Dyrekcji Kolei przy Dworcu Wileńskim; Fabryka E. Wedla; Fabryka Lardellego, ul. Polna; Fabryka mebli Szczerbińskiego i Trenerowskiego; Gimnazjum męskie im. M. Reya Zboru Ewangelicko-Augsburskiego, plac Małachowskiego 1 (projekt przebudowy, realizacja w 1912, zachowany częściowo); Hala Świętojerska, ul. Świętojerska 4/6 (w latach 1913–1916 ul. Koźla 5) (projekt razem z Kazimierzem Gadomskim i A. Friedmanem; zbudowana 1913–1916, zniszczona w 1944); Hale Targowe, plac Kazimierza Wielkiego (Witkowski) (projekt 1904; zbudowany 1905–1908, zniszczony w 1944); Kasa chorych, ul. Mariańska; Kasa chorych, ul. Wolska; Korpus Kadetów Suworowa, Aleje Ujazdowskie 3 (projekt razem z Wiktorem Junosza-Piotrowskim, zbudowany ok. 1900); Morga na Pradze (projekt); Państwowa Szkoła Kolejowa, ul. Chmielna 88; Publiczne Szkoły Powszechne nr 34 i 41, ul. Drewniana 6/8 (projekt; zbudowany w 1906); Publiczne Szkoły Powszechne nr 49 im. Michaliny Mościckiej i nr 51 im. ks. biskupa Władysława Bandurskiego, ul. Szeroka 17/29 (modyfikacja projektu Apoloniusza Nieniewskiego; zbudowane 1903–1904, zniszczone w 1939); Szkoła miejska przy zbiegu ul. Dobrej i ul. Drewnianej; Szkoła Powszechna Towarzystwa Szkoły Mazowieckiej, ul. Klonowa 16 (projekt; zbudowany 1911–1912); Szpital Ginekologiczno-Położniczy św. Zofii, ul. Żelazna 90 (projekt, zbudowany w 1912); Ubezpieczalnia Społeczna nr 1, ul. Mariańska 1 (projekt; zbudowany 1924–1925); Więzienie karne, ul. Rakowiecka 37; Więzienie śledcze, ul. Daniłowiczowska; Wydziały Hipoteczne Sądu Okręgowego w Warszawie, ul. Kapucyńska 6 (obecnie Aleja „Solidarności” 58; modyfikacja projektu razem z M. Możdżeńskim; zbudowany 1912–1913).

Pozostałe Dom dochodowy Emanuela Obrąpalskiego w Mińsku Litewskim, ul. Zacharzewska (obecnie ul. Sowiecka 17; projekt 1910, zbudowany 1912; neoklasycyzm); Dom dochodowy w Mińsku Litewskim, ul. Sierpuchowska (obecnie ul. Wołodarskiego 10; 1909); Dom dochodowy w Mińsku Litewskim na rogu ulic Gubernatorskiej i Podgórnej (obecnie narożnik pod adresami ul. Lenina 13 i ul. Marksa 30; Muzeum Piatrusia Brouki); Dom szlachcica Umińskiego w Mińsku Litewskim (obecnie ul. Sowiecka 19; projekt, zbudowany na początku XX wieku); Domy w Konstancinie; Dworzec kolejowy w Pińsku; Dwór Edwarda Raczyńskiego w Zawadzie k. Dębicy; Fabryka „Motor” na ul. Racławickiej, Marszałkowskiej w Warszawie oraz w Kutnie; Gmach Towarzystwa Wzajemnej Pomocy (Towarzystwa Ubezpieczeń Rolniczych) w Mińsku Litewskim, róg ulicy Zacharzewskiej i zaułka Zacharzewskiego (obecnie Prospekt Niepodległości 15, siedziba Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Republiki Białorusi; projekt razem ze Stanisłauem Hajdukiewiczem; 1913); Hotel Savoy w Łodzi; Kaplica pałacowa w Kawaniczach; Kościół Serca Jezusa i Najświętszej Marii Panny, kaplica i zabudowania gospodarcze hr. Czapskiego w Wołczkiewiczach k. Mińska Litewskiego (projekt w kwietniu 1902, zbudowany w 1904; zniszczony w latach 50. XX wieku); Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny na Żbikowie w Pruszkowie; Przebudowa klasztoru franciszkanów w Pińsku (lata 20. XX wieku); Rozbudowa kościoła Matki Bożej Anielskiej na Skolimowie w Konstancinie-Jeziornie; Rynek Besarabski w Kijowie (projekt, zbudowany 1910–1912); Więzienie w Tyflisie.

W okresie międzywojennym projektował budynki m.in. w Brześciu, Pińsku (urzędy państwowe, banki) i Baranowiczach.

Oprócz projektów architektonicznych Henryk Julian Gay jest także autorem artykułów, w których poddawał analizie wybrane zabytki architektury, przede wszystkim te, które zwiedzał w trakcie swoich podróży. Były to m.in. Bazylika Notre-Dame de Fourvière w Lyonie i meczety w Tunezji. Jego publikacje ukazywały się m.in. w 1909 roku.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci uczelni w Petersburgu Kategoria:Architekci związani z Warszawą Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Ludzie związani z Brześciem Kategoria:Ludzie związani z Mińskiem Kategoria:Ludzie związani z Pińskiem Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Polscy inżynierowie budownictwa Kategoria:Urodzeni w 1875 Kategoria:Zmarli w 1936 Kategoria:Absolwenci Instytutu Inżynierów Cywilnych cesarza Mikołaja I