thumb|J. Duszyński i D. Szaflarska w Zakazanych piosenkach na okładce „Filmu” nr 9–10, 1947 thumb|Danuta Szaflarska & Jerzy Duszyński w filmie Dwie godziny thumb|D. Szaflarska i J. Duszyński w „Spotkaniu” thumb|Grób Jerzego Duszyńskiego na cmentarzu Powązkowskim Jerzy Duszyński (ur. 15 maja 1917 w Moskwie, zm. 23 lipca 1978 w Warszawie) – polski aktor filmowy i teatralny.

Życiorys Urodził się w Moskwie, w rodzinie Feliksa i Marii Kazimiery Duszyńskich, którzy zostali ewakuowani przed ofensywą państw centralnych w Polsce. Po zakończeniu I wojny światowej wraz z rodzicami powrócił do Warszawy, by wkrótce przenieść się do majątku w Mińsku Mazowieckim. Miał siostrę Irenę i brata. Po śmierci matki trafił pod wychowanie ciotki, a ojciec ponownie się nim zajął dopiero po ślubie z kolejną partnerką – Aleksandrą.

Po ukończeniu I Gimnazjum Humanistycznego w Mińsku Mazowieckim w 1935 dostał się do Miejskiej Szkoły Sztuk Zdobniczych i Malarstwa w Warszawie, gdzie studiował zaledwie rok. W 1936 zdał na Wydział Sztuki Teatralnej Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej, gdzie studiował m.in. z Hanką Bielicką i Danutą Szaflarską. Studia aktorskie zakończył pomyślnie w czerwcu 1939.

Kariera filmowa Duszyńskiego miała rozpocząć się jeszcze w 1939 filmem Hania w reżyserii Józefa Lejtesa, do którego zdjęcia plenerowe powstały latem 1939, jednak – ze względu na wybuch wojny – film nie został ukończony. Natomiast karierę sceniczną rozpoczął tuż przed II wojną światową, debiutując 25 sierpnia 1939 w roli Kuzynka ministra („Genewa”) w Teatrze Polskim w Warszawie, a następnie w Wilnie, gdzie w latach 1939–1941 występował w Teatrze na Pohulance obok Hanki Bielickiej i Danuty Szaflarskiej. Po wkroczeniu wojsk radzieckich do miasta występował w Wileńskim Polskim Teatrze Dramatycznym. W końcu 1944 roku z zespołem przybył do Białegostoku i do końca sezonu 1944–1945 występował w miejscowym teatrze Miejskim.

W latach 1945–1949 był aktorem Teatru Kameralnego Domu Wojska Polskiego w Łodzi. Z zespołem tego teatru (który zmienił nazwę na Współczesny) przeniósł się do Warszawy i występował w nim do roku 1955. W sezonie 1955–1956 i w latach 1958–1960 był aktorem Teatru Syrena, 1956–1957 Teatru Narodowego, 1960–1966 Teatru Ateneum, 1966–1971 Teatru Klasycznego, 1971–1978 Teatru Rozmaitości.

Po wojnie zagrał w dwóch najpopularniejszych filmach: Skarb i Zakazane piosenki, które uczyniły z niego pierwszego amanta polskiego kina powojennego. Jego ostatnią istotną rolą filmową była postać Józefa Piłsudskiego w Śmierci prezydenta w reżyserii Jerzego Kawalerowicza z 1978.

Zmarł 23 lipca 1978 w Warszawie, w rezultacie choroby nowotworowej płuc. Został pochowany w grobie rodzinnym na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 223-3-31,32).

W 2005 staraniem żony i syna aktora została wydana książka biograficzna o Duszyńskim – Jerzy Duszyński: Sława i przemijanie autorstwa Marka Gałęzowskiego.

Życie prywatne W 1940 poślubił aktorkę Hankę BielickąTygodnik Życie na gorąco nr 3, 15 stycznia 2015, s. 56–57, z którą rozwiódł się w 1953. W 1963 ożenił się z Heleną z Urbaniaków, z którą miał syna, Marcina.

Filmografia Zakazane piosenki (1946), reż. Leonard Buczkowski jako Roman Tokarski Dwie godziny (1946), reż. Stanisław Wohl, Józef Wyszomirski jako Marek Skarb (1948), reż. Leonard Buczkowski jako Witek Konar Warszawska premiera (1951), reż. Jan Rybkowski jako Wolski Młodość Chopina (1951), reż. Aleksander Ford jako Stefan Witwicki Domek z kart (1954), reż. Erwin Axer jako mężczyzna bijący redaktorów „Gazety Codziennej” Żołnierz zwycięstwa (1953), reż. Wanda Jakubowska jako Henryk Liciński, współpracownik sił reakcyjnych Autobus odjeżdża 6.20 (1954), reż. Jan Rybkowski jako Wiktor Poradzki Černý prapor (1958), reż. Vladimír Čech jako Antek Awantura o Basię (1959), reż. Maria Kaniewska jako Stanisław Olszowski Cafe pod Minogą (1959), reż. Bronisław Brok jako redaktor Andrzej Zagórski Mąż swojej żony (1961), reż. Stanisław Bareja jako Kurkiewicz Daleka jest droga (1963), reż. Bohdan Poręba jako Strzałka Panienka z okienka (1964), reż. Maria Kaniewska jako Denhof Przedświąteczny wieczór (1966), reż. Jerzy Stefan Stawiński jako lekarz Dzieci z naszej szkoły (1968) jako ojciec Pawła (odc. 8) Człowiek z M-3 (1968), reż. Leon Jeannot jako urzędnik USC Paragon gola (1969), reż. Stanisław Jędryka jako dziennikarz Jak rozpętałem drugą wojnę światową (1969), reż. Tadeusz Chmielewski jako włoski oficer Do przerwy 0:1 (1969), jako redaktor działu sportowego Gniewko, syn rybaka (1969) jako poseł czeski (odc. 3) Hydrozagadka (1970), reż. Andrzej Kondratiuk jako docent Frątczak Godzina szczytu (1973), reż. Jerzy Stefan Stawiński jako profesor Ocalić miasto (1976), reż. Jan Łomnicki jako Hans Frank Wielki układ (1976), reż. Andrzej Jerzy Piotrowski jako Wójcik, szef Janickiego Wakacje (1976), reż. Anette Olsen jako adiunkt, uczestnik obozu lekarzy Śmierć prezydenta (1977), reż. Jerzy Kawalerowicz jako Józef Piłsudski Układ krążenia (1977), reż. Andrzej Titkow jako rektor na posiedzeniu rady naukowej kombinatu Indeks. Życie i twórczość Józefa M. (1977), reż. Janusz Kijowski jako stryj Karol Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz (1978), reż. Stanisław Bareja jako klient w sklepie spożywczym Doktor Murek (1978), reż. Witold Lesiewicz jako Niewiarowicz, prezydent miasta

Role teatralne Zielone lata, Claude A. Puget, data premiery: 14.09.1939 Cieszmy się życiem, Moss Hart, George S. Kaufman, data premiery: 3.11.1939 Pastorałka, Leon Schiller, data premiery: 25.12.1939 Tessa, Margaret Kennedy, , data premiery: 28.01.1940 Moralność pani Dulskiej, Gabriela Zapolska, data premiery: 04.1940 Maria Stuart, Juliusz Słowacki, data premiery: 1940 Ładna historia, Gaston A. de Caillavet, Robert de Flers, data premiery: 7.07.1940 Zamiast komedii, teksty różnych autorów, data premiery: 1.08.1940 Cyd, Pierre Corneille, data premiery: 19.06.1941 Drzewa umierają stojąc, Alejandro Casona, data premiery: nieznana Stara cegielnia, Jarosław Iwaszkiewicz, data premiery: 1946 Spotkanie, Jean Anouilh, reż. Kazimierz Rudzki, data premiery: 26.11.1946 Homer i Orchidea, Tadeusz Gajcy, reż. Sławomir Wyszomirski, data premiery: 22.01.1947 Szklana menażeria, Tennessee Williams, reż. Erwin Axer, data premiery: 1.03.1947 Amfitrion 38, Jean Giraudoux, reż. Erwin Axer, data premiery: 18.09.1947 Joanna z Lotaryngii, Maxwell Anderson, reż. Erwin Axer, data premiery: 25.06.1948 Niemcy, Leon Kruczkowski, reż. Erwin Axer, data premiery: 5.11.1949 Trzydzieści srebrników, Howard Fast, reż. Erwin Axer, data premiery: 30.04.1952 Droga z Czarnolasu, Aleksander Maliszewski, reż. Erwin Axer, data premiery: 27.07.1952 Niemcy, Leon Kruczkowski, reż. Erwin Axer, data premiery: 18.02.1955 Diabli nadali, program składany, reż. Stanisława Perzanowska, data premiery: 10.07.1955 Rym-cym-cym!, Julian Tuwim, reż. Adolf Dymsza, data premiery: 9.06.1956 Madame Sans-Gêne, Victorien Sardou, reż. Andrzej Łapicki, data premiery: 15.11.1958 Maestro, Janusz Minkiewicz, Antoni Marianowicz, reż. Kazimierz Krukowski, data premiery: 23.10.1959 Jim strzela pierwszy, Jiří Brdečka, reż. Stanisław Wohl, data premiery: 23.12.1959 Ryszard III, William Szekspir, reż. Jacek Woszczerowicz, data premiery: 17.10.1960 Śmierć komiwojażera, Arthur Miller, reż. Janusz Warmiński, data premiery: 26.11.1960 Męczeństwo z przymiarką, Ireneusz Iredyński, reż. Jan Bratkowski, data premiery: 14.01.1961 Kram z piosenkami, Leon Schiller, reż. Barbara Fijewska, data premiery: 25.02.1961 Krucjata, Krzysztof Choiński, reż. Jan Bratkowski, data premiery: 24.03.1961 Andorra, Max Frisch, reż. Janusz Warmiński, data premiery: 2.05.1962 Duże jasne, Jarosław Abramow-Newerly, reż. Jerzy Markuszewski, data premiery: 19.10.1962 Demony, John Whiting, reż. Andrzej Wajda, data premiery: 2.03.1963 Marie-Octobre, J.Robert, J.Duvivier, H.Jeanson, reż. Janusz Warmiński, data premiery: 24.10.1963 Za rzekę w cień drzew, Ernest Hemingway, reż. Jacek Woszczerowicz, data premiery: 28.01.1964 Pani Bovary, Gustave Flaubert, reż. Ireneusz Kanicki, data premiery: 23.11.1966 Dziś do ciebie przyjść nie mogę, Ireneusz Kanicki, Lech Budrecki, reż. Ireneusz Kanicki, data premiery: 12.03.1967 Cudzołóstwo ukarane, Janusz Głowacki, reż. Lech Hellwig-Górzyński, data premiery: 14.05.1972 Hultaj, G. Gottesman, A.Jarecki, reż. Andrzej Ziembiński, data premiery: 19.11.1972 Żaby, Arystofanes, reż. Giovanni Pampiglione, data premiery: 16.02.1973 Nieuczesani, Czesław Czapów, reż. Ludwik René, data premiery: 17.02.1974 Zajmij się Amelią, Georges Feydeau, reż. Józef Słotwiński, data premiery: 21.06.1976 Sen, Felicja Kruszewska, reż. Jerzy Dobrowolski, data premiery: 12.11.1976 Happy end, Dorothy Lane, reż. Olga Lipińska, data premiery: 4.05.1977 Czworokąt, Edward Redliński, reż. Marek Kostrzewski, data premiery: 4.05.1977 Dyl Sowizdrzał, Grigorij Gorin, reż. Wojciech Pokora, data premiery: 8.04.1978

Ordery i odznaczenia Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.

Przypisy

Bibliografia Marek Gałęzowski, Jerzy Duszyński. Sława i przemijanie, Warszawa 2005, wyd. Arte.

Linki zewnętrzne

Jerzy Duszyński w bazie Akademia Polskiego Filmu

Kategoria:Absolwenci Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej w Warszawie Kategoria:Aktorzy teatralni związani z Białymstokiem Kategoria:Aktorzy i aktorki teatrów łódzkich Kategoria:Aktorzy i aktorki Teatru Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie Kategoria:Aktorzy i aktorki Teatru Narodowego w Warszawie Kategoria:Aktorzy związani z Moskwą Kategoria:Ludzie urodzeni w Moskwie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy bieżeńcy Kategoria:Urodzeni w 1917 Kategoria:Zmarli w 1978