thumb|Ewangeliarz Mirosława, jeden z najstarszych zabytków piśmiennictwa serbskiego Literatura serbska – termin obejmujący dzieła literackie tworzone przez Serbów, zarówno w kraju, jak i na emigracji. Literatura serbska pisana jest współcześnie w języku serbskim, aczkolwiek w dzieje piśmiennictwa serbskiego wpisują się także teksty pisane w serbskiej redakcji języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, w języku słowianoserbskim oraz tzw. ruskosłowiańskim.
Do najwybitniejszych pisarzy serbskich należy Ivo Andrić, autor Mostu na Drinie i laureat nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1961. Niemałą popularność zdobył sobie również Milorad Pavić, autor Słownika chazarskiego.
Średniowiecze thumb|Fresk przedstawiający świętego Sawę w klasztorze w Studenicy Średniowieczna literatura serbska rozwijała się pod silnym wpływem Serbskiego Kościoła Prawosławnego. Głównymi ośrodkami piśmiennictwa były klasztory oraz dwory władców. Dominowała tematyka religijna, choć pisano także biografie, mające przeważnie charakter panegiryków. Powstawały również tłumaczenia (m.in. Aleksandreidy).
Jednym z najstarszych tekstów, włączanych w obręb piśmiennictwa serbskiego jest Ewangeliarz Mirosława, bogato zdobiony rękopis, zawierający wybór tekstów z czterech Ewangelii (tzw. aprakos). Ewangeliarz wyrasta z tradycji religijnego piśmiennictwa staro-cerkiewno-słowiańskiego, jednak od strony językowej zawiera pewne cechy, które stanowią odstępstwo od norm, udokumentowanych w najstarszych tekstach s-c-s. W szczególności dotyczy to wpływu lokalnych dialektów serbskich, jak również pewnych osobliwości ortograficznych, nietypowych dla piśmiennictwa s-c-s. Sposób przygotowania manuskryptu od strony materiałowej i językowej wskazują na to, iż tekst ten nie powstał w próżni, lecz najprawdopodobniej dokumentuje ukształtowaną wcześniej na ziemiach serbskich rodzimą tradycją piśmienniczą.
Do najstarszych zabytków średniowiecznego piśmiennictwa świeckiego zaliczany jest Przywilej Chilendarski (serb. Hilandarska povelja). Jest to dokument prawno-literacki z przełomu XII i XIII w., zawierający prócz treści prawnych, związanych z nadaniami dla klasztoru Chilandar na górze Athos, także pewne elementy autobiograficzne fundatora, Stefana Nemanii. Zostały one rozwinięte w Żywocie świętego Symeona, będącym ujętą hagiograficznie biografią Stefana Nemanii, który po ustąpieniu z tronu w 1196 r. złożył śluby mnisze i jako mnich Symeon osiadł w Chilandarze. Autorem żywota jest pierwszy arcybiskup serbski, Sawa (1175–1235).
Wśród uczniów i następców arcybiskupa Sawy wkrótce po jego śmierci rozwinął się kult, który zaowocował szeregiem utworów hagiograficznych oraz hymnograficznych poświęconych świętemu. Należy do nich m.in. powstała w 1237 Służba na przeniesienie ciała św. Sawy, napisana przez nieznanego z imienia ucznia z okazji translacji relikwii świętego z Tyrnowa do klasztoru w Mileševie. W połowie wieku XIII (1243 lub 1254) na zamówienie króla Stefana Urosza I powstał Żywot świętego Sawy, napisany przez mnicha Domentijana. Jest to tekst pisany wykwintnym, wysokim stylem, charakterystycznym dla literatury dworskiej tego czasu (tzw. splatanie słów), z licznymi reminiscencjami biblijnymi, zdradzający gruntowne wykształcenie teologiczne autora. Z końca wieku pochodzi natomiast inny żywot świętego Sawy, autorstwa mnicha Teodosije, będący przeróbką utworu Domentijana. Tekst ten pisany jest prostszym językiem, niż utwór Domentijana i w odróżnieniu od niego większą wagę przywiązuje do zdarzeń z życia świętego, niż ich teologicznej interpretacji.
Na przełomie XIII i XIV w. działał Danilo II (1270–1337), arcybiskup, biograf i poeta, autor sześciu biograficznych utworów zgromadzonych w cyklu Żywoty królów i arcybiskupów serbskich (wydane drukiem w 1866). Danilo przedstawił w nich postacie trzech serbskich władców z dynastii Nemanjiciów (zob. np. Żywot świętego Stefana Dragutina) oraz trzech arcybiskupów. Są to teksty, których powstanie motywowane było głównie względami politycznymi i dlatego też bywają one zaliczane przez współczesnych historyków literatury raczej do utworów o charakterze historycznym i publicystycznym, niż do hagiografii. Kontynuatorem pracy Danila II był jego nieznany z imienia uczeń, który dopełnił cykl biografii żywotami świętego Stefana Deczańskiego, świętego króla Duszana oraz biografią samego Danila. Danilo napisał również dwie służby (nabożeństwa) ku czci arcybiskupów serbskich.
W literaturze serbskiej tego okresu wyróżniają się utwory, których autorką była uznawana za pierwszą serbską poetkę, mniszka Jefimija (ok. 1350–1405, w życiu świeckim Jelena Mrnjačević). Krótko przed bitwą na Kosowym Polu (1371) powstał krótki utwór żałobny Płacz za małym synkiem Uglješą wyrażający matczyny żal po śmierci dziecka. Z końca wieku (ok. 1398 r.) pochodzi modlitwa do Jezusa Chrystusa, wyhaftowana złotem na zasłonie w klasztorze Chilandar. Natomiast ok. 1402 r. powstała Pochwała księcia Lazara, umieszczona na pokrowcu na relikwiarz, zawierający prochy księcia Łazarza. Utwory te, będące krótkimi poetyckimi tekstami niewielkiej objętości, zaliczane są ze względu na tematykę, kompozycję oraz sposób obrazowania, do najpiękniejszych dzieł średniowiecznej literatury serbskiej. Podkreśla się ich oryginalność, wyrażającą się w umiejętnym połączeniu tego co ludzkie (smutek, poczucie osobistej tragedii), z tym, co uniwersalne, ponadczasowe.
thumb|left|170px|Stefan Lazarević na średniowiecznym fresku Do najważniejszych postaci serbskiej literatury przełomu XIV i XV w. należy Stefan Lazarević (1377–1427, panował od 1389 r.), władca i pisarz, zasłużony także jako mecenas kultury. Jest on autorem Słowa miłości, poetyckiego listu, którego powstanie datuje się na rok 1404 lub 1409. Utwór ten, skomponowany z dziesięciu części, których pierwsze litery tworzą akrostych, uważany jest za jeden z najciekawszych tekstów tego typu w literaturze średniowiecznej.
Na dworze Stefana Lazarevicia działał Konstantyn Kostenecki (1380-ok. 1431), bułgarski mnich i pisarz, wychowany w tradycji tyrnowskiej szkoły piśmienniczej. Konstantyn jest autorem traktatu gramatycznego Przepisy dotyczące pisma, który powstał najprawdopodobniej w klasztorze resawskim około 1425 roku. Wzorując się na reformach ortograficznych Eutymiusza Tyrnowskiego, zbliżających pisownię języka cerkiewnosłowiańskiego do ortografii greckiej, Konstantyn dokonał reformy ortografii serbskiej. Jego reformy obejmowały fonetykę, interpunkcję i terminologię liturgiczną. Opracowane przez Konstantyna zasady pisowni, zwane redakcją resawską, wywarły znaczny wpływ na piśmiennictwo serbskie i zachodniobułgarskie (macedońskie). Konstantyn napisał również obszerny Żywot Stefana Lazarevicia.
Upadek piśmiennictwa średniowiecznego nastąpił po inwazji Turków osmańskich na tereny Półwyspu Bałkańskiego. Po bitwie na Kosowym Polu (1389) Serbia znalazła się w orbicie wpływów osmańskich, stając się państwem wasalnym.
Oświecenie thumb|200px|Stworzenie świata – miedzioryt Orfelina, oraz strona tytułowa jego Wiecznego kalendarza, Wiedeń 1783 Za prekursora nowoczesnej literatury serbskiej uważany jest Zaharije Orfelin (1726–1785), działacz kulturalny, poeta, historyk, rytownik, kaligraf, tłumacz oraz autor utworów teologicznych i dydaktycznych. Inspirowany ideami oświecenia europejskiego podjął on próbę wyjścia poza wciąż obowiązujące kanony językowe i gatunkowe literatury serbskiej, która pozostawała wciąż w kręgu wzorów ukształtowanych jeszcze w okresie średniowiecza. Dążąc do demokratyzacji języka, Orfelin próbował w tekstach zamieszczonych na łamach Magazynu Słowianoserbskiego (1768, uznawanego za uważany za pierwsze czasopismo serbskie oraz pierwsze w ogóle czasopismo południowosłowiańskie) zbliżyć język literacki (którym podówczas był język cerkiewnosłowiański) do żywej mowy. Efektem starań było powstanie tzw. języka słowianoserbskiego, w którym prócz elementów języka cerkiewnosłowiańskiego oraz cech zaczerpniętych z dialektów serbskich, znalazło się też dużo zapożyczeń z języka rosyjskiego.
Do najważniejszych utworów Orfelina zaliczany jest poemat Płacz Serbii (1761), uważany za najlepszy serbski tekst poetycki swej epoki. Jest to barokowy utwór alegoryczny o wymowie antyaustriackiej, pisany trzynastozgłoskowym wierszem, którego wzór został zaczerpnięty z polskiej tradycji literackiej. Orfelin był również autorem podręczników, utworów historycznych (Żywot Piotra Wielkiego, 1772), teologicznych (Księga przeciw papiestwu rzymskiemu, utwór pozostał w rękopisie) oraz naukowych (Wielki zielnik serbski, nieopublikowany).
Dla rozwoju serbskiej historiografii zasłużył się Jovan Rajić (1726–1801), pisarz, historyk, teolog, mnich z klasztoru w Kovilju. Jest on autorem obszernego, czterotomowego dzieła historycznego Historia różnych narodów słowiańskich, zwłaszcza Bułgarów, Chorwatów i Serbów (oryg. Istorija raznih slovenskih narodov, najpače Bolgar, Horvatov i Serbov). Zostało ono opublikowane w Wiedniu w latach 1794–1795. Rajić był reprezentantem tzw. szkoły ruskosłowiańskiej, która posługiwała się językiem, stanowiącym mieszankę cech cerkiewnosłowiańskich, serbskich i ruskich. Rajić pisał także utwory poetyckie oraz dramatyczne. Należy do nich alegoryczno-historyczna pieśń Walka smoka z orłami (oryg. Boj zmaja s orlovi, 1791), oraz dramat Tragedia, czyli smutna opowieść o śmierci ostatniego cara serbskiego Uroša (oryg. Tragedija sireč pečalnaja povest o smerti poslednjago carja serbskago Uroša, 1798), będąca przeróbką wcześniejszego utworu Emanuila Kozaczyńskiego.
thumb|left|150px|Dositej Obradović Literatura oraz system oświaty w Serbii aż do lat 70. XVIII w. pozostawała pod wpływem Cerkwi prawosławnej. Szkoły tworzone były przy cerkwiach lub siedzibach dostojników cerkiewnych, nauczali w nich głównie duchowni, zaś program, nierzadko obejmujący również przedmioty świeckie, skoncentrowany był raczej na sprawach związanych z religią. Wprowadzane przez Józef II Habsburg (1780–1790) reformy (józefinizm) ograniczyły na ziemiach serbskich wpływy cerkwi prawosławnej w szkolnictwie, m.in. poprzez usunięcie nauczycieli przybyłych z Rosji, zakazanie używania języka cerkiewnosłowiańskiego w redakcji ruskiej (tzw. ruskosłowiańskiego) oraz przywozu rosyjskich książek.
Jednym z najwybitniejszych twórców serbskiego oświecenia był Dositej Obradović (ok. 1739–1811), minister edukacji w rządzie Jerzego Czarnego. W swoich licznych pismach moralistyczno-wychowawczych krzewił kult oświaty oraz propagował idee racjonalizmu. Jako tłumacz przyswajał literaturze serbskiej dzieła wybitnych europejskich pisarzy oraz filozofów europejskich jego epoki. W 1808 roku założył pierwszą serbską uczelnię wyższą (Velika Škola).
Pod wpływem idei oświeceniowych zaczęły się w Serbii pojawiać typowe dla epoki gatunki literackie, wśród nich przede wszystkim powieść. Za pierwszy utwór powieściowy w literaturze serbskiej uznawane jest dzieło Anastasije Stojkovicia (1773–1832), pt. Aristid i Natalija. Jest to tekst pisany w konwencji powieści sentymentalnej, w której historia miłosna jest tłem dla rozważań moralnych oraz kwestii związanych z wychowaniem i edukacją społeczną.. Dla rozwoju powieści serbskiej zasłużył się przede wszystkim Milovan Vidaković (1780–1841), autor kilku utworów, które zdobyły sobie niemałą popularność w serbskich kręgach czytelniczych pierwszej połowy XIX wieku. Vidaković w swych powieściach (m.in. Usamljeni junoša 1810, Velimir i Bosiljka 1811, Ljubomir u Jelisijumu 1814, Kasija carica 1827 i in.) nawiązywał do dziejów średniowiecznej Serbii, sięgając także po motywy egzotyczne i choć utwory te nie reprezentują wysokiego poziomu artystycznego, przyczyniły się do spopularyzowania tego gatunku w Serbii.
Preromantyzm thumb|left|150px|Vuk Stefanović Karadžić