Zbigniew Ryś, ps. Zbyszek (ur. 1 stycznia 1914 w Dzikowie, zm. 29 września 1990 we Wrocławiu) – polski podchorąży, żołnierz podziemia, kurier ZWZ i AK, kawaler Orderu Virtuti Militari. thumb|Tablica upamiętniająca uwolnienie Jana Karskiego w Nowym Sączu
Życiorys Urodził się w Dzikowie pod Tarnobrzegiem, 1 stycznia 1914 roku jako trzeci syn nadkomisarza skarbówki Józefa Rysia i Heleny z Malinowskich. Ród Rysiów wywodzi się z Mordarki koło Limanowej a Malinowskich z Nowego Sącza gdzie też Zbigniew zamieszkał po 1920 roku.
Przed II wojną światową był komendantem placówki Straży Granicznej. Po zakończeniu kampanii wrześniowej zajął się przerzutem znajomych oficerów i kolegów. Jako komendant Oddziału Ochrony Przerzutów i Łączności zorganizował w lecie 1940 akcję odbicia Jana Karskiego z rąk Gestapo. W latach 1941–1945 wykonał 108 rajdów, głównie na węgierskim odcinku trasy sztafetowej „Karczma”: Budapeszt - Rożnawa - Mala Poloma (Słowacja) kierowanej przez Józefa Stanka ps. „Lis”, a także do punktów przygranicznych tej trasy w Łapszach Niżnych i w Dursztynie. Od 1944 do końca wojny kierownik łączności na kraj w Bazie łączności „Romek” w Budapeszcie. W październiku 1945 aresztowany przez UB w Krakowie spędził osiem miesięcy w X Pawilonie więzienia przy ul. Rakowieckiej w Warszawie.
Po wyjściu z więzienia ukończył studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Wrocławskiego. Ze względu na działalność w AK podczas II wojny światowej władze komunistyczne odmawiały mu wpisu na listę adwokatów. Dopiero w 1962 roku uzyskał wpis na listę adwokatów. W 1983 roku przeszedł na emeryturę.
Był odznaczony Orderem Wojennym Virtuti Militari V klasy i trzykrotnie Krzyżem Walecznych.
Jego rodzeństwem byli: bracia Władysław (obrońca Lwowa z 1918, uczestnik wojny obronnej 1939), Bronisław (polonista, nauczyciel, harcerz, zm. 1941 w Mauthausen), siostry Zofia (aktorka), Wanda (żona Stanisława Skrzeszewskiego i Olgierda Straszyńskiego), Stanisława (zm. 1957), Maria (zm. 1911). Od 1957 był żonaty z Jadwigą (1929–2010, pochodząca z Sanoka córka Stanisława Polity porucznika Wojska Polskiego), z którą miał synów Lesława (ur. 1957) i Jacka (1959-2018).
Kuzyn Stefana Rysia (porucznik Armii Krajowej), Józefa Jońca (ksiądz, pułkownik, uczestnik bitwy pod Monte Cassino) oraz Jana Dutki (porucznik 2 Pułk Strzelców Podhalańskich)
Zbigniew Ryś zmarł 29 września 1990 we Wrocławiu. Został pochowany na tamtejszym Cmentarzu Grabiszyńskim. mały|Grób Zbigniewa Rysia na Cmentarzu Grabiszyńskim Publikacje Wspomnienia kuriera (2013)
Upamiętnienie Od 2015 roku patron skweru na wrocławskim Starym Mieście.
Zobacz też Józef Stanek (kurier) Leopold Kwiatkowski
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Kurierzy Komendy Głównej ZWZ-AK Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (trzykrotnie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Grabiszyńskim we Wrocławiu Kategoria:Polscy adwokaci Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich Kategoria:Urodzeni w 1914 Kategoria:Więźniowie polityczni w Polsce Ludowej 1944–1956 Kategoria:Więźniowie więzienia mokotowskiego (Polska Ludowa) Kategoria:Zmarli w 1990 Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej