Lalka – polski film fabularny z roku 1968 w reżyserii Wojciecha Hasa na podstawie jego własnego scenariusza, adaptacja powieści Bolesława Prusa pod tym samym tytułem. Osią fabuły filmu jest uczucie żywione przez kupca Stanisława Wokulskiego do arystokratki Izabeli Łęckiej. Na realizację dzieła przeznaczono 35 milionów złotych. Utwór Hasa krytycy filmowi przyjęli z mieszanymi uczuciami, gdyż scenarzysta nie był wierny pierwowzorowi literackiemu. Podczas Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Panamie, Lalka odniosła sukces, zdobywając cztery nagrody festiwalowe, w tym Grand Prix.

Obsada

Produkcja W czasach powstania realizacja Lalki była kosztownym przedsięwzięciem, Has przewidział w filmie 87 ról głównych i 500 w epizodach. Na potrzeby filmu kostiumolodzy Lidia i Jerzy Skarżyńscy wykonali 500 kostiumów, ponad 2 tysiące dekoracji i rekwizytów. Część rekwizytów (np. meble oraz kotary) sprowadzono z muzeów w Warszawie oraz Krośnie, a dwadzieścia pięć pojazdów, w tym karet, zostało wypożyczonych z Muzeum w Łańcucie. Zdjęcia części plenerów zrealizowano w specjalnie zbudowanych do tego celu drewnianych dekoracjach, imitujących Warszawę, zlokalizowanych w pobliżu ulicy Skarbowców we Wrocławiu, a niektóre wnętrza – w secesyjnych wnętrzach wrocławskiego Hotelu Monopol. Część zdjęć nakręcono w Radziejowicach oraz na stacji Jedlina Zdrój. Ogółem budżet Lalki wyniósł 35 milionów złotych.

Ocena i krytyka filmu Lalka zebrała szereg różnych opinii. Aleksander Jackiewicz stwierdzał pejoratywnie, że „Has odrealniał powieść Prusa […], a z Wokulskiego […] zrobił bohatera byronowskiego, zagubionego wśród narodowego śmietnika”. Jan Słodowski nazywał film Hasa „romansem w rupieciarni”. Eugeniusz Grzybowski zarzucał filmowi Hasa, że w adaptacji Prusa „zniknęły problemy społeczne, które tak absorbowały wielkiego pisarza, że dał świadectwo prawdzie o czasach, w których żył”. Zdaniem Edwarda Pieścikowskiego „wrażenie niedosytu i zdezorientowania pogłębił jeszcze język filmowy. Mówiąc ściślej, rezygnacja z przełożenia na język filmowy jakże licznych w Lalce Prusa »medytacji«: monologów wypowiadanych i myślanych, głosów wewnętrznych, »widzeń« i halucynacji”.

Konrad Eberhardt, który był zwolennikiem filmu, chwalił stronę estetyczną filmu: „kiedy Wokulski jest jeszcze pełen dynamizmu i ma złudzenia, kiedy zdąża do celu – film ma tonację ciemną, surową, kadry uderzają nas konkretnością, realizmem obyczajowym: sklep, zaułki Powiśla, Krakowskie Przedmieście, wszystko to zarysowane ostro i zdecydowanie. […] kiedy konflikty wchodzą w fazę tragiczną [paradoksalnie] na ekranie coraz więcej bukolicznych zieleni podwarszawskich łąk i Zasławka, kolory stają się pastelowe, kadry coraz ładniejsze, […] pojawia się coraz więcej […] elementów poetyckich i surrealistycznych”. Z kolei Alicja Helman twierdziła, iż Has „w niewielkim stopniu wykorzystał dramaturgiczną funkcję koloru”; Helman za to doceniała rolę Tyszkiewicz, której Izabela jest „pełna wspaniałej kobiecości, ciepła, uczucia”. Ogólnie często Hasowi zarzucano zdeformowanie obrazu Warszawy, co Tadeusz Sobolewski kwitował następująco: „Hasowi nigdy nie darowano lalek-manekinów i wystawy okropności zamiast warszawskiego Powiśla”.

Gdy premierę w telewizji w 1978 miała serialowa adaptacja Lalki zrealizowana przez Ryszarda Bera, Janusz Plisiecki uzasadnił znacznie większą popularność wersji Bera od filmu Hasa następująco: „formuła filmu Hasa okazała się zbyt trudna intelektualnie. Odbiorcy oczekiwali od adaptacji realistycznych obrazów warszawskiej rodzajowości i nieudanego romansu kupca z hrabianką”.

Nagrody 1969 – Beata Tyszkiewicz Polne Kwiaty (nagroda w plebiscycie widzów Wielkopolski) 1969 – Wojciech Jerzy Has Panama (MFF) – Wielka Nagroda 1969 – Stefan Matyjaszkiewicz Panama (MFF) – nagroda za zdjęcia 1969 – Mariusz Dmochowski Panama (MFF) – nagroda aktorska 1969 – Tadeusz Fijewski Panama (MFF) – nagroda aktorska

Zobacz też Lalka – serial telewizyjny z 1978 r. w reżyserii Ryszarda Bera. Kilkoro aktorów wystąpiło w obu ekranizacjach Lalki, filmu pełnometrażowego z 1968 oraz serialu TV z 1977 r.

Aktor/ka Lalka (film pełnometrażowy 1968) Lalka (serial telewizyjny 1977) Zofia Czerwińska kobieta w piwiarni Hopfera Małgorzata Minclowa, żona Jana, później żona Wokulskiego Aleksander Fogiel ajent Szprot sędzia pokoju w procesach Krzeszowskiej Janusz Kłosiński mecenas księcia Wirski, rządca w kamienicy Łęckiego Krzysztof Litwin Klein, subiekt w sklepie Wokulskiego Zięba, subiekt w sklepie Wokulskiego Zdzisław Maklakiewicz Maruszewicz Konstanty, kamerdyner barona Krzeszowskiego Władysław Dewoyno Jan Machalski licytant Tomasza Łęckiego

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Zdjęcia dekoracji do filmu

Zwiastun filmu Lalka w bazie Repozytorium Cyfrowe Filmoteki Narodowej

Kategoria:Filmowe adaptacje utworów Bolesława Prusa Kategoria:Filmy w reżyserii Wojciecha Hasa Kategoria:Filmy Zespołu Filmowego Kamera Kategoria:Lalka Kategoria:Polskie adaptacje filmowe Kategoria:Polskie filmy kostiumowe Kategoria:Polskie filmy obyczajowe Kategoria:Polskie filmy z 1969 roku Kategoria:Filmy, których akcja toczy się w zaborze rosyjskim Kategoria:Filmy kręcone w Jedlinie-Zdroju Kategoria:Filmy kręcone w Radziejowicach Kategoria:Filmy kręcone we Wrocławiu