Okręty podwodne projektu 671 (w kodzie NATO: Victor) – typ radzieckich dwukadłubowych myśliwskich okrętów podwodnych z napędem jądrowym drugiej generacji, powstały na przełomie lat 60. i 70. XX wieku, przeznaczony do zwalczania okrętów podwodnych przeciwnika (SSKN – Hunter Killer Submarine, Nuclear). Jednostki tego typu były efektem dążenia Związku Radzieckiego do zneutralizowania zagrożenia dla tego kraju ze strony amerykańskich strategicznych okrętów podwodnych systemu Polaris-Poseidon oraz zapewnienia ochrony myśliwskiej własnym strategicznym rakietowym okrętom podwodnym. Wprowadzenie do służby jednostek projektu 671 i ich wariantów, zdaniem wywiadu amerykańskiej marynarki, oznaczało odejście okrętów podwodnych radzieckiej marynarki wojennej od typowych ofensywnych zadań zwalczania żeglugi na otwartych wodach do zadań polegających na zwalczaniu amerykańskich okrętów rakietowych oraz lotniskowców.
Powstanie tych jednostek umożliwił rozwój technologiczny w zakresie konstrukcji kadłubów oraz napędów jądrowych, toteż ich architektura okrętowa oparta była na zmodyfikowanym kroplowym kadłubie typu Albacore z po raz pierwszy w ZSRR zastosowanym jednośrubowym układem napędowym. Taka struktura okrętu, wraz z zastosowanym układem energetycznym z dwoma reaktorami i turbiną parową mocy 31 000 KM, umożliwiała rozwinięcie prędkości do 33 węzłów w zanurzeniu. Zastosowanie po raz pierwszy w Związku Radzieckim stali o zwiększonej ciągliwości umożliwiło zwiększenie zanurzenia testowego do 400 metrów.
Jednostki projektu 671, będące bezpośrednimi następcami okrętów projektu 627A (NATO: November), wyposażone zostały w sześć dziobowych wyrzutni torpedowych kalibru 533 mm, co wraz z 12 zapasowymi torpedami dawało możliwość przenoszenia 18 pocisków tego rodzaju.
U swego zarania projekt uważany był za udany, toteż do 1974 roku powstało 15 okrętów bazowego projektu 671 (oznaczenie kodowe: Jorsz, ros. Ëрш), w stoczni Admiralicji w Leningradzie. Z uwagi na brak jawnego radzieckiego oznaczenia projektu, okręty projektu 671 powszechnie w literaturze i wśród specjalistów były znane pod kodową nazwą NATO: Victor I. Wkrótce jednak projekt został zmodyfikowany celem wyciszenia okrętów, zwiększenia możliwości sonaru i wzmocnienia uzbrojenia. Dwie spośród sześciu wyrzutni torpedowych kalibru 533 zostały zamienione na wyrzutnie kalibru 650 mm, celem zastosowania torped 65-76, zaś liczba zapasowych torped została zwiększona do 18 sztuk. Tak zmodyfikowany projekt otrzymał oznaczenie 671RT (kod Sjomga ros. Сёмга, NATO: Victor II). Victor II był pierwszym radzieckim okrętem podwodnym, w którym zastosowano wyciszanie maszynowni specjalną masą. Zbudowano 6 jednostek tego typu. Ostatnim wariantem był projekt 671RTM (oznaczenie kodowe: Szczuka, ros. Щука, NATO: Victor III). Ostateczny wariant był cichszy, dodatkowo Victor III został wyposażony w wystrzeliwane z wyrzutni torpedowych przeciwokrętowe pociski manewrujące. Okręty projektu 671RTM były pierwszymi radzieckimi jednostkami, które swoimi możliwościami bojowymi zbliżały się do współczesnych im odpowiedników amerykańskich. Wybudowano 27 jednostek tego projektu. Ogółem w stoczniach radzieckich zbudowano 48 okrętów wszystkich wersji projektu 671, które w większości zakończyły służbę do połowy lat 90. XX wieku, kilka z nich do dziś jednak wciąż pozostaje w rosyjskiej rezerwie 2 kategorii.
Okręty drugiej generacji Budowa jednostek projektów 627A (NATO: November) SSN i 658 (Hotel) SSBN została zakończona we wczesnych latach 60., do tego czasu jednak radzieckie stocznie zdołały przygotowywać się do produkcji drugiej generacji okrętów podwodnych napędzanych energia jądrową. Ta grupa okrętów obejmowała jednostki projektów: 671 (Victor), 670 (Charlie) SSGN oraz 667A (Yankee I) SSBN. Program rozwojów tych typów prawdopodobnie rozpoczął się już pod koniec lat 50. – zanim jeszcze zostały rozpoczęły służbę okręty pierwszej generacjiN. Polmar, J. Noot: Submarines Of The Russian..., s. 181-183.. W 1958 roku Komitet Państwowy Budowy Okrętów zainicjował konkurs między trzema biurami konstrukcyjnymi – CKB-18/Rubin, SKB-112/Lazurit i SKB-143/Malachit – na projekty czterech okrętów drugiej generacjiNorman Polmar: Cold War Submarines, s. 156-159.: Projekt 667: strategicznego okrętu rakietowego z napędem nuklearnym (SSBN); Projekt 669: dużego okrętu myśliwskiego z silnym uzbrojeniem torpedowym – następcy jednostek projektu 627A (SSN); Projekt 670: małego myśliwskiego okrętu podwodnego nadającego się do produkcji masowej z uzbrojeniem torpedowym (SSN); Projekt 671: nuklearnego okrętu ZOP z uzbrojeniem torpedowym i dużym sonarem. Ostatni z nich miał mieć wyporność na powierzchni nie większą niż 2000 ton – umożliwiającą seryjną produkcję w stoczniach śródlądowych; wyposażony miał być w cztery wyrzutnie torpedowe, przenosić miał osiem torped, wymagania zakładały prędkość około 30 węzłów, zaś konstrukcyjna głębokość zanurzenia wynosić miała 300 metrów. Zgodnie z zachodnimi kryteriami wymagania te klasyfikowały go jako okręt hunter killer – SSKN.
Program tego okrętu był realizowany w 1958 roku przez biuro konstrukcyjne SKB-143 z Leningradu (późniejsze biuro Malachit), pod kierunkiem Leonida Smarkina. Rok później szefem programu wyznaczony został Georgij Czernyszew, Smarkin zaś został jego zastępcą. Program otrzymał numer projektu 671 oraz niejawną nazwę kodową Jorsz (ros. Ёрш – jazgarz). Okręty, które w nomenklaturze NATO uzyskały nazwę typu Victor, od samego początku przeznaczone były do walki przeciwpodwodnej (ZOP) jako środek przeciwdziałania amerykańskim strategicznym okrętom podwodnym systemu Polaris. Odzwierciedlało to poglądy panujące w ówczesnej admiralicji radzieckiej. W 1961 roku sekretarz marynarki admirał Wasilij Płatonow napisał w ściśle tajnym wówczas dokumencie:
left|thumb|adm. Siergiej Gorszkow thumb|USS „Patrick Henry” (SSBN-599) typu George Washington – jeden z amerykańskich okrętów przenoszących pociski balistyczne systemu Polaris, do którego zwalczania przeznaczone były jednostki typu Victor Takie podejście licowało jednak także ze zmianą, jaka dokonała się w tym czasie w rosyjskiej strategii morskiej: z przejściem z defensywnej filozofii floty przybrzeżnej do ofensywnego charakteru floty pełnomorskiej. Zadaniem nowych okrętów, obok obrony własnych wybrzeży przed atakiem rakietowym, miało być bowiem – jak pokazała wkrótce praktyka – także patrolowanie u wybrzeży amerykańskich oraz towarzyszenie własnym strategicznym okrętom rakietowym, w celu ochrony ich przed śledzeniem, a w wypadku wojny również zatapianiem przez okręty podwodne przeciwnikaBukharin, Kadyshev i inni: Russian Strategic Nuclear Forces, s. 255.. Odzwierciedlało to poglądy ówczesnego najwyższego dowódcy radzieckiej floty, adm. Siergieja Gorszkowa, który wsparcie dla najważniejszych okrętów podwodnych uznawał za nieodzowny warunek powodzenia ich operacji. Między innymi klęskę niemieckich okrętów podwodnych podczas drugiej wojny światowej upatrywał (podobnie jak inni radzieccy dowódcy tego czasu) w braku wsparcia dla nich ze strony floty nawodnej i powietrznej. Obie te siły mogły bowiem zapewniać rekonesans dla niemieckiej floty podwodnej oraz angażować anglosaskie siły morskie, co ułatwiłoby prowadzenie działań niemieckim U-Bootom. Pozbawienie ich natomiast wsparcia, znacząco – według niego – zmniejszyło efektywność U-Bootwaffe w zwalczaniu alianckiej żeglugi na Atlantyku. Jeśli więc – jak pisał – dysponujące znaczną przewagą liczbową oraz technologiczną siły przeciwpodwodne aliantów nie były w stanie całkowicie wyeliminować działań ofensywnych niemieckich U-Bootów, jak wielką przewagą musiałyby one dysponować dzisiaj, aby przeciwstawić się działaniom okrętów jądrowych o nieporównywalnie większych możliwościach bojowych niż okręty tej klasy w czasach II wojny światowej?. W konsekwencji okręty typu Victor wraz z budowanymi w radzieckich stoczniach okrętami nawodnymi, które przenosiły śmigłowce, miały spełniać zadanie wsparcia radzieckich okrętów podwodnych – w misjach zarówno defensywnych, jak i ofensywnych, co odzwierciedlało nowa ofensywną strategię radzieckiej floty.
Wymagania taktyczno–techniczne na okręty proj. 671 zostały zatwierdzone 3 listopada 1959 roku, w marcu kolejnego roku powstał projekt wstępny, a w grudniu – techniczny. Ostateczna decyzja o budowie jednostek projektu 671 zapadła prawdopodobnie w latach 1962–1963, tuż po amerykańskiej decyzji o budowie na wielką skalę strategicznych okrętów systemu Polaris.
Budowa okrętów W miarę rozwoju programu stało się wkrótce jasne, że okręty tego typu zostaną jedynym budowanym w tym czasie typem jednostek myśliwskich; projekt ewoluował jednak z SSKN w kierunku bardziej uniwersalnego, wielozadaniowego charakteru. Wyporność szybko wzrosła do 3500 ton na powierzchni, co było krytyczną wartością dla możliwości budowy w stoczni leningradzkiej, a gotowe kadłuby okrętów musiały być w celu ostatecznego wyposażenia transportowane w dokach transportowych przez Kanał Białomorsko-Bałtycki do Siewierodwińska. thumb|18 września 1990 roku – nierozpoznana jednostka typu Victor I 12 kwietnia 1963 roku położono stępkę pierwszego okrętu, którym był K-38. Zapoczątkował on budowę nuklearnych okrętów podwodnych w Stoczni Admiralicji w Leningradzie, która w 1959 roku wybudowała pierwszy na świecie nuklearny statek nawodny (lodołamacz „Lenin”). 28 lipca 1966 roku K-38 został zwodowany do rzeki Fontanka. W listopadzie tego roku zbyt duże ciśnienie w generatorze pary spowodowało awarię podczas testu nuklearnej siłowni okrętu. Po dokonaniu niezbędnych napraw w lipcu 1967 roku okręt umieszczono w doku transportowym i przetransportowano do Zakładu nr 402 w Siewierodwińsku, gdzie został ukończony i poddany testom na Morzu Białym, po czym wprowadzony do służby 5 listopada 1967 roku. Relatywnie konserwatywny projekt nowego typu okrętów zapewnił mu jednak sukces prowadzący do budowy do roku 1974 ogółem 15 jednostek projektu 671. Wykonawcą każdego z nich była Stocznia Admiralicji.
Następne jednostki były okrętami zmodyfikowanego typu Victor II, któremu początkowo nadano w NATO oznaczenie UniformN. Polmar, J. Noot: Submarines Of The Russian..., s. 183-186.. Od 1972 do 1978 roku stocznie Admiralicji oraz w Gorkim ukończyły ogółem siedem jednostek tego typu, po czym stocznia w Leningradzie rozpoczęła produkcję okrętów projektu 671RTM – Victor III w nomenklaturze NATO. Do wczesnych lat 90. stocznia w Leningradzie oraz Komsomolsku nad Amurem zbudowały 25 okrętów tego typu, co daje łączną liczbę 48 zbudowanych jednostek projektu 671 i pochodnych. Stanowi to najdłuższą serię okrętów podwodnych z napędem jądrowym, jaka została wybudowana przez jakikolwiek kraj, z wyjątkiem amerykańskiej serii okrętów typu Los Angeles.
Konstrukcja Kadłub Victor był zaawansowanym okrętem podwodnym ze zmodyfikowanym kroplowym kadłubem typu albacore oraz małym opływowym kioskiem. Według niektórych źródeł wyporność nawodna wynosiła 3650 tonNorman Polmar: Cold War Submarines, s. 165., inne zaś podają 4300 ton, wyporność podwodna zaś odpowiednio 4830 i 5100 ton. Okręty tego typu były o 15 metrów krótsze od wcześniejszego typu November, szersze jednak o 1 metr – licząc 93 metry długości oraz 10,6 metra szerokości, przy zanurzeniu 7,2 metra. Ich kadłuby znacząco jednak różniły się od współczesnych im amerykańskich odpowiedników – o ile projekt 671 zachował dwukadłubową konstrukcję, z zatwierdzeniem projektu okrętów typu Skipjack dowództwo amerykańskie podjęło decyzję o przejściu na układ jednokadłubowy. Radziecka decyzja o oparciu typu Victor o układ dwukadłubowy oznaczała, że dowództwo radzieckie skłonne było zaakceptować zwiększoną masę okrętów oraz wyższy poziom hałasu i potencjalne ograniczenie prędkości w zamian za szereg zalet. Według dokumentów radzieckich zachowano układ dwukadłubowy celem zwiększenia bezpieczeństwa okrętu w czasie pokoju oraz zwiększenia przeżywalności jednostki w wypadku ataku na okręt w trakcie wojny.