Teresa Gerarda Żylis-Gara (ur. 23 stycznia 1930 w Landwarowie k. Wilna, zm. 28 sierpnia 2021 w Łodzi) – polska śpiewaczka (sopran liryczny) światowej sławy, profesor sztuk muzycznych.
Życiorys Urodziła się jako Teresa Żylis. Jej ojciec Franciszek Żylis, kolejarz, z państwowej posady był w stanie zapewnić rodzinie skromny, lecz stabilny byt. Miała piątkę starszego rodzeństwa: Mieczysława, Henryka, Romualda, Zofię i Marię (która zmarła w wieku 14 lat). W rodzinnym domu obecna była muzyka. Bracia grali na gitarze i mandolinie. Wszyscy członkowie rodziny śpiewali. Teresa jako dziecko śpiewała w kościelnym chórze.
Po II wojnie światowej w 1946 razem z rodziną przeprowadziła się do Łodzi. Początkowo uczyła się w gimnazjum ogólnokształcącym i jednocześnie w średniej szkole muzycznej. Jej pierwszą nauczycielką śpiewu była Stefania Grabowska, zaś pierwszy publiczny występ Teresy (wykonała dwie pieśni Mieczysława Karłowicza) odbył się na balu w Pałacu Poznańskiego. Od 1952 studiowała w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej (PWSM) u Olgi Olginy. W 1953 zwyciężyła w Ogólnopolskim Konkursie Młodych Wokalistów w Warszawie. W 1957 ukończyła studia w PWSM i uzyskała dyplom tej uczelni. W 1958 zadebiutowała w Operze Krakowskiej jako Halka w Halce Stanisława Moniuszki. Również w 1958 otrzymała II nagrodę w Międzynarodowym Konkursie Wokalnym w Tuluzie. W 1960 otrzymała III nagrodę na Międzynarodowym Konkursie Muzycznym w Monachium. Następnie śpiewała w teatrach operowych w Oberhausen, Dortmundzie i Düsseldorfie. Przełomem w jej karierze były występy w Paryżu w 1966 oraz na Festiwalu Mozartowskim w Salzburgu w 1968.
W 1968 wystąpiła po raz pierwszy w londyńskiej Covent Garden w roli Violetty w operze Traviata Giuseppe Verdiego. W grudniu 1968 zadebiutowała na scenie Metropolitan Opera w Nowym Jorku jako Donna Elvira w operze Mozarta Don Giovanni. W Metropolitan Opera zaśpiewała 20 partii w 233 przedstawieniach. W marcu 1984 po raz 233 i ostatni spotkała się z publicznością Metropolitan Opera, wykonując tytułową partię w operze Manon Lescaut Pucciniego.
W 1999 otrzymała tytuł profesora sztuki.
W jej repertuarze były wielkie role w operach Giuseppe Verdiego, Richarda Straussa, Giacomo Pucciniego i Wolfganga Amadeusa Mozarta. Występowała również w repertuarze pieśniarskim, m.in. popularyzowała utwory Karola Szymanowskiego. Nagrywała dla renomowanych wytwórni płytowych, takich jak: Deutsche Grammophon, EMI, Harmonia Mundi, Erato czy Polskie Nagrania „Muza”. Od 1980 mieszkała w Monako.
mały|Popiersie Teresy Żylis-Gary w parku w RadziejowicachZmarła 28 sierpnia 2021 w Łodzi w wieku 91 lat, pochowana 10 września 2021 w Alei Zasłużonych na cmentarzu komunalnym Doły w Łodzi (kwatera XI-35-1)Cmentarz Komunalny Doły [dostęp 2026-09-02]..
Życie prywatne Na początku studiów wyszła za mąż za inżyniera Jerzego Garę, po którym przejęła drugie nazwisko. Podczas studiów urodziła syna Jerzego. Po jej wyjeździe do Republiki Federalnej Niemiec synem opiekowała się jej matka. Na skutek długiej rozłąki z mężem i synem rodzina rozpadła się.
Dyskografia Handel: Water & Fireworks Music; Coronation AnthemsCharles Mackerras Handel: Water & Fireworks Music; Coronation Anthems CD. Essential HandelEssential Handel CD. Bach: Oratorio De Noël; Oratorio De Pâques; Oratorio De L′Anscension; Messe En Si MineurBach: Oratorio De Noël; Oratorio De Pâques; Oratorio De L’Anscension; Messe En Si Mineur CD. Gala Au Metropolitan Opera De New YorkArroyo / Bo / Caballe / Domingo / Nilsson / Resnik / Zyis-Gara Gala Au Metropolitan Opera De New York CD. Rossini: MosčG Rossini Rossini: Mosè CD. Mozart: Don GiovanniBohm / Macurdy / Milnes / Mozart / Vopc / Vpo Mozart: Don Giovanni CD. Massenet: ManonJ Massenet Massenet: Manon CD. Berlioz: Benvenuto CelliniBerlioz / Bonisolli / Brendel / Ozawa / Zylis-Gara Berlioz: Benvenuto Cellini CD. Mozart: Requiem K. 626; Exsultate, Jubilate, K. 165Gonnenwein / Mozart Mozart: Requiem K. 626; Exsultate, Jubilate, K. 165 CD. Metropolitan Opera Gala Honoring Sir Rudolf BingMetropolitan Opera Gala Honoring Sir Rudolf Bing CD. Handel: Coronation Anthems; Dixit DominusHandel / Kcc / Ledger / Willcocks Handel: Coronation Anthems; Dixit Dominus CD. Handel: Water & Fireworks Music; Coronation AnthemHandel / Ledger / Lso / Mackerras / Willcocks Handel: Water & Fireworks Music; Coronation Anthems CD. Mahler: Symphony No.2 ResurrectionGustav Mahler Mahler: Symphony No.2 Resurrection CD. 2010: Chausson: Le Roi ArthusTeresa Zylis-Gara – Chausson: Le Roi Arthus. 2010: Chopin: Masterworks IIMaria João Pires, Cyprien Katsaris, Elisabeth Leonskaja – Chopin: Masterworks II. 2009: Arie operoweTeresa Żylis-Gara – Arie operowe. 2003: RequiemRequiem – Choeur de Radio France. 1989: Teresa Żylis-Gara – Cilea, Mascagni, Moniuszko, Puccini, Verdi – The Gala ConcertTeresa Żylis-Gara – Cilea, Mascagni, Moniuszko, Puccini, Verdi – The Gala Concert. 1981: Teresa Zylis-Gara – Famous Polish Singers, vol. 3Teresa Zylis-Gara* – Famous Polish Singers Vol. 3. Teresa Żylis-Gara – Kolędy polskieTeresa Żylis-Gara – Kolędy Polskie.
Ordery i odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2011). Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2000). Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2005) Oficer Orderu Legii Honorowej (Francja, 2012)
Nagrody i wyróżnienia
Nagroda Prezesa Rady Ministrów z dziedziny muzyki I stopnia za osiągnięcia wokalistyczne (1979) tytuły doktora honoris causa wrocławskiej Akademii Muzycznej im. K. Lipińskiego oraz Akademii Muzycznej w Łodzi tytuł honorowej obywatelki Łodzi (2020)
Przypisy
Bibliografia
(Internet Archive)
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Akademii Muzycznej im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi Kategoria:Doktorzy honoris causa Akademii Muzycznej we Wrocławiu Kategoria:Honorowi obywatele Łodzi Kategoria:Ludzie urodzeni w Landwarowie Kategoria:Muzycy związani z Łodzią Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Polacy – Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy w Monako Kategoria:Polskie soprany Kategoria:Polskie śpiewaczki operowe Kategoria:Polskie śpiewaczki na scenie Metropolitan Opera Kategoria:Pochowani na cmentarzu Doły w Łodzi Kategoria:Urodzeni w 1930 Kategoria:Zmarli w 2021