Arthur Christopher Orme Plummer (ur. 13 grudnia 1929 w Toronto, zm. 5 lutego 2021 w Weston) – kanadyjski aktor teatralny, filmowy i głosowy, którego kariera filmowa trwała sześć dekad, od debiutu filmowego w dramacie Sidneya Lumeta Zostać gwiazdą (Stage Struck, 1958).

Zdobywca potrójnej korony aktorstwa: Oscara, dwóch nagród Emmy i dwóch nagród Tony. Ponadto laureat Nagrody Genie, Złotego Globu, Nagrody Gildii Aktorów Ekranowych i Nagrody Brytyjskiej Akademii Filmowej. Otrzymał Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego w wieku 82 lat za występ w tragikomedii romantycznej Debiutanci (Beginners, 2010), stając się najstarszym aktorem, który zdobył nagrodę aktorską. Odznaczony Orderem Kanady.

Życiorys Młodość Urodził się w Toronto w Ontario jako syn Isabelli Mary (z domu Abbott) i Johna Orme’a Plummera. Jego ojciec sprzedawał akcje i papiery wartościowe, a matka była sekretarką dziekana nauk na Uniwersytecie McGill i wnuczką kanadyjskiego premiera Sir Johna Abbotta. Plummer był także drugim kuzynem brytyjskiego aktora Nigela Bruce’a, znanego z roli Doktora Watsona w filmie Sherlock Holmes u boku Basila Rathbone’a.

Rodzice Plummera rozwiedli się wkrótce po jego urodzeniu, a on został wychowany głównie przez matkę w domu rodzinnym Abbott w Senneville, Quebec, w regionie Montreal. Biegle mówił po angielsku i francusku. Jako uczeń rozpoczął studia pianistyczne, ale w młodym wieku rozwinął miłość do teatru i zaczął występować, gdy uczęszczał do High School of Montreal. Po obejrzeniu filmu Laurence’a Oliviera Henryk V (1944) zdecydował, że zostanie aktorem. Uczył się podstaw aktorstwa w Montreal Repertory Theatre, gdzie grał także William Shatner.

Kariera teatralna W 1946 zwrócił uwagę krytyka teatralnego „Montreal Gazette” Herberta Whittakera, gdy wcielił się w rolę Pana Darcy’ego w montrealskiej produkcji Duma i uprzedzenie autorstwa Jane Austen. Whittaker był również amatorskim dyrektorem teatralnym montrealskiego teatru Repertory, a w wieku 18 lat obsadził Plummera jako Edypa w sztuce Jeana Cocteau La Machine infernale. Legendarna aktorka i reżyserka Eva Le Gallienne sprowadziła go do Nowego Jorku, gdzie w 1954 trafił na Broadway u boku Mary Astor jako George Phillips w przedstawieniu The Starcross Story, które zeszło z afisza tego samego wieczoru. Następnie grał w głośnych inscenizacjach na Broadwayu, w Kanadzie i na londyńskim West Endzie. Zdobył dwie prestiżowe nagrody teatralne Tony Award: w 1974 jako Cyrano de Bergerac (nagroda Drama Desk 1973) w musicalu Anthony’ego Burgessa Cyrano i w 1997 za postać Johna Barrymore w spektaklu Barrymore.

Kariera filmowa Zadebiutował na ekranie w roli Joego Sheridana w melodramacie Sidneya Lumeta Zostać gwiazdą (Stage Struck, 1958) u boku Henry’ego Fondy. W melodramacie Nicholasa Raya Wiatr nad Everglades (Wind Across the Everglades, 1958) z Burlem Ivesem zagrał główną rolę konserwatora zabytków Walta Murdocka, który przybywa na Florydę w nadziei na egzekwowanie prawa ochrony. W 1959 był nominowany do nagrody Emmy jako Kenneth Boyd w spektaklu telewizyjnym NBC Little Moon of Alban (1958) z Julie Harris. Rola tytułowego duńskiego księcia w telewizyjnej wersji Hamleta – Hamlet at Elsinore (1964) przyniosła mu drugą nominację do nagrody Emmy. Grał rzymskiego cesarza Kommodusa w Upadku Cesarstwa Rzymskiego (1964) Anthony’ego Manna i wiele ważnych postaci historycznych, w tym kapitana Georga von Trappa w musicalu Roberta Wise’a Dźwięki muzyki (1965) z Julie Andrews, 1. księcia Wellington w Waterloo (Ватерлоо, 1970) Siergieja Bondarczuka, Rudyarda Kiplinga w Człowieku, który chciał być królem (1975) Johna Hustona. W brytyjsko-amerykańskim epickim dramacie historycznym Królewskie polowanie na słońce (The Royal Hunt of the Sun, 1969) opartym na sztuce Petera Shaffera wystąpił jako przywódca Inków Atahualpa„Ekran”, Syn Słońca, Nr 20/1969-05-18.

thumb|Christopher Plummer (1964)

Plummer zdobył dwie nagrody Emmy: za kreację Roscoe Heywarda w miniserialu NBC Kantory walutowe (Arthur Hailey's the Moneychangers, 1976) na podstawie powieści Arthura Haileya w reżyserii Borisa Sagala i narrację serialu animowanego ABC Nowe przygody Madeline (The New Adventures of Madeline, 1995) opartego na popularnej serii książek dla dzieci. W 1980 został uhonorowany Nagrodą Genie za rolę Sherlocka Holmesa w brytyjsko-kanadyjskim filmie kryminalnym Boba Clarka Morderstwo na zamówienie (Murder by Decree, 1979). Był ponownie nominowany do Emmy jako arcybiskup Vittorio Contini-Verchese w miniserialu ABC Ptaki ciernistych krzewów (The Thorn Birds, 1983).

Wystąpił w roli Mike’a Wallace’a w Informatorze (Insider, 1999) Michaela Manna, Lwa Tołstoja w Ostatniej stacji (2009). Pierwszą nominację do Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego zdobył dopiero w 2010 mając 80 lat za rolę Lwa Tołstoja w melodramacie biograficznym Ostatnia stacja (The Last Station, 2009), jednak Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej statuetkę przyznała Christophowi Waltzowi. W 2012 w wieku 82 lat Plummer został najstarszym zwycięzcą Oscara w historii za drugoplanową rolę Hala Fieldsa, 75-letniego ojca, który przyznaje się swojemu synowi (Ewan McGregor) do homoseksualizmu w tragikomedii romantycznej Debiutanci (Beginners, 2010). W Ostatnim pocałunku cesarza (The Exception, 2016) zagrał Kaisera Wilhelma II. W wieku 88 lat zdobył nominację do nagrody Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego, Nagrody Brytyjskiej Akademii Filmowej dla najlepszego aktora drugoplanowego i Złotego Globu dla najlepszego aktora drugoplanowego za rolę J. Paula Getty’ego we Wszystkich pieniądzach świata (All the Money in the World, 2017) Ridleya Scotta, co czyni go najstarszą osobą nominowaną w kategorii aktorskiej.

Życie prywatne Był trzykrotnie żonaty. 19 sierpnia 1956 poślubił amerykańską aktorkę i piosenkarkę Tammy Grimes, z którą miał córkę Amandę Michael (ur. 23 marca 1957). 2 września 1960 doszło do rozwodu. 4 maja 1962 ożenił się z Patricią Lewis, z którą się rozwiódł 10 stycznia 1967. Od 2 października 1970 do jego śmierci trzecią żoną była Elaine Taylor.

Śmierć Zmarł 5 lutego 2021 w wieku 91 lat w swoim domu w Weston, Connecticut, w następstwie komplikacji po upadku.

Filmografia 1958: Zostać gwiazdą (Stage Struck) – Joe Sheridan 1964: Upadek Cesarstwa Rzymskiego (The Fall of the Roman Empire) – Kommodus 1965: Dźwięki muzyki (The Sound of Music) – kpt. Georg Ludwig von Trapp 1966: Agent o dwóch twarzach (Triple Cross) – Eddie Chapman 1967: Noc generałów (A Night of the Generals) – feldmarszałek Erwin Rommel 1969: Królewskie polowanie na słońce (The Royal Hunt of the Sun) – Atahualpa 1969: Bitwa o Anglię (Battle of Britain) – Colin Harvey, dowódca eskadry 1970: Waterloo – Arthur Wellesley, książę Wellington 1975: Człowiek, który chciał być królem (The Man Who Would Be King) – Rudyard Kipling 1975: Powrót Różowej Pantery (The Return of the Pink Panther) – sir Charles Lytton 1975: Honor pułku (Conduct Unbecoming) – mjr Alastair Wimbourne 1975: Zamach w Sarajewie (Sarajevský atentát / Atentat u Sarajevu) – arcyksiążę Ferdynand 1976: Arthur Hailey’s the Moneychangers – Roscoe Heyward 1977: Jezus z Nazaretu (Jesus of Nazareth) – Herod Antypas 1977: Zniknięcie (The Disappearance) – Deverell 1978: Milczący partner (The Silent Partner) – Harry Reikle 1979: Hanover Street - Paul Sellinger 1979: Morderstwo na zlecenie (Murder by Decree) – Sherlock Holmes 1983: Purpura i czerń (The Scarlet and the Black) – Herbert Kappler 1987: Bajka o lisku i krasnoludkach (The Gnomes’ Great Adventure) – narrator 1988: Nosferatu w Wenecji (Nosferatu a Venezia) – profesor Catalano 1991: Star Trek VI: Wojna o pokój (Star Trek VI: The Undiscovered Country) – Chang 1992: Malcolm X – Chaplain Gill 1993–1994: Madeline (serial animowany) – narrator 1994: Wilk (Wolf) – Raymond Alden 1995: 12 małp (Twelve Monkeys) – dr Leland Goines 1995: Harrison Bergeron – John Klaxon 1995: Dolores (Dolores Claiborne) – detektyw John Mackey 2000: Norymberga (Nuremberg) – sir David Maxwell Fyfe 2000: Dracula 2000 – Abraham Van Helsing 2000: American Tragedy – F. Lee Bailey 2001: Piękny umysł (A Beautiful Mind) – dr Rosen 2004: Aleksander (Alexander) – Arystoteles, nauczyciel Aleksandra 2005: Syriana – Dean Whiting 2006: Dom nad jeziorem (The Lake House) – Simon Wyler 2006: Plan doskonały (Inside Man) – Arthur Case 2007: Krzesło reżysera (Man in the Chair) – Flash Madden 2009: Ostatnia stacja (The Last Station) – Lew Tołstoj 2009: 9 – 1 (głos) 2009: Parnassus: Człowiek, który oszukał diabła (Imaginarium of Doctor Parnassus) – dr Parnassus 2010: Debiutanci (Beginners) – Hal 2011: Dziewczyna z tatuażem (The Girl with the Dragon Tattoo) – Henrik Vanger 2014: Fałszerz (The Forger) – Joseph Cutter 2014: Elsa & Fred – Fred 2014: Jak dogonić szczęście (Hector and the Search for Happiness) – profesor Coreman 2015: Niepamięć (Remember) – Zev Guttman 2015: Idol (Danny Collins) – Frank Grubman 2016: Ostatni pocałunek cesarza (The Exception) – cesarz Wilhelm II Hohenzollern 2017: Pierwsza gwiazdka (The Star) – król Herod (głos) 2017: Wszystkie pieniądze świata (All the Money in the World) – Jean Paul Getty 2018: The Man Who Invented Christmas – Ebenezer Scrooge 2018: The Last Full Measure – Frank Pitsenbarger 2018: Granice (Boundaries) – Jack Jaconi 2019: Na noże – Harlan Thrombey

Nagrody Rok Nagroda Kategoria Film 1977Nagroda Emmy Najlepszy aktor pierwszoplanowy w miniserialu lub filmie telewizyjnym „Pieniądzerze” Arthura Haileya (1976) 1994 Najlepszy narrator Nowe przygody Madeline (1976) 2011 Nagroda BAFTA Najlepszy aktor drugoplanowyDebiutanci (2011)2012 Złoty Glob Najlepszy aktor drugoplanowy Oscar Najlepszy aktor drugoplanowy

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Kanadzie Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Kanadyjscy aktorzy filmowi Kategoria:Kanadyjscy aktorzy głosowi Kategoria:Kanadyjscy aktorzy teatralni Kategoria:Kanadyjscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Kanadyjscy producenci filmowi Kategoria:Kanadyjczycy pochodzenia szkockiego Kategoria:Laureaci potrójnej korony aktorstwa Kategoria:Laureaci nagrody BAFTA dla najlepszego aktora drugoplanowego Kategoria:Laureaci Actor Award za najlepszy występ aktora w roli drugoplanowej Kategoria:Laureaci Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego Kategoria:Laureaci nagrody Tony Kategoria:Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora drugoplanowego w filmie Kategoria:Odznaczeni Orderem Kanady Kategoria:Ludzie urodzeni w Toronto Kategoria:Urodzeni w 1929 Kategoria:Zmarli w 2021