Łapy – miasto w województwie podlaskim w powiecie białostockim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Łapy. Położone na Nizinie Północnopodlaskiej nad rzeką Narew.
Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. Łapy liczyły 14 436 mieszkańców.
Znajdują się w nim zamknięte Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego w Łapach S.A. (ZNTK w Łapach S.A.), obecnie na miejscu ZNTK działa zakład Warsztaty Wagonów Kolejowych WWK Łapy, mleczarnia oraz zamknięta w lutym 2008 cukrownia. Ponadto Łapy są ośrodkiem medycznym i edukacyjnym dla obszaru byłego powiatu łapskiego.
Łapy leżą na Podlasiu, w historycznej ziemi bielskiejStefan Krzysztof Kuczyński (red.): Drobna szlachta podlaska w XVI-XIX wieku. Ośrodek Badań Historii Wojskowej Muzeum Wojska w Białymstoku, Białystok 1991, s. 49..
Położenie Miasto Łapy jest usytuowane w Polsce północno-wschodniej. Zgodnie z podziałem Polski na regiony fizycznogeograficzne dokonanym przez prof. Jerzego Kondrackiego miasto Łapy leży na Nizinie Północnopodlaskiej, w Dolinie Górnej Narwi. Miasto Łapy położone jest nad rzeką Narew. Miasto znajduje się w otulinie Narwiańskiego Parku Narodowego.
Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 12,14 km².
Miasto Łapy powstało 1 stycznia 1925 z części gminy Poświętne (osada Łapy oraz wsie Łapy-Barwiki, Łapy-Leśniki, Łapy-Bociany, Łapy-Wity, Łapy-Goździki i Łapy-Zięciuki).
W latach 1954–1975 Łapy były siedzibą powiatu w województwie białostockim. Od 1975 do 1998 miasto administracyjnie należało do województwa białostockiego w kolejnym podziale administracyjnym.
Dzielnice Obecnie Łapy składają się z następujących dzielnic: Barwiki Bociany Goździki Leśniki Osse Popłoniec Wity Wygwizdowo Zięciuki w słowniku: Ł. Zięcinki.
Historia thumb|Nieistniejąca cerkiew św. Mikołaja w Łapach mały|Dawny dworzec kolejowy mały|Łapy w 1931 roku mały|Rynek w Łapach mały|Wieża ciśnień, przy stacji kolejowej w Łapach Nazwa Łapy jest pochodzenia mazowieckiego i pierwotnie oznaczała przydomek rodu, który założył osadę nad Narwią. Legenda wiąże powstanie miasta Łapy ze szlachcicem Łappą herbu Lubicz, który osiadł tutaj w czasie kolonizacji mazowieckiej w XV wieku.
Pierwsze wzmianki historyczne o tych terenach pochodzą z początku XIII wieku. Wiadomo, że w 1375 Płonka Kościelna była samodzielną parafią. Początkowo Łapy stanowiły zaścianek, gdzie szlachta od zawsze kultywowała tradycje patriotyczne. Wkrótce w wyniku rozrostu wioski powstały osady zlokalizowane na zachodnim i wschodnim brzegu rzeki Narew (w późniejszych wiekach handlowego szlaku wodnego z miejscowości Suraż do Gdańska, XVI–XVII w. i po II wojnie światowej z Puszczy Białowieskiej do Tykocina) i po wschodniej stronie traktu Suraż – Płonka.
W wyniku powiększania się rodu powstało szereg zaścianków, takich osad jak: Rechy, Brusięta, Barwiki, Korczaki, Pluśniaki, Wągle, Wity, Zięciuki, Kosmyki, Łazie, Stryjce, Wojtysze. Niektóre z tych nazw zaniknęły, a pojawiły się nowe, takie jak: Goździki, Dębowizna, Bociany, Leśniki. Po III rozbiorze Polski Łapy znalazły się pod zaborem pruskim, a w 1807 po układzie w Tylży ziemie te znajdowały się w Księstwie Warszawskim, następnie w 1815 w Królestwie Polskim. Ważnym wydarzeniem dla dalszej historii Łap był 1812, kiedy to dwukrotnie przemaszerowały tędy wojska napoleońskie. W latach dwudziestych XIX wieku zaścianki liczyły ponad 1000 mieszkańców i 180 domów. W 1925 przez połączenie sześciu zaścianków (Łapy-Barwiki, Łapy-Leśniki, Łapy-Zięciuki, Łapy-Wity, Łapy-Goździki, Łapy-Bociany) powstały Łapy mające charakter osady rolniczej.
Łapy swój rozwój zawdzięczają oddaniu do użytku 15 grudnia 1862 linii kolei warszawsko-petersburskiej ze stacją kolejową w Łapach oraz wybudowaniu przez Francuzów w tym samym roku warsztatów naprawy parowozów oraz wagonów. Spowodowało to nie tylko napływ rzemieślników i robotników z okolicznych wiosek, ale i również z odległych ziem polskich i Cesarstwa Rosyjskiego. W nocy z 22 na 23 stycznia 1863 r. stacja kolejowa w Łapach została zdobyta przez grupę kolejarzy z warsztatów oraz oddział powstańczy Władysława Cichorskiego „Zameczka”. Zakłady naprawy wagonów istniały w Łapach pod nazwą Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego w Łapach S.A. Inwestycje te miały decydujący wpływ na urbanizację Łap, którym 1 stycznia 1925 zostały nadane prawa miejskie. W 1929 istniał tu kościół katolicki i synagoga. W okresie międzywojennym miejscowość była bastionem wpływów Polskiej Partii Socjalistycznej (w 1928 roku partia zdobyła tu w wyborach sejmowych aż 2/3 głosów)Rafał Chwedoruk "Geografia wyborcza Polskiej Partii Sojalistycznej w latach dwudziestych XX wieku" z "O niepodległość i socjalizm" IPN 2020 ISBN 978-83-8098-332-8, str. 215. W przededniu II wojny światowej miasto liczyło około 7300 mieszkańców.
W czasie II wojny światowej w Łapach Niemcy umiejscowili posterunek żandarmerii. Żandarmi brali udział w licznych pacyfikacjach okolicznych wsiJózef Fajkowski, Jan Religa, Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945, Warszawa 1981, s. 42.. W lipcu 1941 Niemcy utworzyli w Łapach getto dla ludności żydowskiej. Przebywało w nim ok. 600 osób, które m.in. były zatrudniane w firmie Goltza. Ponadto do pracy w warsztatach kolejowych, przejętych przez administrację niemiecką pod nazwą Reichsbahnusbesserungswerk Lapy, dowożono codziennie pociągiem żydowskich robotników przymusowych z pobliskich Sokół, gdzie również znajdowało się getto. Podczas likwidacji getta 2 listopada 1942 (równocześnie z gettem w Sokołach) ok. 450 Żydów wywieziono do obozu przejściowego w Białymstoku. Około 100 osób zbiegłych z getta zamordowano w następnych dniach podczas obław w okolicach Łap.
W trakcie działań wojennych miejscowość została zniszczona w 80%.
Zabytki mały|Osiedle kolejarskie „Osse” Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa (stan na 31-01-2025): kościół parafialny pw. śś. Piotra i Pawła, ul. 1 Maja, 1913–1926, nr rej.: A-415 z 20.10.1981, projektu Kazimierza Skórewicza osiedle kolejarskie Łapy-Osse (27 murowanych domów mieszkalnych), 1925 – po 1930, nr rej.: 646 z 26.06.1987: domy, ul. Kolejowa nr 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, domy, ul. Warszawska nr 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 27, 29, 31 osiedle kolejarskie Wygwizdowo, po 1930, nr rej.: A-421 z 22.06.1987: domy, drewniane, ul. Wygwizdowo nr 3, 5, 7, 9 z 1924 dom, ul. Sikorskiego 54, po 1920, nr rej.: A-140 z 8.07.2005 Dom Etkunów przy ul. Spółdzielczej 8 z lat 30. XX w., 1930, nr rej.: AQ-21 z 17.08.2001 cmentarz ewangelicko-prawosławny, ul. Sokołowska, XIX/XX, nr rej.: A-479 z 27.11.2012
Synagoga Synagoga została wybudowana przy obecnej ul. Piwnej przed 1914. Był to budynek drewniany na murowanej podmurówce, kryty dwuspadowym dachem z gontem. Został całkowicie zniszczony podczas działań wojennych w 1939. Żydzi nowy dom modlitw urządzili przy ulicy Pierackiego.
Demografia Według danych z 30 czerwca 2012 r. miasto liczyło 16 153 mieszkańców.
thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Łap w 2014 roku
Gospodarka Gospodarka Łap do 2009 roku była oparta przede wszystkim na działających wówczas: cukrowni i Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego. Niestety dla miasta, zakłady te zostały zamknięte.
W tej miejscowości planowane jest utworzenie tzw. Podstrefy Łapy w ramach Tarnobrzeskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Odpowiedni projekt ustawy trafił do Rady MinistrówInformacje ze strony internetowej Urzędu Miejskiego w Łapach..
Transport Drogi Przez Łapy przebiegają dwie drogi wojewódzkie: Roszki-Wodźki – Łapy – Brańsk – Ciechanowiec Łapy – Markowszczyzna. Ponadto 19 km na północ od Łap przebiega droga krajowa nr 8 oraz droga ekspresowa S8.
Kolej Przez miasto przebiegają szlaki komunikacyjne: linia kolejowa Białystok – Warszawa (Kolej Warszawsko-Petersburska) linia kolejowa Łapy – Ostrołęka (częściowo nieczynna).
W centrum Łap znajduje się stacja kolejowa Łapy oraz przystanek kolejowy Łapy Osse, oddalony 3 km od centrum, w dzielnicy Osse. Z Łap pociągiem można dojechać do wielu miast (Bielsko-Biała, Warszawa, Suwałki, Białystok, Wrocław, Opole, Częstochowa, Kraków, Szczecin, Poznań).
Przewozy autobusowe W Łapach znajduje się kilka przystanków autobusowych PKS oraz dworzec autobusowy (obok dworca PKP). Przewoźnik, PKS Białystok, zapewnia połączenia m.in. w kierunku Białegostoku, Zambrowa, Siemiatycz, Bielska Podlaskiego.
Szlaki rowerowe Przez Łapy przebiegają: Czerwony szlak rowerowy – Obwodnica Rowerowa Narwiańskiego Parku Narodowego (Choroszcz – Zawady – Baciuty – Dobrowoda – Turośń Dolna – Borowskie Michały – Suraż – Łapy – Płonka Kościelna – Łupianka Stara – Jeńki – Waniewo – Kurowo – Jeżewo Stare – Tykocin – Choroszcz) Czerwony szlak pieszy im. Włodzimierza Puchalskiego, 36 km (Łapy „Osse” – Gąsówka-Osse – Płonka Kościelna – Płonka-Strumianka – Łupianka Stara – Bokiny – Jeńki – Waniewo – Kurowo – Jeżewo Stare) Zielony szlak pieszy Kolejarzy (Łapy „Osse” – Grochy – Turek – Pietkowo – Suraż)
Turystyka mały|Pomnik ppłk. Nilskiego-Łapińskiego mały|Kościół św. Piotra i Pawła – brama wejściowa i wieża mały|Kapliczka przy ulicy Mostowej mały|Kościół św. Jana Chrzciciela Atrakcje Dom Etkunów przy ul. Spółdzielczej z lat 20. XX w. Narwiański Park Narodowy Osiedle kolejarskie „Wygwizdowo” – 4 drewniane domy mieszkalne z okresu międzywojennego Osiedle kolejarskie „Osse” – 27 murowanych domów mieszkalnych z lat 30. XX Pomnik Bohaterskich Dzieci Polskich poświęcony pamięci dzieci, które zginęły w czasie II wojny światowej Kamień poświęcony ppłk. Stanisławowi Nilskiemu-Łapińskiemu Wieża ciśnień w zespole dworca kolejowego z początku XX Cmentarz ewangelicko-augsburski i prawosławny Łapy-Osse założony w 1905. Zespół Kościoła Parafialnego pod wezwaniem św. Piotra i Pawła: brama murowana z lat 1920–1927 plebania drewniana z około 1929 wikariat murowany ok. 1930 kapliczka z 1920 Rynek miasta Zespół blokowy przy ulicy Sikorskiego
Oświata Przedszkola Przedszkole Samorządowe nr 1 Przedszkole Samorządowe nr 2
Szkoły podstawowe Katolicka Szkoła Podstawowa im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego Szkoła Podstawowa nr 1 Szkoła Podstawowa nr 2 Szkoła Podstawowa nr 3 (w Zespole Szkół w Łapach)
Dawne Gimnazja Gimnazjum nr 1 (w tym budynku jest teraz Szkoła Podstawowa nr 1) Gimnazjum nr 2 (w Zespole Szkół w Łapach)
Szkoły średnie I Liceum Ogólnokształcące Zespół Szkół Mechanicznych II Liceum Ogólnokształcące II Liceum Profilowane Technikum Zasadnicza Szkoła Zawodowa Szkoła Policealna dla młodzieży Uzupełniające Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych Szkoła Policealna – zaoczna
Organizacje i stowarzyszenia kulturalne Łapskie Towarzystwo Regionalne im. ppłk. Stanisława Nilskiego-Łapińskiego Stowarzyszenie „Kul-Turysta”|Stowarzyszenie „Kul-Turysta” Stowarzyszenie Uniwersytet Trzeciego Wieku w Łapach Fundacja „Morsy bez granic, Powrót do Natury” Teatr Kaprys
Religia mały|Kościół Świętego Krzyża Kościół katolicki: parafia Świętego Krzyża parafia św. Apostołów Piotra i Pawła parafia św. Jana Chrzciciela
Kluby i organizacje sportowe Pogoń Łapy UKS Narew Łapy Łapskie Towarzystwo Rowerowe „Peleton” UKS „Olimp” LO Łapy UKS „Łapa” Łapy UKS Akademia Siatkówki Łapy
Urodzeni w Łapach
Zobacz też Łapy (stacja kolejowa) Synagoga w Łapach Cerkiew św. Mikołaja w Łapach-nieistniejąca Kręcono tu Polski film "Pokłosie"
Przypisy
Literatura historyczna dotycząca Łap Bitwy i potyczki 1863-1864, oprac. Stanisław Zieliński, Raperswil 1913. Rocznik Statystyczny Królestwa Polskiego za 1913, Warszawa 1914. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorialnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych; Warszawa-Przemyśl 1933. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1887. Księga adresowa Polski (wraz z W.M. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa na 1930 r., Warszawa 1930.