Josephine Tey, właśc. Elizabeth Mackintosh (ur. 25 lipca 1896 w Inverness, zm. 13 lutego 1952 w Londynie) – szkocka pisarka, autorka powieści detektywistycznych, historycznych i sztuk teatralnych. Posługiwała się dwoma pseudonimami literackimi: „Josephine Tey” i „Gordon Daviot”. Z wykształcenia była nauczycielką wychowania fizycznego.

Życiorys Elizabeth Mackintosh urodziła się w Inverness w Szkocji jako najstarsza z trzech córek Josephine z domu Horne i Colina Mackintosha, właścicieli sklepów z owocami. Uczęszczała do Inverness Royal Academy – szkoły, której historia sięga XIII wieku.

W 1914 roku zapisała się do Anstey Physical Training College w Erdington, pionierskiej szkoły wychowania fizycznego dla dziewcząt, założonej w 1897 r. przez feministkę Rhodę Anstey. Podczas I wojny światowej, jeszcze jako studentka, prowadziła ćwiczenia gimnastyczne dla robotnic w fabryce, podczas wakacji pracowała jako woluntariuszka w domu dla rekonwalescentów wojennych w Inverness.

Od 1917 r. pracowała jako fizjoterapeutka, uczyła gimnastyki w szkołach w Anglii i w Szkocji. W 1923 r., zmuszona sytuacją rodzinną, wróciła do Inverness. 24 czerwca 1923 zmarła na raka matka. Po jej śmierci Elizabeth przejęła prowadzenie domu. Pozostała z ojcem, aż do jego śmierci 25 września 1950.

Pisała od dzieciństwa. Mieszkając w Inverness, zaczęła publikować opowiadania i wiersze w prasie szkockiej i angielskiej. W 1929 r. jako Gordon Daviot opublikowała swą pierwszą powieść detektywistyczną The Man in the Queue (Mężczyzna w kolejce). (Daviot to nazwa pobliskiej miejscowości, gdzie jej rodzina lubiła spędzać wakacje.) Zadedykowała ją Brisenie (swojej maszynie do pisania), „która ją faktycznie napisała”. Pod pseudonimem Josephine Tey, który utworzyła z imienia matki i nazwiska angielskiej praprababki z Suffolk, opublikowała swą drugą powieść detektywistyczną A Shilling for Candles (Szylinga – na świece). W powieściach tych wprowadziła postać inspektora Alana Granta, sympatycznego detektywa ze Scotland Yardu.

Obok powieści detektywistycznych pisała sztuki teatralne, z których tylko cztery zostały wystawione za jej życia. Największą popularnością cieszył się Richard of Bordeaux, którego premiera miała miejsce w 1932 r. w New Theatre (obecnie Noel Coward Theatre) w Londynie. Reżyserem i odtwórcą głównej roli był młody i mało jeszcze znany John Gielgud. Sztuka ta opowiada o królu Ryszardzie II i jego małżeństwie z Anną Czeską.

W tym samym teatrze wystawiono także: The Laughing Woman (1934) – o francuskim rzeźbiarzu Henri Gaudier-Brzeskim i Queen of Scots (1934) o królowej Marii Stuart. Czwarta sztukaThe Stars Bow Down, opublikowana w 1939 r., wystawiona w 1949 r. na festiwalu w Malvern, opowiada o Świętym Józefie i jego braciach. Zarówno w sztukach historycznych, jak i tych o tematyce biblijnej postaci używają współczesnego, wręcz kolokwialnego języka.

Przedostatnia powieść The Privateer opowiada o życiu Henry’ego Morgana, słynnego walijskiego korsarza, który ostatecznie osiadł w Jamajce i został jej wicegubernatorem. Opublikowana pośmiertnie powieść kryminalna The Singing Sands zawiera odniesienia do Wabar, słynącego niegdyś z pałaców i świątyń o pozłacanych kolumnach miasta na pustyni Ar-Rab al-Chali, zaginionego na początku naszej ery.

W 1951 r., kiedy wiedziała już, że jest śmiertelnie chora, zamieszkała w Londynie w domu siostry Mary. Zmarła na raka wątroby 13 lutego 1952. Wiadomość o jej śmierci zaskoczyła przyjaciół pisarki, o czym pisze we wspomnieniach John Gielgud.

Twórczość Powieści Kif: An Unvarnished History (1929) jako Gordon Daviot The Expensive Halo (1931) Claverhouse (1937) jako Gordon Daviot Miss Pym Disposes (1946) – wyd. pol. Trudna decyzja panny Pym, Iskry 1970, tłum. Zofia Uhrynowska Brat Farrar lub Come and Kill Me (1949) – wyd. pol. Bartłomiej Farrar, Iskry • Klub Srebrnego Klucza 1978, tłum. Jadwiga Olędzka The Privateer (1952) Cykl z inspektorem Alanem Grantem The Man in the Queue lub Killer in the Crowd (1929) – wyd. pol. Morderstwo przed teatrem, Czytelnik 1967, tłum. Irena Doleżal-Nowicka A Shilling for Candles (1936) – wyd. pol. Młody i niewinny, C&T 2011, tłum. Ewa Rudolf The Franchise Affair (1948) – wyd. pol. Zaginęła Betty Kane, Marpress 1992, tłum. Wojsław Brydak To Love and Be Wise (1950) – wyd. pol. Serce dla sprawy, C&T 2011, tłum. Ewa Rudolf The Daughter of Time (1951) – wyd. pol. Córka czasu, Czytelnik 1974, tłum. Krystyna Jurasz-Dąmbska The Singing Sands (1952) – wyd. pol. Tam piaski śpiewają, Iskry • Klub Srebrnego Klucza 1977, tłum. Krzysztof W. Malinowski

Sztuki teatralne Jako Gordon Daviot Richard of Bordeaux (1932) The Laughing Woman (1934) Queen of Scots (1934) The Stars Bow Down (1939) Leith Sands i in. (1946) – jednoaktówki The Little Dry Thorn (1947) Valerious (1948)

Ekranizacje Młody i niewinny (Young and Innocent), reż. Alfred Hitchcock, 1937 The Franchise Affair, reż. Lawrence Huntington, 1951 – na podstawie powieści Zaginęła Betty Kane Paranoiac, reż. Freddie Francis, 1963 – na podstawie powieści Bartłomiej Farrar

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne [dostęp 2013-03-30]

Kategoria:Brytyjscy autorzy powieści kryminalnych i sensacyjnych Kategoria:Dramaturdzy anglojęzyczni Kategoria:Dramaturdzy XX wieku Kategoria:Ludzie urodzeni w Inverness Kategoria:Prozaicy anglojęzyczni Kategoria:Szkoccy dramaturdzy Kategoria:Szkoccy prozaicy XX wieku Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Zmarli w 1952