Enzymy trawienne – grupa enzymów wydzielanych w układzie pokarmowym, w większości hydrolaz (enzymów hydrolitycznych), katalizujących rozkład związków bardziej złożonych do prostszych (z udziałem wody). U wszystkich heterotrofów (organizmów cudzożywnych) procesy trawienia przebiegają podobnie i uczestniczą w nich takie same lub bardzo podobne grupy enzymów, które wytwarzane są przez wyspecjalizowane gruczoły trawienne.
Podział Peptydazy (podgrupa proteaz, enzymów proteolitycznych) – powodują rozpad wiązań peptydowych w białkach. Ich synteza i wydzielanie odbywa się w postaci nieczynnych proenzymów, formę aktywną przyjmują dopiero w świetle przewodu pokarmowego, w wyniku działania określonych czynników (np. pepsynogen aktywuje się do pepsyny pod wpływem niskiego pH w żołądku). Dzieli się je ze względu na miejsce działania w cząsteczce białka: endopeptydazy – powodują rozpad wiązań peptydowych w środku łańcucha aminokwasów, egzopeptydazy – powodują rozpad skrajnych wiązań peptydowych w łańcuchu. Amylazy (enzymy amylolityczne) – powodują rozpad wiązań glikozydowych w węglowodanach. Lipazy (enzymy lipolityczne) – powodują hydrolizę wiązań estrowych w tłuszczach. Dzięki żółci ich działanie jest skuteczniejsze. Nukleazy – powodują rozpad kwasów nukleinowych na pentozy, zasady purynowe i pirymidynowe oraz kwas fosforowy. Nukleazy dzieli się: ze względu na miejsce działania, na: endonukleazy – powodują rozpad wiązań fosfodiestrowych wewnątrz łańcucha kwasu nukleinowego, co prowadzi do powstania oligonukleotydów; egzonukleazy – powodują odłączanie nukleotydów od końców kwasu nukleinowego; ze względu na rodzaj kwasu nukleinowego, na który działają, na: rybonukleazy – działają na kwasy rybonukleinowe (RNA); deoksyrybonukleazy – działają na kwas deoksyrybonukleinowy (DNA).
Rodzaje Miejsce działaniaWydzielniaOptymalne pHGruczoł wytwarzającyNazwa enzymu (rodzaj enzymu)Działanie jama ustna ślina 7 gruczoły ślinowe(ślinianki)amylaza ślinowaZapoczątkowuje wstępne trawienie węglowodanów, rozcina długołańcuchowe polisacharydy (skrobię i glikogen) na dekstryny (oligosacharydy) i maltozę.lizozymNie uczestniczy w trawieniu pokarmu, ma działanie bakteriobójcze. żołądek sok żołądkowy 1-2 gruczoły żołądkowepepsyna (endoproteaza)Zapoczątkowuje rozkład białek (polipeptydów) na krótsze łańcuchy polipeptydowe i oligopeptydy. Jest również aktywatorem dla następnych cząsteczek pepsynogenu(zjawisko autokatalizy).podpuszczka (rennina)Ścina kazeinę (białko mleka) na parakazeinian wapnia. Występuje jedynie w okresie niemowlęcymlipaza żołądkowaZapoczątkowuje rozkład zemulgowanych tłuszczów (np. mleka, śmietany) na diacyloglicerole, monoacyloglicerole, glicerol i kwasy tłuszczowe. Jelito cienkie sok trzustkowy 7,1–8,4 trzustkaamylaza trzustkowatrypsyna Dalszy rozkład polipeptydów na peptydy i oligopeptydy. Trypsyna jest również aktywatorem następnych cząsteczek trypsynogenu (zjawisko autokatalizy) i chymotrypsynogenu.chymotrypsynaelastazaRozcinania wiązania peptydowe, zlokalizowane w pobliżu aminokwasów o małych łańcuchach bocznych np.: glicyna, alanina, seryna. Degraduje elastynę.karboksypeptydazyRozkład skrajnych wiązań peptydowych, odłączając pojedyncze aminokwasy od C-końca (końca karboksylowego).nukleazy trzustkowe (DN-aza, RN-aza)Rozkładają kwasy nukleinowe na nukleotydy.lipaza trzustkowaRozkład zemulgowanych tłuszczów na diacyloglicerole, monoacyloglicerole, glicerol i kwasy tłuszczowe. Żółć pomaga w emulgacji tłuszczów. sok jelitowy >7 gruczoły jelitowe (Lieberkühna)maltaza (disacharydaza)Rozkład maltozy (disacharydu) na 2 cząsteczki glukozy.laktaza (disacharydaza)Rozkłada disacharyd laktozę do glukozy i galaktozy.sacharaza (disacharydaza)Rozkłada disacharyd sacharozę do glukozy i fruktozy.karboksypeptydazyRozkład skrajnych wiązań peptydowych, odłączając pojedyncze aminokwasy od C-końca (końca karboksylowego).aminopeptydazyRozkład skrajnych wiązań peptydowych, odłączając pojedyncze aminokwasy od N-końca (końca aminowego).nukleotydazyRozkład nukleotydów na nukleozydynukleozydazy i fosfatazyRozkład nukleozydów na zasady azotowe, cukry i fosforany
Bibliografia