Synagoga Nowa w Tarnowie – nieistniejąca synagoga, która znajdowała się w Tarnowie, na rogu ulic Nowej i Waryńskiego.
Historia W latach sześćdziesiątych XIX wieku liczba ludności w mieście gwałtownie wzrosła: z 8459 osób w 1857 roku do 21 779 osób w roku 1869. Ułatwiła to nowo oddana linia kolei żelaznej relacji Kraków – Dębica uruchomiona w lutym 1856 roku. Historycy przypuszczają, że na wzrost ludności w mieście miało wpływ masowe przemieszczenie się Żydów z Ukrainy do Galicji. Dwie działki, należące do folwarku Infułackie, zakupiono w 1844 roku. Budowa synagogi rozpoczęła się około 1865 roku, lecz z powodu braku środków finansowych i sporów wewnątrz gminy żydowskiej, wstrzymywano prace przez kilkadziesiąt lat. Roboty budowlane ukończono w 1908 roku. Projektów budynku przygotowano kilka, a zrealizowano projekt architekta Władysława Ekielskiego.
Synagoga została uroczyście otwarta 18 sierpnia 1908 roku, w dniu urodzin cesarza Franciszka Józefa I, przez co oficjalnie nazywana była synagogą im. Franciszka Józefa I lub Jubileuszową. Była największą żydowską świątynią w mieście. Synagoga została podpalona w 9 listopada 1939 roku. Pożar trwał 3 dni, lecz konstrukcja się nie zawaliła. Kilka dni później została wysadzona w powietrze.
We wrześniu 1993 roku Komitet Opieki nad Zabytkami Kultury Żydowskiej w Tarnowie ufundował tablicę pamiątkową na budynku przy rogu ulic Nowej i Waryńskiego. Napis w językach polskim i angielskim głosi: „W tym miejscu stała największa synagoga zwana Nową”.
Architektura lewo|mały|Widok elewacji frontowej Murowany gmach synagogi wzniesiono na planie prostokąta. Jej najbardziej charakterystycznym elementem była baniasta złota kopuła, która górowała nad miastem. W trójnawowej sali głównej, nawy boczne były oddzielone od głównej rzędem zdobionych kolumn. Ściana frontowa i ołtarzowa zwieńczone były trójkątnym wystającym murem. Podobny mur wieńczył ryzality boczne, kryjąc dachówką pokryty dwuspadowy dach. Nad nawami bocznymi znajdowały się galerie dla kobiet.
Na wschodniej ścianie znajdował się zdobiony aron ha-kodesz, a na środku bima, wydzielona kutą barierką ustawioną w czworokąt, na którego narożach stały lampy. Najbardziej okazałym ozdobnikiem synagogi były żyrandole oświetlające nawę główną.
Po synagodze zachował się fragment kolumny, który wbudowano w pomnik na cmentarzu żydowskim przy ulicy Szpitalnej.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Synagogi w Tarnowie