Maestà (poliptyk Duccia di Buoninsegni)

mały|300px|Rewers poliptyku mały|300px| Rekonstrukcja pierwotnego wyglądu poliptyku (awers) mały|300px|Rekonstrukcja pierwotnego wyglądu poliptyku (rewers) mały|300px|Narodzenie z prorokami Izajaszem i Ezechielem Maestà – nastawa ołtarzowa, obustronnie malowana, o rozbudowanym programie, wykonana w latach 1308-11 przez włoskiego malarza Duccia di Buoninsegna, przeznaczona do ołtarza głównego katedry w Sienie.

Monumentalny poliptyk (pierwotnie miał 5 m szerokości), zamówiony w 1308 przez radę miejską Sieny, został przeniesiony w uroczystej procesji 9 czerwca 1311 z pracowni malarza do katedry sieneńskiej. W XVIII w. nastawa została pozbawiona oryginalnej pozłacanej oprawy z gotyckimi sterczynami, podzielona i częściowo rozproszona. Od 1878 zasadnicza jej część znajduje się w Muzeum Katedralnym w Sienie. Niektóre fragmenty zaginęły, więc nie jest możliwe pełne odtworzenie układu całości.

Artysta czerpał z tradycji bizantyjskiej (sztywne pozy, symetryczny układ, złote tło) oraz francuskiego gotyku (skłonność do dramatyzmu, zmysł detalu, miękkość modelowania, realizm).

Wokół podstawy tronu widoczny jest napis: “MATER SANCTA DEI – SIS CAUSA SENIS REQUIEI – SIS DUCIO VITA – TE QUIA PINXIT ITA” (Święta Matko Boża, bądź sprawczynią pokoju w Sienie i w życiu Duccia, bowiem on Cię tak namalował).

Kronikarz z poł. XIV w. zanotował: Był to najpiękniejszy obraz, jaki kiedykolwiek widziano i wykonanoD. Kolbuszewska, Najsłynniejsze obrazy. Malarstwo europejskie, Poznań 2008, s. 5.. W 1450 florencki rzeźbiarz Lorenzo Ghiberti napisał: Obraz został wyśmienicie namalowany, świadczy o biegłości malarza. Jest wspaniały, a Duccio był wielkim artystąMalarze świata, Warszawa 2009, s. 136..

Struktura Tablica centralna przednia: Tronująca Madonna z Dzieciątkiem w otoczeniu aniołów i świętych (m.in. czterej patroni Sieny: Ansanus, Sabinus, Krescencjan i Wiktor klęczący na pierwszym planie) oraz dziesięciu apostołów w arkadach. Predella (obecnie oddzielona od tablicy): Sceny z życia Marii i dzieciństwa Chrystusa na przemian z postaciami proroków: Zwiastowanie (Londyn) Narodziny (Waszyngton) Hołd Trzech Króli Ofiarowanie w świątyni Rzeź niewiniątek Ucieczka do Egiptu Dyskusja w świątyni Zwieńczenie przedniej strony – cykl poświęcony śmierci Madonny (6 obrazów): Zapowiedź śmierci Marii Pożegnanie Marii z Janem Pożegnanie z apostołami Koronacja Marii (Budapeszt) Zaśniecie Marii Pogrzeb Marii Grób Marii Rewers: Sceny Męki Pańskiej – cykl 26 scen umieszczony na czternastu tablicach (odczytanie od strony lewej do prawej, najpierw dolny rząd, potem górny): Wjazd Jezusa do Jerozolimy Obmywanie stóp i Ostatnia Wieczerza Zdrada Judasza i Chrystus opuszcza apostołów Modlitwa w Ogrójcu i Pocałunek Judasza Oskarżenie faryzeuszy i Chrystus przed Piłatem Naigrawanie i Chrystus przed Kajfaszem Chrystus przed arcykapłanem i Zdrada Piotra Chrystus przed Herodem i Chrystus ponownie przed Piłatem Cierniem koronowanie i Biczowanie Cierniem koronowanie i Piłat umywa ręce Ukrzyżowanie Zdjęcie z krzyża i Złożenie do grobu Zejście do piekieł i Trzy Marie u grobu Noli me tangere i Droga do Emaus Zwieńczenie tylnej strony – dzieje Chrystusa po Zmartwychwstaniu (6 obrazów): Ukazanie się apostołom Niedowiarstwo Tomasza Zesłanie Ducha Świętego Ukazanie się nad Jeziorem Tyberiadzkim Ukazanie się na górze w Galilei Ukazanie się apostołom w czasie wieczerzy

Fragmenty poliptyku w innych muzeach Zwiastowanie – National Gallery w Londynie Narodzenie z prorokami Izajaszem i Ezechielem – National Gallery of Art, Waszyngton Kuszenie na górze – Frick Collection, Nowy Jork Powołanie św. Piotra i Andrzeja – National Gallery of Art, Waszyngton Spotkanie z Samarytanką – Museo Thyssen-Bornemisza, Madryt Wskrzeszenie Łazarza – Kimbell Art Museum, Fort Worth, Texas Koronacja Marii – Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie Przemienienie – (National Gallery, Londyn) Uzdrowienie niewidomego od urodzenia – (National Gallery, Londyn)

Przypisy

Bibliografia

Malarze świata, Warszawa: Imbir, 2008, Gulia Marrucchi, Elena Nesti, Cristina Sirigatti, Sztuka gotyku, Warszawa: Arkady, 2010, Patrick De Rynck, Jak czytać malarstwo, Kraków: Universitas, 2005, 100 najsłynniejszych obrazów świata, Warszawa: Wydaw. Nauk. PWN, 2010,

Kategoria:Obrazy w Muzeum dell’Opera del Duomo we Florencji Kategoria:Obrazy Duccia di Buoninsegni Kategoria:Matka Boska na obrazach Kategoria:Ołtarze (obraz)