thumb thumb thumb|Czarcie koło Clitocybe nebularis Lejkówka szarawa, lejkówka mglista, gąsówka mglista (Clitocybe nebularis (Batsch) Kumm.) – gatunek grzybów z rodziny (Clitocybaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Clitocybe, Clitocybaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisał go w 1789 r. August Johann Georg Karl Batsch, nadając mu nazwę Agaricus nebularis. Obecną nazwę nadał mu w 1871 r. Paul Kummer, przenosząc go do rodzaju Clitocybe:
Nazwę polską zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym ma też inne nazwy: bedłka dymowa, bedłka mgława, gąsówka mglista, lejkówka mglista.
Morfologia Kapelusz Średnica 5–15 cm, początkowo wypukły, później nisko łukowaty, na koniec płaski lub przegięty. Zazwyczaj posiada szeroki i tępy garb, brzegi długo pozostają podwinięte. Jest niehigrofaniczny, mięsisty i w całości biało oszroniony. Kolor od biało-siwego poprzez siwy do popielatego z brązowym odcieniem. Brzeg kapelusza jaśniejszy. Blaszki Niskie, cienkie, gęste i zbiegające na trzon. Najpierw są białe, potem ochrowo-kremowe, a u starszych okazów pojawiają się na nich brązowe plamy. Trzon Wysokość 6–12 cm, grubość do 3 cm, z zewnątrz jest włóknisty. U młodych okazów pałkowaty i pełny, później walcowaty i watowaty lub pusty. W nasadzie zawsze pozostaje zgrubiały. Kolor biały do blado-szarego. Miąższ Biały, twardy, mięsisty, nie zmienia zabarwienia po przekrojeniu. Smak i zapach bardzo zmienny. Niekiedy pachnie jak świeżo zmielona mąka, innym razem nieprzyjemnie. Przez większość ludzi zapach uważany jest za nieprzyjemny. Wysyp zarodników Biały do kremowego. Zarodniki, elipsoidalne, gładkie, bezbarwne, o średnicy 6–7 × 3 µm.
Występowanie i siedlisko Występuje w Ameryce Północnej, Europie i Azji, ponadto podano jej występowanie w Maroku i na Nowej Zelandii. W Europie Środkowej gatunek wszędzie rozprzestrzeniony i częsty. Jest jednym z najliczniejszych grzybów późnojesiennych w Europie. Również w Polsce jest bardzo pospolity.
Naziemny grzyb saprotroficzny. Rośnie od września do listopada w różnego typu lasach liściastych i iglastych. Najczęściej występuje w bujnych lasach bukowych oraz na igliwiu w lasach świerkowych. Często występuje razem z gąsówką fioletowawą. Czasami stare owocniki lejkówki szarawej atakowane są przez pewien gatunek pasożytniczego grzyba (pochwiaka pasożytniczego), który powoduje deformacje kapeluszy tej lejkówki. Lejkówka mglista zazwyczaj występuje w wielkich gromadach, czasami liczących setki osobników. Czasami tworzy tzw. czarcie koła.
Na starych okazach lejkówki szarawej czasami występuje inny, nagrzybny grzyb – pochwiak grzybolubny (Volvariella surrecta).
Znaczenie Grzyb warunkowo jadalny, ciężkostrawny, wymaga dłuższej obróbki termicznej. Ewald Gerhard podaje np. że jest jadalny po wygotowaniu i odlaniu wody. W niektórych źródłach opisywany jest jako grzyb jadalny, w innych jako nie trujący, ale nie polecany do spożycia, gdyż może wywołać dolegliwości żołądkowe. Zawarta w nim nebularyna ma własności lecznicze. Jest to związek purynowy o działaniu antybakteryjnym np. w stosunku do prątka gruźlicy i wykazujący również własności cytostatyczne. Jest jednak bardzo toksyczny. Zawiera klitocybinę A i B. Substancje te hamują rozwój prątka gruźlicy.
Przypisy
Kategoria:Clitocybaceae Kategoria:Mykobiota Polski