thumb|Strona z chińskiego tłumaczenia sutry Lankavatary Lankavatara Sutra (skt लंकावतारसूत्र Lankāvatāra sūtra; chiń.: (入)楞伽經, (ru)lengqie jing, pinyin (rùl)éngqié jīng; kor. (입)릉가경 (im)nŭngga kyŏng; jap. (nyū)ryōga-kyō; wiet. (Nhập) Lăng-già kinh) – jest jedną z najważniejszych sutr buddyzmu mahajany i wadżrajany. Zgodnie z tradycją, zawiera słowa Buddy po jego dotarciu na wyspę Lanka (demonów) (później nazywaną Cejlonem, a obecnie Sri Lanką). Sutra ta rozpowszechniła się w buddyjskich tradycjach Chin, Tybetu i Japonii. Jest filarem chińskiego chanu, koreańskiego sŏnu i japońskiego zenu. Często znana pod skróconą nazwą Lanka.
Budowa Sutra ta składa się z 9 rozdziałów. Pierwszy, zatytułowany dwojako Zaproszenie Rāvany lub Rāvana pyta o nauki, jest najważniejszy i dotyczy doświadczenia religijnego, a pozostałe mają formę dyskursywną. Proza przedzielana jest częściami wierszowanymi, a jeden z rozdziałów (dodatkowy) jest cały napisany wierszem. Najpóźniejszym dodatkiem są dwa rozdziały: O jedzeniu mięsa i o Dhāranā. Sutra jest amorficzna, co jest typowe dla sutr Surāngamā. Wyrażenie idei jest bardzo niesystematyczne i czasem nieprecyzyjne. Nawet odpowiedzi Buddy są także czasem nieprecyzyjne i wieloznaczne. Na przykład fraza utpādapadam anutpādapadam może być rozumiana na dwa sposoby: Termin dla powstawania nie jest terminem dla powstawania Termin dla powstawania jest terminem dla niepowstawania co można zapisać symbolicznie, gdy T oznacza termin a S to, co jest oznaczane T jest S ~T jest S T jest S T jest ~S
co pociąga za sobą dalsze rozważania.
Historia Sutra ta była znana w Chinach prawdopodobnie już w I wieku n.e., chociaż nie była jeszcze przetłumaczona. Jednak część badaczy uważa, że została ona zestawiona ostatecznie dopiero w ok. IV wieku, co podważa jej istnienie już w pierwszym wieku. Chociaż może oznaczać, że pewne jej elementy mogły istnieć wcześniej. Przetłumaczenie sutry na język chiński w połowie V wieku świadczy, że sutra w ostatecznej sanskryckiej formie musiała istnieć przynajmniej wiek wcześniej.
Do dziś przetrwały trzy dawne przekłady na język chiński, czwarty zaginął: pierwszy przekład dokonany został przez Gunabhadrę w 443 r. i liczył 4 woluminy. Lenggie ebaduoluo bao jing. K 159, T 670K – The Korean Buddhist Canon: a Descriptive Catalogue. Lewis R. Lancaster. T – Taishō shinshū daizōkyō. Kanon buddyjski wyd. w latach 1924–1934 w Tokio drugi przekład dokonany został przez Bodhiruciego w 513 r. i liczył 10 woluminów. Rulengjie jing. K 160, T 671 trzeci przekład dokonany został przez Śikszanandę w 700 r. w 7 woluminach. Dacheng rulengqie jing. K 161, T 672 W 1932 r. ukazało się tłumaczenie sutry na język angielski dokonane przez D.T. Suzukiego.
Sutra ta szczególnie była ceniona przez Bodhidharmę, gdyż zawierała pewne podstawowe zasady chan; poruszała naturę oświecenia Buddy, urzeczywistnienie najwyższej prawdy (swapratjatmagati, skt. svapratyatmagati), doktrynę tylko umysł oraz pojęcia tathagatagarbhy i alajawidżniany (świadomości magazynującej; skt ālayavijñāna).
Tekst tej sutry został przekazany przez Bodhidharmę Drugiemu Patriarsze chan Huikemu.
Popularność tego tekstu nie trwała w Chinach zbyt długo, gdyż był on zbyt hinduski dla chińskiej umysłowości, która była zdecydowanie bardziej praktyczna niż filozoficzna.
Filozofia Tekst tej sutry jest dość niesystematycznym i amorficznym ciągiem zapisów dotyczących filozofii o istocie umysłu. Z tych względów ze sposobu dość zwięzłego wyrażenia idei jest ona bardzo trudna. Ideologicznie sutra ta kontynuuje nauki Sutry Lotosu, chociaż metodologicznie jest zbliżona do Sutry Diamentowej.
Najważniejszą myślą sutry Lankavatara jest prymat świadomości (doktryna ta określana jest często hasłem "tylko umysł"), który oznacza że jedyną absolutną rzeczywistością jest świadomość. Według tych nauk wszystkie zjawiska są manifestacją umysłu, a przeświadczenie o ich niezależnej obiektywnej egzystencji jest iluzją, przyczyną cierpienia i krążenia istot w samsarze. Język, Mahamati, nie jest Ostateczną Prawdą; to, co można osiągnąć dzięki językowi nie jest ostateczną prawdą. Dlaczego? Za pośrednictwem mowy można wkroczyć w prawdę, ale same słowa nie są prawdą. Prawda to samourzeczywistnienie doświadczane wewnętrznie przez mądrych ludzi dzięki niedualnemu wglądowi i nie należy do sfery słów, dualizmu czy intelektu. (...) Świat nie jest niczym innym jak Umysłem. (...) Wszystko jest Umysłem.
Dlatego sutra ta związana była ze szkołą Tylko Umysł czyli jogaczarą. Nauki te wyrażone są w pierwszym rozdziale sutry i stąd jest on uważany za najważniejszy [Budda wygłasza te nauki Rawanie (skt Rāvana) na górze Malaja (skt Malaya)]. Tathagatagarbha, czyli istota lub natura Buddy jest tu utożsamiony z podstawową, czyli najniższą warstwą świadomości. Równocześnie jednak sutra ta wyprowadza niebezpieczny wniosek, który stał się jednym z elementów pomagających podkopać fundamenty buddyzmu w Indiach. Stwierdza mianowicie, że tak jak ręka może być nazwana hasta, kara czy pāni, a ciało tanu, dema czy śarīra, tak samo Tathagata (skt Tathāgata) przychodzi dostępny wysłuchaniu przez ludzi ignorantów (...) pod wieloma imionami liczącymi sto tysięcy razy trzy asamkhyeya, dzięki czemu oni zwracają się do niego, nie wiedząc, że są to imiona Tathagaty. A więc nawet imiona różnych niebuddyjskich bóstw takich jak Brahma, Wisznu czy Śiwa w równym stopniu jak liczne buddyjskie i niebuddyjskie określenia Rzeczywistości, takie jak nirwana, wieczność, pustka, dharmadhatu, bezkształt itd. – wszystkie oznaczają Tathagatę.
Rozdział drugi sutry rozpoczyna się serią pytań; tradycyjnie uważa się, że jest ich 108, jednak w rzeczywistości jest ich więcej. Dotyczą one 122 tematów, na które odpowiada Budda. W większości tematy te były już dyskutowane w Abhidharma Pitaka lub w bardziej usystematyzowanej formie w pracach Asangi, jednego z głównych przedstawicieli szkoły jogaczary.
Sutra Lankavatara, podkreśla również inną ważną dla buddyzmu mahāyāna naukę na temat trzech stanów buddy (dosłownie "trzech ciał buddy"), poszerzając pojęcie "Buddy", używane we wczesnym buddyzmie jedynie jako określenie historycznego Buddy Siakjamuniego. W rezultacie są to trzy poziomy na których manifestuje się oświecenie:
skt. Nirmanakaya (pol. Stan wypromieniowania) – ciało, w którym odradzają się oświecone istoty – bodhisattwowie, między innymi Budda Siddharta Gautama skt. Dharmakaya (pol. Stan prawdy) – absolutna prawda, przejrzyste światło umysłu, to samo które rozpoznał historyczny Budda, i które jest najgłębszą naturą każdej istoty skt. Sambhogakaya (pol. Stan błogości) – symbolicznie przedstawione formy buddów, o różnych kolorach, pozycjach i atrybutach, dzięki którym możliwe jest nawiązanie związku z własną naturą buddy. Są wyrażeniem się potencjału i bogactwa oświecenia w wymiarze energii i symboliki.
Sutra ta wprowadziła także hierarchiczny trzystopniowy podział wiedzy: wiedza światowa (skt laukika) wiedza ponad- czy supernormalna (skt lokottara) wiedza transcendentalna (skt lokottaratama). Chociaż ten trzystopniowy podział pojawia się już w Sutrze Lotosu, to ostatni człon jest tu nieco inaczej zdefiniowany. Wiedza ta jest tworzona przez sprawdzanie, badanie niewyobrażalności czy też bezpostaciowości dharm (skt. nirābhāsa-dharmapravicaya), postrzeganie niezanikania i niepowstawania (skt anirodhānutpādadarśana) i urzeczywistnienia niesubstancjalności na etapie Tathagaty (skt tathāgatabhūminairātmyādhigama). Dwa terminy: bezpostaciowość (nirābhāsa) i stan, etap Tathagaty wyróżniają tę sutrę od innych stworzonych do tej pory. Pierwszy termin lokuje Lankę w krańcowej czy też absolutnej formie idealizmu, przez wyeliminowanie każdej formy rozróżniania podmiotu od przedmiotu. I ponownie, Mahamati, co oznacza niedwoistość? Znaczy to, Mahamati, że światło i cień, długie i krótkie, czarne i białe są pojęciami względnymi, a nie od siebie niezależnymi; tak jak to jest z [absolutną] Nirwaną i [względną] Samsarą, wszystkie rzeczy to nie dwa. Nie ma Nirwany tam, gdzie nie ma Samsary; nie ma Samsary tam, gdzie nie ma Nirwany, albowiem stan istnienia nie ma cechy wzajemnej wyłączności. Dlatego mówi się, że wszystkie rzeczy są niedwoiste.
Budda z Lankavatary zauważa, iż to pojęcie może spowodować negatywne poglądy i odpowiada pytającemu bodhisattwie Mahāmatiemu Mahāmati, są filozofowie, którzy są przywiązani do negatywizmu, według których filozoficzny pogląd o nieistnieniu rogów królika jest potwierdzany przez akty rozróżniającego intelektu, który twierdzi, że własna natura rzeczy zanika ze zniszczeniem ich przyczyny, i oni mówią, że wszystkie rzeczy nie istnieją tak jak róg królika. Znaczyłoby to, że teoria nirābhasy może spowodować, iż dwie natury (skt svabhāva), którymi zajmuje się ta sutra, czyli wyobrażona (skt parikalpita) i względna (skt paratantra) nawzajem siebie niwelują, pozostawiając to całkowicie negatywne odczucie. Jeśli prześledzimy siedem rodzajów pustki, to zobaczymy, że jedna z nich (skt itaretara-śūnyatā) jest pustką względności czy obustronności.
Według Lankawatary jedynym wyjściem z tego negatywizmu jest koncepcja stanu czy etapu Tathagaty (skt tathāgatabhūmi). Jest to stan, w którym istnieje pozytywna treść, która, w tym samym czasie, jest także całkowicie wolna od jakichkolwiek form rozróżniania, konceptualizacji lub procesów myślowych. Jest to stan zaprzestania, zatrzymania czy lepiej wygaśnięcia (skt nirodha-samāpatti), czyli ostatni, najwyższy stan medytacyjny (skt dhyāna). We wczesnym buddyzmie był on określany jako wygaśnięcie postrzegania i tego, co jest odczuwane (pali saññāvedayitanirodha). Czyli przeżycie przyjemności czy nawet ekstazy towarzyszące temu stanowi, mogło wydarzyć się dopiero po wyjściu z tego stanu (gdyż likwiduje on wszelkie odczucia). W sutrze stan ten nazwany jest dhjaną Tathagaty (skt tathāgata dhyāna). To, co wczesny buddyzm postrzegał jako pozarozumowy stan uniesienia czy ekstazy, teraz jest stanem Tathagaty lub łonem czy dokładniej – macicą Tathagaty (skt tathāgatagarbha). Jest to etap ostatecznego doświadczenia całkowicie wolnego od rozróżniania (skt nirvikalpa) i bezpostaciowości (skt nirābhāsa) i dlatego jest nazywany nirvikalpaka samādhi. Jest to najwyższy stan dostępny praktykującemu jogaczarinowi (skt yogācārin).
Psychologia Odpowiedzialność spowodowana odrzuceniem przez Lankę ważności wszelkich pojęć wymusiła zajęcie się problemem powstawania tych pojęć.
Trzeba tu zacząć od tego, co Lanka uważa, iż trzeba osiągnąć aby praktykujący jogin stał się wielkim joginem (skt mahāyogin): 1. Praktykowanie czy uprawianie idei, że to, co widzialne (skt dya) jest czyimś własnym umysłem (skr svacitta) 2. Rezygnacja z poglądów związanych z powstawaniem, utrzymywaniem i zanikaniem 3. Rozumienie nieistnienia zewnętrznych bytów 4. Całkowite zrozumienie, że urzeczywistnienie szlachetnej mądrości odbywa się w czyimś własnym ja (własnej naturze).