Maurycy Mochnacki (ur. 13 września 1803 w Bojańcu, zm. 20 grudnia 1834 w Auxerre) – polski działacz i publicysta polityczny, filozof, jeden z teoretyków polskiego romantyzmu, pianista. Był jednym z przywódców powstania listopadowego, którego historię opisał w dziele Powstanie narodu polskiego w roku 1830 i 1831. Członek Związku Wolnych Polaków i Towarzystwa Patriotycznego. Kawaler Orderu Virtuti Militari. mały|Grób Maurycego Mochnackiego na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w dniu ponownego pogrzebu
Życiorys Wychowanie odebrał w domu rodzicielskim, a chcąc być przyjętym na studia przez kilka miesięcy uczęszczał w Warszawie do liceum. Studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Na kilkanaście dni przed złożeniem magistrowskiego examinu, we własnym mieszkaniu, napadnięty przez policjanta i zelżony, gdy chciał napaść odeprzeć, porwany do więzienia, z rozkazu W. Xięcia przez 40 dni pod gołym niebem, z największymi zbrodniarzami przeznaczony do robót publicznych w ogrodzie belwederskimŻyciorys autorstwa Michała Podczyszyńskiego, przyjaciela Mochnackiego, zamieszczony w: . Z rozkazu Księcia Konstantego został relegowany z uniwersytetu i zabroniono zatrudniać go w urzędach publicznych. W latach 1823–1824 był więziony przez Rosjan za przynależność do Związku Wolnych Polaków (M. Podczaszyński napisał, że został uwięziony za przynależność do gminy akademickiej Towarzystwa Patriotycznego). W areszcie w klasztorze karmelitów zredagował pod naciskiem rosyjskich władz śledczych memoriał, godzący w podstawy polskiego szkolnictwa w Królestwie, potępił w nim pisma wolnościowe i zachęcał władze carskie do podejmowania środków represyjno-administracyjnychArtur Śliwiński, Maurycy Mochnacki. Żywot i Dzieła, Lwów 1910, s. 24–25.. W latach 1825–1829 był współwydawcą miesięcznika naukowego „Dziennika Warszawskiego” (Podczaszyński napisał, że Mochnacki pracował w redakcji zaledwie sześć miesięcy, ze względu na zakaz jego zatrudniania w instytucjach publicznych). Pod groźbą ponownego aresztowania nakazano mu podjąć pracę w biurze cenzury, jednak tak wszystko robił wbrew zamiarom rządu, że go z razu strofowano po kilkakroć na piśmie, a potem wygnano z biura, jako niegodnego zaufania rządu. W latach 1826–1830 pracował w redakcji Izydy PolskiejIzys Polska, czyli dziennik umiejętności, wynalazków, kunsztów i rękodzieł poświęcony krajowemu przemysłowi, tudzież potrzebie wieyskiego i mieyskiego gospodarstwa, wydawca A. Lelowski., początkowo jako tłumacz, a następnie jako kollaborator głównego wydawcy. Wraz z Ksawerym Bronikowskim najpierw założył Gazetę Polską, której był redaktorem od grudnia 1827 do grudnia 1829, a następnie Kurier Polski, do którego pisał prawie codziennie artykuły, aż do czasu wybuchu powstania listopadowego. W rękopisach rozchodziło się po kraju bardzo poczytne pismo Głos obywatela z ziemi zabranej. Wraz z bratem Kamilem, słuchaczem Szkoły Podchorążych, brał udział we wszystkich spiskach młodzieży wojskowej organizowanych przeciw Mikołajowi I. Od stycznia 1829 należał do Sprzysiężenia Piotra Wysockiego. Po wybuchu powstania listopadowego na krótko (kilka dni) utworzył klub rewolucyjny będący w opozycji do Lubeckiego. Wtedy to, jako argumentu przeciwko Mochnackiemu użyto „pisma karmelickiego” i faktu zatrudnienia w biurze cenzury. Na początku 1831 założył nowy, wydawany bardzo krótko, dziennik Nowa Polska. W numerze 22 z 26 stycznia 1831 pisał (pisownia oryginalna): W czasie powstania był jednym z przywódców obozu radykalnego, przeciwnikiem działań Rady Administracyjnej i dyktatury Józefa Chłopickiego. Naczelny wódz Siły Zbrojnej Narodowej Michał Gedeon Radziwiłł przesłał Mochnackiemu patent oficerski, jednak ten jako szeregowiec zaciąga się do 1 Pułku Strzelców Pieszych, dowodzonego przez Piotra Szembeka i bierze udział w bitwie o Olszynkę Grochowską. Zostaje ranny w ramię i nogę. Po zaleczeniu ran, już w stopniu oficera walczył pod: Okuniewem, Wawrem, nad Liwcem pod Długosiodłem i w bitwie pod Ostrołęką. W bitwie tej został czterokrotnie ranny i już w okresie do upadku Warszawy nie brał czynnego udziału w walkach. Związał się z obozem dyktatora Jana Krukowieckiego. W sierpniu i wrześniu pisał artykuły do Dziennika Powszechnego (Krajowego). Oto krótki fragment artykułu zamieszczonego w 230 numerze Dziennika Krajowego pod datą 22 sierpnia 1831 (pisownia oryginalna): mały|Tablica upamiętniająca Mochnackiego przy Powiatowym Zespole Szkół w Redzie thumb|upright|Popiersie Maurycego Mochnackiego w warszawskich Łazienkach Był współzałożycielem Towarzystwa Patriotycznego, po upadku dyktatury jego wiceprezesem. Został odznaczony Krzyżem Złotym Orderu Virtuti MilitariKrystyna Krzemień-Ojak, Maurycy Mochnacki, w: Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, t. I Warszawa 1984, s. 680..
Po klęsce powstania znalazł się na emigracji. Głosił poglądy ultrademokratyczne. Był najważniejszym krytykiem i teoretykiem wczesnego romantyzmu polskiego, przywódcą młodych w Warszawie, uczestnikiem powstania listopadowego. Stworzenie przez Polaków własnej literatury uznał za warunek istnienia narodu. Maurycy Mochnacki traktował Rosję jako wroga podstawowego Polski. Uważał, że w związku z tym Polacy niezależnie od stanu winni wystąpić przeciwko niej.
Był naczelnym publicystą w „Pamiętniku Emigracji Polskiej” wydawanym przez Michała Podczaszyńskiego. Na łamach tej gazety opublikowano rozprawę literacką Mochnackiego: O duchu i źródłach poezji w Polszcze. W 1830 wydał O literaturze polskiej w wieku dziewiętnastym, na emigracji zaś Powstanie narodu polskiego.
W 1834 roku skazany przez władze rosyjskie na powieszenie za udział w powstaniu listopadowymTygodnik Petersburski, 1834, nr 89, s. 533..
Przez wiele dziesięcioleci uważano, że Mochnacki zmarł na nieuleczalną i śmiertelną wówczas gruźlicę. Prawdopodobną przyczyną zgonu był jednak wylew.
Mochnacki zmarł 20 grudnia 1834 w Auxerre, gdzie został pochowany. 27 listopada 2021 odbył się jego ponowny pochówek na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Spoczął w kwaterze C, rzędzie 6A, grób nr 5.
Odniesienia w kulturze Mochnacki jest bohaterem wiersza Jana Lechonia. Opisywany jest jego koncert z 1832 roku, który odbył się w Metzu. Film dokumentalny Twórcy naszej tradycji – Romans z Ojczyzną. Maurycy Mochnacki 1803 – 1834, reżyseria: Jacek Kubiak, scenariusz: Jacek Kubiak, Zbigniew Przychodniak. W roli Mochnackiego Mariusz Sabiniewicz. W postać Maurycego Mochnackiego wcielało się także kilku innych aktorów filmowych, m.in.: Jerzy Kaliszewski (Młodość Chopina, 1951), Marek Lewandowski (Pomnik dla księcia, 1977), Jerzy Trela (Powstanie Listopadowe. 1830–1831, 1980).
Upamiętnienie Uchwałą Sejmu RP IX kadencji z 22 lipca 2022 zdecydowano o ustanowieniu roku 2023 Rokiem Maurycego Mochnackiego.. Patronowi roku 2023 poświęcono wydanie specjalne „Kroniki Sejmowej”. Od 28 listopada 2022 jest patronem Powiatowego Zespołu Szkół w Redzie. Jego imieniem nazwane są ulice w wielu polskich miastach.
Przypisy
Linki zewnętrzne Jan Kucharzewski, Maurycy Mochnacki Kraków 1910 Publikacje Maurycego Mochnackiego w bibliotece Polona
d
Kategoria:Absolwenci i studenci Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie sprzysiężenia podchorążych Kategoria:Członkowie Związku Wolnych Polaków Kategoria:Członkowie rządów powstańczych (powstanie listopadowe) Kategoria:Członkowie Towarzystwa Patriotycznego (powstanie listopadowe) Kategoria:Działacze Wielkiej Emigracji Kategoria:Ludzie związani z Auxerre Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (powstanie listopadowe) Kategoria:Oficerowie powstania listopadowego Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polacy – więźniowie polityczni w Królestwie Kongresowym Kategoria:Polacy we Francji 1795–1918 Kategoria:Polscy filozofowie XIX wieku Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Polscy pianiści klasyczni Kategoria:Polscy pisarze romantyzmu Kategoria:Polscy teoretycy kultury Kategoria:Publicyści powstania listopadowego Kategoria:Skazani na karę śmierci za udział w powstaniu listopadowym Kategoria:Uczestnicy bitwy o Olszynkę Grochowską (1831) Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Ostrołęką (1831) Kategoria:Urodzeni w 1803 Kategoria:Więźniowie klasztoru karmelitów trzewiczkowych w Warszawie Kategoria:Zmarli w 1834