Windows NT (ang. New Technology) – rodzina 32- i 64-bitowych systemów operacyjnych firmy Microsoft, początkowo przeznaczonych do zastosowań profesjonalnych, obecnie z tej rodziny pochodzą także najpopularniejsze systemy dla użytkowników domowych. Rodzina systemów NT wywodzi się z systemu OS/2, opracowanego przez IBM we współpracy z Microsoftem. Początkowe wersje Windows NT w wersji 3.x mogły być instalowane na partycji HPFS (System plików OS/2), właśnie dlatego, że rodzina NT bazowała na kodzie OS/2.
Na jądrze Windows NT oparto system Windows Phone 8 (w przeciwieństwie do systemu Windows Phone 7, który był oparty jeszcze na Windows CE).
System wchodził także w skład pakietu Microsoft BackOffice Server.
Najnowszą stabilną wersją Windows NT jest Windows 11.
Charakterystyka System NT daje się przenosić na różne architektury procesorów, a także działa z wywłaszczeniem oraz wielozadaniowo. Jedną lub więcej wersji systemu NT przeniesiono na procesory Intel 386 i nowsze (x86), MIPS R4000, DEC Alpha, PowerPC, Itanium (IA-64) oraz AMD64 (x64). W chwili obecnej wspierane są platformy x86, x64 i ARM.
Podstawowymi celami systemu Windows NT są: deklarowana zgodność z aplikacjami MS-DOS przenośność rozszerzalność bezpieczeństwo umożliwienie korzystania z kilku procesorów częściowa zgodność ze standardem IEEE 1003 interfejsu przenośnego systemu operacyjnego (patrz: POSIX) adaptacje międzynarodowe.
Jądro NT W systemie NT zastosowano architekturę mikrojądrową – podobnie jak w jądrze Mach (patrz: jądro systemu operacyjnego), dzięki czemu daną część systemu można ulepszać bez zbytniego naruszania jego innych części.
Co do uznania jądra za mikrojądro istnieją spekulacje. Jądro NT wprawdzie ma pewne cechy mikrojądra, lecz jego budowa stricte odnosi się do architektur warstwowych systemów operacyjnych, co nie wyklucza jednak modułowości jądra.
Wersje systemów z rodziny NT
Istnieje kilka wersji systemów Windows NT: dla domowych centrów rozrywki, dla zwykłych komputerów domowych, dla stacji roboczych oraz serwerów. Wszystkie korzystają z tego samego jądra i kodu systemu operacyjnego, lecz oprogramowanie serwera jest skonfigurowane do pracy z aplikacjami typu klient-serwer i może działać jako serwer aplikacji w sieciach lokalnych NetWare i Microsoft.
WersjaNazwa marketingowaEdycjeData wydaniaNumer kompilacji3.1Windows NT 3.1Workstation (Stacja robocza, nazwana po prostu Windows NT), Advanced Server27 lipca 19935283.5Windows NT 3.5Workstation, Server21 września 19948073.51Windows NT 3.51Workstation, Server30 maja 199510574.0Windows NT 4.0Workstation, Server, Server Enterprise Edition, Terminal Server, Embedded24 sierpnia 199613815.0Windows 2000Professional, Server, Advanced Server17 lutego 200021955.0Windows 2000Datacenter Server26 września 200021955.1Windows XPHome, Professional, Media Center (original, 2004 & 2005), Tablet PC (original and 2005), Starter, Embedded, Home N, Professional N25 października 200126005.1Windows Fundamentals for Legacy PCsN/A8 lipca 200626005.2Windows XPEdycja 64-bit, Wersja 2003 (IA-64)28 marca 200337905.2Windows Server 2003Standard, Enterprise, Datacenter, Web, Storage, Small Business Server, Compute Cluster24 kwietnia 200337905.2Windows XPProfessional x64 Edition (x86-64)25 kwietnia 200537905.2Windows Server 2003 R2Standard, Enterprise, Datacenter, Web, Storage, Small Business Server, Compute Cluster6 grudnia 200537905.2Windows Home ServerN/A16 lipca 200737906.0Windows VistaStarter, Home Basic, Home Premium, Business, Enterprise, UltimateBiznes: 30 listopada 2006 Konsument: 30 stycznia 20076000 (RTM)
6001 (SP1)
6002 (SP2)
6003 (SP2 Update)6.0Windows Server 2008Foundation, Standard, Enterprise, Datacenter, Web Server, HPC Server, Itanium-Based Systems27 lutego 20086001 (RTM)
6002 (SP2)
6003 (SP2 Update)6.1Windows 7Starter, Home Basic, Home Premium, Professional, Enterprise, Ultimate22 października 20097600 (RTM) 7601 (SP1)6.1Windows Server 2008 R2Foundation, Standard, Enterprise, Datacenter, Web Server, HPC Server, Itanium-Based Systems22 października 20097600 (RTM) 7601 (SP1)6.1Windows Home Server 2011N/A6 kwietnia 20117600 (RTM)6.1Windows Thin PC6 czerwca 20117601 (RTM)6.2Windows 8Windows 8, Windows 8 Pro, Windows 8 Enterprise, Windows RT26 października 201292006.2Windows Server 2012Foundation, Essentials, Standard, Datacenter4 września 201292006.3Windows 8.1Windows 8.1, Windows 8.1 Pro, Windows 8.1 Enterprise, Windows RT 8.118 października 201396006.3Windows Server 2012 R2Foundation, Essentials, Standard, Datacenter18 października 2013960010.0Windows 10Home Single Language, Home, Pro, Pro Education, Pro for Workstations, Enterprise, Education, Windows 10 S, IoT Core, Mobile, Mobile Enterprise29 lipca 201510240 (TH1)
10586 (TH2)
14393 (RS1)
15063 (RS2)
16299 (RS3)
17134 (RS4)
17763 (RS5)
18362 (19H1)
18363 (19H2)
19041 (20H1/VB)
19042 (20Η2)
19043 (21H1)
19044 (21H2)
19045 (22H2)Windows Server 2016Essentials, Standard, Datacenter, Multipoint Premium Server, Storage Server, Hyper-V Server26 września 201614393Windows Server 2019Essentials, Standard, Datacenter, Multipoint Premium Server, Hyper-V Server2 października 201817763Windows Server 2022Essentials, Standard, Datacenter, Multipoint Premium Server, Hyper-V Server18 sierpnia 20212034810.0Windows 11Home Single Language, Home China, Home, Pro, Education, Pro Education, Pro for Workstations, Enterprise, IoT Enterprise, SE4 października 202122000 (RTM)
22621 (22H2)
22631 (23H2)
26100 (24H2) Windows NT 3.1 w stosunku do 3.51 zawierał Menedżer programów i Menedżer plików z serii Windows 3.1x. Windows NT 4.0 zastąpił te programy Eksploratorem Windows (pasek zadań i menu Start), który pierwotnie pojawił się w Windows 95.
Język programowania Windows NT jest napisany w C i C++, w małej części napisany w asemblerze. C jest głównie używany w kodzie jądra, podczas gdy C++ jest używany głównie w kodzie trybu użytkownika. W miarę możliwości unika się języka asemblera, ponieważ utrudniłoby to przenoszenie.
Sukces Windows NT W 1996 sprzedano więcej licencji serwera NT niż wszystkich licencji różnych wersji systemu Unix. System plików NTFS zaprojektowany dla Windows NT cechuje współpraca z rozwiniętym systemem obsługi uprawnień użytkowników i wyższy poziom bezpieczeństwa danych niż w systemie FAT (stosowanym w MS-DOS i Windows 9x/Me). Kolejne wersje systemów z rodziny NT wdrażały również nowości przygotowane głównie dla użytkowników domowych, jak obsługa DirectX i multimediów.
Architektura Windows NT jest stosowana także w konsumenckich edycjach Windows od wersji 2000.
Windows 2000
Microsoft Windows 2000 jest 32-bitowym systemem operacyjnym Microsoftu wydanym 17 lutego 2000. Często mylony z Windows Me. Ma możliwość pracy z systemem plików NTFS i FAT32, lepsze zabezpieczenia logowania, prawa dostępu do plików i ich szyfrowanie i kompresowanie (tylko NTFS). Jest też pierwszym systemem z rodziny NT obsługującym technologie USB i IrDA. Microsoft Windows 2000 jest też ostatnim systemem z rodziny NT pozbawionym aktywacji systemu. Edycje Windows 2000 to:
Microsoft Windows 2000 Terminal – środowisko udostępniane przez Windows 2000 Server jako usługi terminalowe ze współdzielonymi procesami i pamięcią, Microsoft Windows 2000 Professional – najbardziej zaawansowana edycja Windowsa 2000, obsługuje 2 procesory i 4 GB RAM. Łączy w sobie cechy wszystkich Windowsów 2000, Microsoft Windows 2000 Server – obsługa 4 procesorów oraz 4 GB RAM, Active Directory, Intellimirror, Kerberos, usług terminalowych, Microsoft Windows 2000 Advanced Server – jak wersja „Server”, ale występuje obsługa 8 procesorów oraz 8 GB RAM, 2 klastry, Microsoft Windows 2000 Datacenter Server – jak wersja „Advanced Server”, lecz występuje obsługa 32 procesorów oraz 64 GB RAM, 4 klastry, Microsoft Windows 2000 Advanced Server, Limited Edition – specjalna wersja systemu wydana w 2001 r. przeznaczona dla procesorów Itanium firmy Intel, Microsoft Windows 2000 Datacenter Server, Limited Edition – specjalna wersja systemu wydana w 2001 r. przeznaczona dla procesorów Itanium firmy Intel.
Następcą systemu Windows 2000 jest Windows XP a bezpośrednim następcą wersji serwerowych jest Windows Server 2003.
Windows XP Microsoft Windows XP (kodowa nazwa Whistler) to 32-bitowy system operacyjny z rodziny Microsoft Windows NT, który został oficjalnie wydany 25 października 2001 roku.
Windows XP był przełomowym produktem Microsoftu, łączącym dwie linie produktów: dla użytkowników domowych i zaawansowanych. System ten wprowadził nowy interfejs graficzny nazwany Luna, który przyniósł wiele nowości graficznych i usprawnień.
W Windows XP po raz pierwszy wprowadzono aktywację systemu, mającą na celu zapobieganie piractwu, choć szybko została złamana przez piratów komputerowych. Następcą Windows XP jest system Windows Vista.
Funkcje Windows XP Nagrywanie dysków CD – System umożliwia łatwe nagrywanie płyt CD za pomocą wbudowanego programu nagrywającego. Nowe menu Start – Menu wyświetla najczęściej używane programy, co przyspiesza pracę większości użytkowników. Łatwy dla użytkownika interfejs – Opcja grupowania programów na pasku zadań zmniejszała bałagan przy otwartych wielu programach. Dodatkowo, system wyposażony był w funkcję automatycznego oczyszczania pulpitu, przenoszącą nieużywane skróty do osobnego folderu. Technologia ClearType® – Technologia poprawiająca jakość i wygładzenie tekstu na ekranach LCD. Inteligentne oszczędzanie energii – Przydatna funkcja dla użytkowników laptopów, monitorując stan baterii i zapisując wyniki pracy przed wyczerpaniem baterii, aby następnie bezpiecznie zamknąć system. Przełączanie użytkownika – Łatwe przełączanie między profilami użytkowników bez zamykania ich sesji.
Edycje systemu XP Windows XP został wydany w dwóch głównych edycjach:
Windows XP Home Edition: Wersja przeznaczona dla użytkowników domowych, bez zaawansowanych narzędzi administracyjnych czy pulpitu zdalnego. Windows XP Professional: Wersja dla firm i zaawansowanych użytkowników, różniąca się m.in. obsługą pulpitu zdalnego oraz bardziej zaawansowanymi narzędziami administracyjnymi.
Ponadto istnieje kilka mniejszych edycji systemu Windows XP:
Windows XP Media Center Edition: Wersja dla komputerów HP Media Center Computer oraz innych specyficznych urządzeń. Ta wersja była dostarczana wyłącznie z wybranymi komputerami i nie była dostępna w sprzedaży detalicznej. Windows XP Tablet PC Edition: Wersja dla urządzeń typu Tablet PC. Windows XP Media Center Edition 2005: Podobna do wcześniejszej edycji Media Center, jednak z nowymi opcjami, designem oraz kompozycją Energy Blue. Windows XP Starter Edition: Wersja wprowadzona na niektórych rynkach, takich jak Rosja czy Indie. Windows XP N: Edycja pozbawiona Windows Media Player, wprowadzona zgodnie z decyzją Komisji Europejskiej.
Windows Server 2003
Microsoft Windows Server 2003 jest systemem z rodziny NT opartym na Windows XP, bezpośrednim następcą wersji serwerowych Microsoft Windows 2000. System wydany został 24 kwietnia 2003.
W porównaniu do wersji 2000 w Windows Server 2003 dodano i poprawiono wiele funkcji sieciowych. Do najważniejszych należą między innymi IIS w wersji 6.0, poprawki w usłudze Active Directory, a także dodanie funkcji Kopii w tle. W Windows Server 2003 została wbudowana specjalna wersja przeglądarki Internet Explorer. Program jest domyślnie skonfigurowany w ten sposób, że praktycznie niemożliwe jest uruchamianie lub ściągnięcie plików lub rozszerzeń, które mogą zaszkodzić systemowi. Edycje systemu Windows 2003 Server to: Small Business Server. Web Edition. Standard Edition, Enterprise Edition. Datacenter Edition.
31 marca 2005 wydany został dodatek Service Pack 1 do Microsoft Windows Server 2003. Położono tam nacisk na zwiększenie bezpieczeństwa systemu.
Najważniejsze wprowadzone nowości: Kreator zabezpieczeń systemu – automatyczna konfiguracja wbudowanej zapory sieciowej, wyłączenie niepotrzebnych usług itp.