Powałki (niem. Powalken) – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Chojnice. Ma status sołectwa.

Wieś leży przy drodze wojewódzkiej nr 235. Połączenie z centrum Chojnic umożliwiają autobusy komunikacji miejskiej (linia nr 4).

Prywatna wieś szlachecka położona była w drugiej połowie XVI wieku w województwie pomorskimMapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w.: rozmieszczenie własności ziemskiej, sieć parafialna / Marian Biskup, Andrzej Tomczak. Toruń 1955, s. 86.. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego.

Historia Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 4 maja 1357 r.P. Panske, Handfesten der Komturei Schlochau, Danzing 1921, s. 76-77.

Wieś Powałki jest starą siedzibą PowalskichP. Pragert, Herbarz szlachty kaszubskiej, t. 3, Gdańsk 2009, s. 135..

W 1570 r. właścicielem wsi był Jerzy Lewald h. Rogala, pochodzenia niemieckiegoP. Pragert, Herbarz szlachty kaszubskiej, t. 3, Gdańsk 2009, s. 52.M. Biskup, A. Tomczak, Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w., Toruń 1955, s. 86.. W 1648 r. wieś stanowiła własność P. Strzeszkowskiego z KłodawyRegestr poboru podwoynego, red. W. Kętrzyński, w: Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego 6 (1871), s. 190.. W 1682 r. była własnością Samuela Lewadt-Powalskiego z PowałekTaryfy podatkowe ziem pruskich z r. 1682, red. S. Kętrzyński, w: Towarzystwo Naukowe w Toruniu. Fontes 5 (1901), s. 149.. W latach 1744–1749 Powałki wciąż należały do rodziny PowalskichP. Pragert, Herbarz szlachty kaszubskiej, t. 3, Gdańsk 2009, s. 136..

Niegdyś istniał we wsi kościół przyłączony zapewne jako filialny do Chojnic, prywatnego patronatu. W 1519 r. zburzyli go Krzyżacy. Później jednak, prawdopodobnie przed rokiem 1572 na nowo został on odbudowany i to w dość obszernych rozmiarach, gdyż przez cały czas, kiedy luteranie panowali w Chojnicach (od 1555 do 1616 r.), proboszcz chojnicki mieszkał zwykle w Powałkach, przez co kościół tutejszy stał się nawet parafialnym i to zarówno dla Chojnic, jak i dla Nowej CerkwiJakub Fankidejski, Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej podług urzędowych akt kościelnych, Pelplin 1880, s. 329-330.. Fundatorem nowego kościoła był Jerzy Lewald, dziedzic Powałek i gorliwy katolik, który chcąc zachować sąsiednią szlachtę przy wierze katolickiej, wzniósł tam kościół, zapewniając przy tym proboszczowi dotację. 20 stycznia 1617 r. arcybiskup Gembicki przyłączył kaplicę w Powałkach wraz z całą wsią do parafii w Nowej CerkwiDiecezja chełmińska. Zarys historyczno-statystyczny, red. Czaplewski, Frydrychowicz, Glemma, Mańkowski, Panski, Pelplin 1928, s. 205-207.P. Panske, Chojnice i Człuchowo w czasach tak zwanej Reformacji i Przeciwreformacji, Toruń 1925, s. 13-14.. Już rok później, w 1618 r. kaplica w Powałkach, wolą dziedziców tejże wsi – Piotra Lewalda Powalskiego, Jana Gleissena Doręgowskiego oraz Pawła Knuta – została inkorporowana do parafii w Chojnicach, tak że do parafii w Nowej Cerkwi należała zaledwie rok. Jednak z braku duchowieństwa w Chojnicach, w kaplicy nadal funkcje duszpasterskie sprawował proboszcz z Nowej CerkwiP. Panske, Chojnice i Człuchowo w czasach tak zwanej Reformacji i Przeciwreformacji, Toruń 1925, s. 47-48.. Odtąd też kościół coraz bardziej upadał: w roku 1653 pisze wizytator Trebnic, że na jego miejscu znajdowała się mała tylko kapliczka, sama już bliska upadku, w której nabożeństwo więcej się nie odprawiało. O uposażeniu powałskiego kościoła rzeczone akta wizytacyjne nie wspominają.

W 1925 r. kościół parafialny i stacja pocztowa dla Powałek znajdowały się w ChojnicachJ.K., Spis miejscowości i rodów ziemiańskich województwa pomorskiego, Kraków 1925, s. 94..

W 1928 r. w Powałkach nie istniała szkoła. Stąd też dzieci uczęszczały wraz z dziećmi ze Zbienin do szkoły w Kłodawie. W tym też roku liczba uczniów ze Zbienin i Powałek wynosiła 88. W tym okresie Powałki zamieszkiwało 148 osóbDiecezja chełmińska. Zarys historyczno-statystyczny, Pelplin 1928, s. 197..

Zobacz też Krojanty Zbeniny

Przypisy Raport o stanie gminy Chojnice w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 6-7 Strona gminy, sołectwa GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()

Kategoria:Powałki (wieś) Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo pomorskie)