Lisówki

Lisówki – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Dopiewo.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku. Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1419 kiedy odnotowano ją pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Lyszouicze”, 1425 „Lischowicze, Lischouicze”, 1428 „Lissouice”, 1433 „Lisszovicze”, 1452 „Lyssouicze”, 1458 błędnie „Cyssowicze”, 1482 „Lyssowycze”, 1499 „Lysovycze”, 1500 „Lysszowycze”, 1508 „Lyszovycze”, 1510 „Lyschowki”, 1521 „Lysschow”, 1531 „Lysouycze”, 1563 „Lissowki”, 1566 „Lyszowka”, 1581 „Lussowki, 1609 „Lisowki”.

Historia Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Początkowo była wsią kościelną, prestymonialną należącą do kapituły katedry poznańskiej. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1428 miejscowość leżała w powiecie poznańskim w Koronie Królestwa Polskiego w parafii Dopiewo.

Pierwsze zachowane zapisy historyczne o wsi pochodzą z przełomu XIV-XV wieku. W 1380 Mikołaj Strosberg prepozyt gnieźnieński i kanonik poznański jako czasowy posiadacz Lisówek zawarł ugodę z Tomaszem Ciesielskim dziedzicem z Cieśli dotyczącą przekopania rowu od jeziora Nieproszewo do stawu (łac. „stagnum”) przed młynem zbożowym aby zasilić w napęd koła wodne młynów lisowskich. Mikołaj oraz jego następcy na tym stanowisku mieli prawo do naprawiania rowu i połowu w nim ryb. Ustalono, że mieli oni płacić co roku Ciesielskiemu oraz jego spadkobiercom, jako właścicielom jeziora, 6 ćwiertni żyta i połowę ćwiertni mąki pszennej oraz mleć słody bez pobierania miarek. Opłaty te miały być zawieszane w przypadku zniszczenia młynów do czasu ich odbudowy. Jeżeli natomiast pozostanie tylko jeden młyn, opłaty wyniosą połowę wymienionych wartości. Ustalono, ze Ciesielski nie może utrudniać przepływu ryb z jeziora przez wykopany rów. Z lat 1419-1446 zachowały się zapisy ziemskich procesów sądowych o granice pomiędzy Lisówkami należącymi do kapituły katedry poznańskiej a Tomicami w wyniku których opisano okolice obu wsi. W 1419 Miroszek czyli Mirosław z Bytynia kanonik poznański toczył proces z Mikołajem Tomickim. Sędziowie polubowni zaprzysięgli, że dokonali rozgraniczenia wsi Lisówki kapituły poznańskiej i Tomic w ramach którego usypano dwa kopce po dwóch stronach rzeki Samicy. Granica biegła od kopcy brzegiem tej rzeki do młynów. Woda w rowie należała do kapituły; dalej granica biegła wzdłuż Starej Samicy aż do wzgórza. Za wzgórzem ziemia nalezała do księży, a jezioro Tomickie oraz błoto do Tomickiego. W 1420 sędziowie zatwierdzili granice między Lisówkami a Tomicami potwierdzając Mikołajowi Tomickiemu posiadanie ziemi wzdłuż rowu z wodą, który został przekopany pomiędzy Tomicami a Lisówkami. Rów ten należał do kapituły katedry poznańskiej, a Tomicki nie powinien przeszkadzać w usuwaniu ziemi z rowu. Zachowały się wzmianki o Nadolnym Młynie (oryg. „molendinum inferior alias Nadolny Młyn”) i kopcach w Lisówkach. W 1444 nastąpiło rozgraniczenie wsi kapituły katedry poznańskiej Lisówki i Skrzynek oraz Tomic należących do Mikołaja Tomickiego. Odnotowano kopce narożne pomiędzy Lisówkami a Tomicami. Rzeką Samicą płynęła woda do młynów kapitulnych w Lisówkach, do pierwszego młyna kapituły woda płynęła rowem. Kapituła miała prawo naprawiać ten młyn oraz groblę oraz podwyższać ją. Kapituła mogła także zasypać starą rzekę Samicę, a wodę skierować do swych młynów. Rzeka Samica miała należeć do kapituły, a brzeg do Mikołaja Tomickiego. W 1446 sędziowie polubowni wydali wyrok w procesie o granice między Lisówkami a Tomicami należącymi do Mikołaja Tomickiego. Według ustaleń granica miała przebiegać od dwóch kopców narożnych znajdujących się pomiędzy Tomicami, Lisówkami i Skrzynkami aż do grobli i powyżej młyna (Łac. „superius molendinum”) kapituły. Młyn ten z groblą i stawem należał do kapituły, a ziemia wokół stawu do Tomickiego. Kapituła miała prawo naprawiać groblę. Dalej granica biegła od grobli górnego młyna i do starej grobli młyna dolnego. Starą groblę kapituła mogła podwyższać i naprawiać oraz zbudować na niej nowy młyn na gruncie Tomic oraz zburzyć stary. Granica od starej grobli miała przebiegać starym rowem aż do wzgórza i jeziora (łac „lacus”). Grunt po lewej stronie należał do kapituły, a po prawej do Tomickiego.

Miejscowość odnotowały także zapisy podatkowe z XV i XVI wieku. W latach 1499-1583 odnotowano wymiar poboru podatkowego w Lisówkach. W 1499 wieś znalazła się w wykazie zaległości podatkowych. W 1508 pobrano podatki od 7 półłanków, wiardunek z młyna, 6 groszy od karczmy. W 1563 podatki od karczmy dorocznej, młyna dorocznego o jednym kole wodnym. W 1577 i 1583 płatnikiem poboru była kapituła katedry poznańskiej.

Z XVI wieku zachowały się zapisy wizytacji majątku kapitulnego w Lisówkach. W 1500 miała miejsce wizytacja wsi prestymonialnej kapituły poznańskiej w Lisówkach. Według relacji wieś miała ma 8 półłanków osiadłych. Mieszkańcy płacili czynsz roczny z każdego półłanka po połowie grzywny z 1,5 łana sołeckiego, które uprawiali kmiecie w zamian za czynsz wynoszący po jednym wiardunku z każdej kwarty; z jednego półłanka dawali w naturze po dwie kury oraz po 20 jaj. We wsi nie było folwarku, karczmarz płacił połowę grzywny czynszu, karczma była opustoszała od Bożego Narodzenia ponieważ karczmarz odszedł z powodu jakiejś krzywdy wyrządzonej mu przez włodarza (łac. „villicus”). We wsi odnotowano 5 zagrodników, w tym dwie zagrody opuszczone, którzy płacili po 6 groszy czynszu. Odnotowano, że dwór (łac „curia”) należący do regensa był opust.oszały, zamieszkały był tylko domek (łac. „domuncula”) z małą izbą (łac. „stubella parva”). Odnotowano także spichlerz (łac. „horreum”) i ogrodzenie (łac. „sepes”) przy dworze, które bylo zniszczone.

W 1509 odnotowano w czasie wizytacji Lisówka łany tak jak z zapisu z 1500. Z jednego półłanka mieszkańcy płacili czynszu po połowie grzywny oraz w naturze 2 koguty i 20 jaj. Wspomniano 1,5 łana sołeckiego, który uprawiali miejscowi kmiecie. Płacili oni z każdej kwarty po jednym wiardunku czynszu. Z karczmy pobierano pół grzywny, dwa koguty i 20 jaj. Zagrodnicy płacili po 6 groszy, 2 koguty i 20 jaj. Wspomniano 3 zagrody opuszczone, młyn oraz odbudowany dwór regensa. W 1510 w Lisówku odnotowano karczmę, dwóch zagrodników oraz młyn. W 1531 miała miejsce wizytacja z regensem kanonii poznańskiej Andrzejem Naramowskim. Lisówki miały 8 półłanków osiadłych i płaciły czynszu rocznego po pół grzywny, dwa kapłony oraz dawały 20 jaj. We wsi było 4 zagrodników, w tym 3 osiadłych oraz jeden łan opuszczony. Mieszkańcy płacili czynszu po 6 groszy z karczmy połowę grzywny oraz opłaty zwanej „stawne”. Dwa łany folwarczne uprawiał regens. Zachował się także opis dworu. W tym roku odnotowano, że siano zebrano z dwóch pól w dwóch stogach, z trzeciego pola tylko jeden stóg .

Wieś duchowna Lisówki (Loszowycze), własność kapituły katedralnej poznańskiejAleksander Mościcki, Uwarstwienie ludności wiejskiej w dobrach kapituły poznańskiej w pierwszej połowie XVI wieku, Roczniki Dziejów Społeczno- Gospodarczych T. 2 (1932), s. 114., położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 11.. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Obecnie We wsi znajduje się duży dom pomocy społecznej z rozległym parkiem, który w 2020 otrzymał nagrodę Laur Seniora (targi Viva Seniorzy w Poznaniu)Dariusz Klincewicz, Lisówki zapewniają komfortowe warunki, w: Prasowa Powiatowa 17., nr 10/76/2020, s. 1, ISSN 2544-3925.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Lisówki Kategoria:Wsie kapituły katedralnej poznańskiej (województwo poznańskie)