Bilans (łac. bilanx '(waga) o dwóch szalach (talerzach)' od bi- 'podwójny' i lanx dop. lancis 'misa; szala'), lanx, lancis – zestawienie aktywów i pasywów jednostki sporządzane na początek (bilans otwarcia) i koniec (bilans zamknięcia) okresu sprawozdawczego (obrachunkowego) w organizacjach prowadzących księgowość według zasad tzw. pełnej rachunkowości. Należy do obowiązkowych elementów sprawozdania finansowego.

Bilans sporządza się zarówno na początek, jak i na koniec okresu sprawozdawczego. Bilans otwarcia przedstawia salda początkowe kont księgowych na pierwszy dzień roku obrotowego, natomiast bilans zamknięcia odzwierciedla salda końcowe na ostatni dzień tego roku. Salda te wynikają z połączenia danych początkowych z operacjami gospodarczymi zaistniałymi w ciągu roku obrotowego, wpływającymi na wynik finansowy jednostki.

Bilans stanowi fotografię składników majątkowych przedsiębiorstwa i źródeł ich finansowania w określonym momencie. Jest obowiązkowym elementem sprawozdania finansowego i informuje o zasobach kontrolowanych przez jednostkę oraz sposobach ich pozyskania (zobowiązaniach i kapitałach własnych)G.K. Świderska, Jak czytać sprawozdanie finansowe, Difin/MAC, Warszawa 2013, s. 44..

Bilans stanowi zestawienie sald kont księgowych uporządkowanych zgodnie z wymogami ustawy o rachunkowości, w podziale na sekcje odpowiadające poszczególnym składnikom majątku i źródłom jego finansowania. Bilans to informacja dla przedsiębiorcy, udziałówców i akcjonariuszy, kontrahentów, urzędu skarbowego, ZUS, GUS, banków, leasingodawców i innych podmiotów zainteresowanych oceną kondycji ekonomicznej danego przedsiębiorstwa.

W międzynarodowych standardach rachunkowości (MSR) zamiast określenia „bilans” funkcjonuje nazwa: „sprawozdanie z sytuacji finansowej” (ang. statement of financial position). MSR nie narzucają (w przeciwieństwie do ustawy o rachunkowościUstawa o rachunkowości z dnia 29 września 1994 r. ().) sztywnego nazewnictwa oraz formy prezentacji danych finansowych jednostki w sprawozdaniu finansowym, stąd też np. spółki notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie sporządzające sprawozdania finansowe według MSR często stosują takie określenia jak w ustawie o rachunkowości, to jest „bilans” zamiast „sprawozdanie z sytuacji finansowej”M. Krysik, Wycena przedsiębiorstwa na podstawie bilansu według MSR/MSSF, w: M. Panfil, A. Szablewski, Wycena przedsiębiorstwa. Od teorii do praktyki, Poltext, Warszawa 2011, s. 47–48..

Jedną z pozycji bilansu jest zysk / strata, wykazywany w drugim obowiązkowym elemencie sprawozdania jakim jest rachunek zysków i strat (rachunek wyników).

Bilans dla jednostek innych niż banki i zakłady ubezpieczeń Wzór według załącznika nr 1 Ustawy o rachunkowości:

Aktywa A. Aktywa trwałe I. Wartości niematerialne i prawne1. Koszty zakończonych prac rozwojowych2. Wartość firmy3. Inne wartości niematerialne i prawne4. Zaliczki na wartości niematerialne i prawne II. Rzeczowe aktywa trwałe 1. Środki trwałea) grunty (w tym prawo użytkowania wieczystego gruntu)b) budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnejc) urządzenia techniczne i maszynyd) środki transportue) inne środki trwałe2. Środki trwałe w budowie3. Zaliczki na środki trwałe w budowie III. Należności długoterminowe1. Od jednostek powiązanych2. Od pozostałych jednostek, w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitale3. Od pozostałych jednostek IV. Inwestycje długoterminowe1. Nieruchomości2. Wartości niematerialne i prawne 3. Długoterminowe aktywa finansowea) w jednostkach powiązanychb) w pozostałych jednostkach, w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitalec) w pozostałych jednostkach4. Inne inwestycje długoterminowe V. Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe1. Aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego2. Inne rozliczenia międzyokresowe B. Aktywa obrotowe I. Zapasy1. Materiały2. Półprodukty i produkty w toku3. Produkty gotowe4. Towary5. Zaliczki na dostawy i usługi II. Należności krótkoterminowe 1. Należności od jednostek powiązanycha) z tytułu dostaw i usługb) inne 2. Należności od pozostałych jednostek, w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitalea) z tytułu dostaw i usługb) inne 3. Należności od pozostałych jednosteka) z tytułu dostaw i usługb) z tytułu podatków, dotacji, ceł, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz innych tytułów publicznoprawnych c)inne d)dochodzone na drodze sądowej III. Inwestycje krótkoterminowe 1. Krótkoterminowe aktywa finansowea) w jednostkach powiązanychb) w pozostałych jednostkach c)środki pieniężne i inne aktywa pieniężne2. Inne inwestycje krótkoterminoweIV. Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe C. Należne wpłaty na kapitał (fundusz) podstawowy D. Udziały (akcje) własne Aktywa razem

Pasywa A. Kapitał (fundusz) własnyI. Kapitał (fundusz) podstawowyII. Kapitał (fundusz) zapasowyIII. Kapitał (fundusz) z aktualizacji wycenyIV. Pozostałe kapitały (fundusze) rezerwoweV. Zysk (strata) z lat ubiegłychVI. Zysk (strata) nettoVII. Odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego (wielkość ujemna) B. Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania I. Rezerwy na zobowiązania1. Rezerwa z tyt. odroczonego podatku dochodowego2. Rezerwa na świadczenia emerytalne i podobne3. Pozostałe rezerwy II. Zobowiązania długoterminowe1. Wobec jednostek powiązanych2.Wobec pozostałych jednostek, w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitale 3. Wobec pozostałych jednosteka) kredyty i pożyczkib) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowychc) inne zobowiązania finansowed)zobowiązania wekslowee) inne III. Zobowiązania krótkoterminowe 1. Wobec jednostek powiązanycha) z tytułu dostaw i usługb) inne 2. Zobowiązania wobec pozostałych jednostek, w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitalea) z tytułu dostaw i usługb) inne 3. Wobec pozostałych jednosteka) kredyty i pożyczkib) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowychc) inne zobowiązania finansowed) z tytułu dostaw i usługe) zaliczki otrzymane na dostawy i usługif) zobowiązania weksloweg) z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz innych tytułów publicznoprawnychh) z tytułu wynagrodzeńi) inne3. Fundusze specjalne IV. Rozliczenia międzyokresowe1. Ujemna wartość firmy2. Inne rozliczenia międzyokresowePasywa razem

Cechy bilansu Bilans jednostki gospodarczej powinien posiadać następujące cechy: zupełność, rzetelność, sprawdzalność, ciągłość, przejrzystość.

Zupełność bilansu oznacza, że obejmuje on dane dotyczące zdarzeń gospodarczych, które wystąpiły w danym okresie. Rzetelność, to prezentacja składników zgodnie ze stanem rzeczywistym co do ich rodzaju i wartości. Sprawdzalność, to możliwość porównania pozycji bilansu ze źródłami z których pochodzą pod względem kompletności i poprawności. Zasada ciągłości oznacza, że bilans zamknięcia jednego okresu jest bilansem otwarcia następnego okresu. Przejrzystość bilansu jest zachowana, gdy bilans przyjmuje odpowiednią formę prezentacji, pozycje są grupowane według treści ekonomicznej, ich ujęcie umożliwia analizę stanu środków i źródeł ich finansowania oraz orientację w sytuacji finansowejE. M. Walińska, Bilans jako fundament sprawozdawczości finansowej w kontekście zmian współczesnej rachunkowości, Oficyna Wolters Kluwer business, Warszawa 2009, s. 43..

Układy bilansu Zgodnie z IV Dyrektywą Unii Europejskiej bilans może być sporządzony w układzie jednostronnym lub dwustronnym.

W formie dwustronnej składniki majątku (aktywa) są wykazywane oddzielnie od źródeł ich finansowania (kapitału własnego i zobowiązań). W wersji jednostronnej aktywa są przedstawiane na przemian ze źródłami ich finansowania. W układzie jednostronnym uwidacznia się podejście właścicielskie: jest on tak prezentowany, aby dostarczał informację inwestorowi o wartości kapitału równoważonego aktywami nettoE. M. Walińska, Bilans jako fundament sprawozdawczości finansowej w kontekście zmian współczesnej rachunkowości, Oficyna Wolters Kluwer business, Warszawa 2009, s. 32–33.. Formę dwustronną uznaje się za tradycyjną, jest ona stosowana szerzej niż jednostronnaM. Gmytrasiewicz, A. Karmańska, Rachunkowość finansowa, Difin, Warszawa 2006, s. 491..

Bilans dla organizacji opartej na wiedzy Tradycyjny bilans przedsiębiorstwa nie ujawnia wielu kategorii niematerialnych czynników wytwórczych charakterystycznych dla gospodarki opartej na wiedzy. Dlatego zgodnie z zasadami nowego działu rachunkowości finansowej, tj. rachunkowości aktywów kompetencyjnych i kapitału intelektualnego, zaleca się, aby obok tradycyjnego bilansu sporządzać bilans oparty na wiedzy lub bilans pełny. Bilans oparty na wiedzy stanowi logiczne rozwinięcie tradycyjnego bilansu, który został uzupełniony po stronie aktywów o część „Aktywa kompetencyjne” oraz po stronie pasywów o część „Kapitał intelektualny”. Aktywa kompetencyjne składają się z następujących pozycji sprawozdawczych: wiedza, umiejętności, doświadczenie oraz projekty badawcze. Na kapitał intelektualny składa się: kapitał intelektualny przyjęty, kapitał intelektualny wytworzony oraz kapitał doświadczenia. Z kolei bilans pełny dodatkowo zawiera części „Aktywa marketingowe” oraz „Kapitał relacji z otoczeniem”. Wprowadzenie tych kategorii sprawozdawczych nie narusza równowagi bilansowej, ponieważ wartości ekonomiczne prezentowane w nowych pozycjach bilansowych wynikają z dwustronnych zapisów operacji gospodarczych na odpowiadających im kontach księgowych. Bilans oparty na wiedzy oraz bilans pełny stanowią fakultatywny element sprawozdania finansowego, który można dołączać do informacji dodatkowej. Takie uzupełnienie sprawozdania finansowego, choć nie jest obowiązkowe, pozytywnie wpływa na jego cechy jakościowe, tj. istotność, wiarygodność, wierne odzwierciedlenie, przewaga treści nad formą oraz kompletnośćLesław Niemczyk: Rachunkowość finansowa aktywów kompetencyjnych i kapitału intelektualnego, nowy dział rachunkowości, Pacioli Institute, Rzeszów 2013..

Zobacz też Konto bilansowe

Przypisy

Kategoria:Rachunkowość