Dwór obronny – obiekt o cechach mieszkalnych i obronnych, łączący cechy wieży mieszkalnej, rezydencji typu motte, dworu na kopcu i zamku. Nazywany często zameczkiem lub mylnie szlachecką fortalicją.
thumb|250px|Renesansowy dwór obronny w Szymbarku Obiekty tego typu są często mylone z zamkami, ale także mylnie nazywane w przewodnikach są lamusami, spichlerzami czy stodołami. Istnieją też różne rodzaje dworów obronnych: renesansowa rezydencja nazywana kamienicą, zredukowana forma wieżowa (lamus) oraz kasztel ().
Podstawowe cechy wyróżniające dwory obronne to: kilkukondygnacyjny budynek murowany, co najmniej składający się z piwnicy i piętra, zbudowany na planie prostokąta lub kwadratu i pozbawiony dziedzińca; wysoki, czterospadowy dach, czasem otoczony attyką (np. Szymbark, Frydman); grube mury, często przekraczające metr grubości, czasem podparte przyporami; na parterze budynku znajdują się małe okienka i strzelnice kluczowe, okna i drzwi posiadają kamienne obramowania (czasem wejście prowadzi przez portal); wieże lub wieżyczki, często w formie alkierzy w narożach bryły budynku (np. Żuków), ale niekoniecznie; sklepienia kolebkowe w dolnych kondygnacjach; sala reprezentacyjna na piętrze, często posiadająca zdobiony belkowy strop drewniany.
Budynki tego typu wznoszone głównie były w okresie XIV–XVI wieku i zazwyczaj jako siedziby bogatszych rodów rycerskich. Utraciły swoje znaczenie wraz z rozwojem artylerii, a w związku z trudnościami z ogrzewaniem tak grubych murów, ich właściciele z czasem przenieśli się do wygodniejszych dworów i pałaców.
Bibliografia Szymon Wrzesiński, "Zapomniane miejsca powiatu lwóweckiego. Zamki, dwory i pałace", Lwówek Śląski 2004. Leszek Kajzer, "Archeologiczny rodowód dworu", Łódź 1988. Teresa Jakimowicz, "Dwór murowany w Polsce w XVI wieku", Warszawa-Poznań 1979. Juliusz Marszałek, "Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach", Warszawa 1993. S. Kołodziejski, "Średniowieczne rezydencje obronne możnowładztwa na terenie województwa krakowskiego", Kraków 1994. A. Nierychlewska, "Budownictwo obronne powiatu radomskiego w okresie od XIII do XVIII wieku", Radom 2002.
Linki zewnętrzne Kategoria:Fortyfikacje !