Nagroda Fundacji na rzecz Nauki Polskiej

Nagroda Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (tzw. Polski Nobel) – polska nagroda naukowa przyznawana przez Radę Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, ustanowiona w marcu 1992 roku. Otrzymują ją polscy uczeni za odkrycia i inne osiągnięcia stanowiące istotny wkład w życie duchowe i postęp cywilizacyjny Polski oraz zapewniające Polsce miejsce w nauce światowej.

W każdej edycji jest przyznawana w kilku dziedzinach z puli czterech. Początkowo – do roku 2010 włącznie – były to: nauki humanistyczne i społeczne nauki ścisłe, nauki techniczne, nauki przyrodnicze i medyczne.

W 2011 roku Nagrody FNP zaczęto grupować inaczej, tylko jedną z kategorii zostawiając bez zmian; nowy podział to: nauki humanistyczne i społeczne, nauki matematyczno-fizyczne i inżynierskie, nauki chemiczne i o materiałach, nauki o życiu i o Ziemi.

Nagroda przyznawana jest corocznie, choć w niektórych latach tylko w części dziedzin.

W 2007 roku nagrodę stanowiły: 200 000 zł (równowartość około 75 000 dolarów amerykańskich); statuetka zaprojektowana przez R. Kozłowskiego.

Laureaci

Spis na podstawie strony FNP Laureaci Nagrody FNP, fnp.org.pl [dostęp 2023-09-19]..

Nauki humanistyczne i społeczne +roklaureatinstytucjepowód1992Marian BiskupPolska Akademia Nauk – Instytut Historii, Zakład Historii Pomorzapraca zatytułowana Wojna pruska, czyli walka Polski z zakonem krzyżackim z lat 1519–15211993nie przyznano1994Roman AftanazyTowarzystwo Przyjaciół Ossolineumjedenastotomowe dzieło pod łącznym tytułem Materiały do dziejów rezydencji1995Teresa MichałowskaPolska Akademia Nauk – Instytut Badań Literackichfundamentalne dzieło historyczno-literackie pt. Średniowiecze (1995) ukazujące nowy obraz piśmiennictwa polskojęzycznego i łacińskiego w kulturze polskiej pierwszej połowy naszego tysiąclecia1996Jerzy GadomskiUniwersytet Jagielloński – Instytut Historii Sztukifundamentalne trzytomowe dzieło pt. Gotyckie malarstwo tablicowe Małopolski1997Andrzej PaczkowskiPolska Akademia Nauk – Instytut Studiów Politycznychksiążka Pół wieku dziejów Polski 1939–19891998Janusz SondelUniwersytet Jagielloński – Wydział Prawa i AdministracjiSłownik łacińsko-polski dla prawników i historyków – dzieło pomnażające wiedzę o łacińskich źródłach kultury duchowej Polaków1999Mieczysław TomaszewskiAkademia Muzyczna w Krakowiedzieło Chopin. Człowiek, dzieło, rezonans, stanowiące nową, oryginalną syntezę wiedzy o tym kompozytorze2000Jan StrelauUniwersytet Warszawski – Wydział Psychologiistworzenie oryginalnej psychologicznej regulacyjnej teorii temperamentu, a szczególnie za dzieło Temperament. A Psychological Perspective (1998)2001Stefan SwieżawskiKatolicki Uniwersytet Lubelskidzieło pt. Dzieje europejskiej filozofii klasycznej, stanowiące doniosły wkład w badania nad przemianami europejskiej myśli filozoficznej antyku i średniowiecza2002Lech LeciejewiczPolska Akademia Nauk – Instytut Archeologii i Etnologiidzieło Nowa postać świata. Narodziny średniowiecznej cywilizacji europejskiej ukazujące nowatorski i oryginalny obraz cywilizacji europejskiej w jej wczesnośredniowiecznej fazieUniwersytet Wrocławski – Instytut Historyczny2003Jerzy SzackiUniwersytet Warszawskifundamentalne dzieło Historia myśli socjologicznej, stanowiące całościowy i oryginalny wykład dziejów pojmowania zjawisk życia społecznego2004Jadwiga StaniszkisUniwersytet Warszawski – Wydział Socjologiibadania będące próbą teorii i interpretacji procesów transformacji współczesnej Polski i świata, przedstawione w książkach Postkomunizm (2001) oraz Władza globalizacji (2003)2005Karol MyśliwiecPolska Akademia Nauk – Zakład Archeologii Śródziemnomorskiejodkrycie grobowca wezyra Merefnebefa w nekropoli w Sakkarze (Egipt) udokumentowane w monografii The Tomb of Merefnebef (2004)2006Piotr SztompkaUniwersytet Jagielloński – Instytut Socjologiioryginalne opracowanie idei współczesnej socjologii, pozwalające zrozumieć wyznaczniki oraz dynamikę skomplikowanych zmian społeczeństw nowoczesnych, przedstawione m.in. w książkach Socjologia. Analiza społeczeństwa oraz Socjologia zmian społecznych2007Karol ModzelewskiUniwersytet Warszawski – Wydział Historiibadania nad historią powstawania tożsamości europejskiej, odkrywające znaczenie tradycji przedchrześcijańskiej i wielokulturowej dla współczesnego pojęcia Europy, przedstawione w dziele Barbarzyńska Europa2008Stanisław MossakowskiPolska Akademia Nauk – Instytut Sztukiwszechstronna, interdyscyplinarna monografia dotycząca kaplicy Zygmuntowskiej – czołowego zabytku sztuki polskiego i włoskiego renesansu2009Jerzy StrzelczykUniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – Wydział Historycznyrozprawa Pióro w wątłych dłoniach, pokazująca wkład twórczości intelektualnej kobiet w rozwój cywilizacji europejskiej od starożytności do przełomu X/XI wieku2010Anna WierzbickaAustralijski Uniwersytet Narodowy (Australia)stworzenie teorii naturalnego metajęzyka semantycznego oraz odkrycie zbioru znaczeń elementarnych wspólnych dla wszystkich języków2011Tomasz GiaroUniwersytet Warszawski – Wydział Prawa i Administracjiinterdyscyplinarna analiza kategorii prawdy w doktrynach prawa od antyku do współczesności, otwierająca nowe perspektywy rozumienia prawa jako jednego z fundamentów cywilizacji europejskiej2012Ewa WipszyckaUniwersytet Warszawskiwszechstronna rekonstrukcja funkcjonowania wspólnot klasztornych w późnoantycznym Egipcie2013Jan WoleńskiUniwersytet Jagielloński – Wydział Filozoficznywszechstronna analiza prac szkoły lwowsko-warszawskiej i wprowadzenie jej dokonań do międzynarodowego dyskursu współczesnej filozofiiWyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 2014Lech SzczuckiPolska Akademia Nauk – Instytut Filozofii i Socjologii wyjaśnienie związków kulturowych Europy Środkowej i Zachodniej w monumentalnej edycji korespondencji Andrzeja Dudycza, XVI-wiecznego myśliciela, reformatora religijnego i dyplomaty2015Jerzy JedlickiPolska Akademia Nauk – Instytut Historiifundamentalne studia nad fenomenem inteligencji jako warstwy społecznej i jej rolą w procesach modernizacji w Europie Środkowo-Wschodniej2016Bogdan WojciszkeSWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny – Wydział Zamiejscowy w Sopocieopracowanie modelu sprawczości i wspólnotowości jako podstawowych wymiarów poznania społecznego2017Krzysztof PomianCentre national de la recherche scientifique w Paryżu (Francja)pionierskie badania dziejów kolekcjonerstwa oraz wpływu nauki i sztuki na rozwój kultury europejskiejUniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu2018Timothy SnyderUniwersytet Yale’aanaliza mechanizmów polityczno-społecznych, które w XX wieku doprowadziły do konfliktów narodowościowych i ludobójstwa w Europie Środkowej2019Andrzej WiśniewskiUniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – Wydział Psychologii i Kognitywistykiopracowanie koncepcji inferencyjnej logiki pytań2020Romuald SchildPolska Akademia Nauk – Instytut Archeologii i Etnologiiwskazanie klimatycznych i środowiskowych uwarunkowań procesów społeczno-kulturowych w epoce kamienia na obszarach Afryki Północnej i Niżu Europejskiego2021Cezary CieślińskiUniwersytet Warszawski – Wydział Filozofiirozwiązanie kluczowych problemów deflacjonistycznej teorii prawdy2022Adam ŁajtarUniwersytet Warszawski – Wydział Archeologiiinterpretacja źródeł epigraficznych, ukazująca religijne i kulturowe aspekty funkcjonowania średniowiecznych społeczności zamieszkujących Dolinę Nilu2023Maria LewickaUniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu – Wydział Filozofii i Nauk Społecznychsformułowanie i weryfikacja psychologicznego modelu przywiązania do miejsca i pamięci miejsca2024Marcin WodzińskiUniwersytet Wrocławski – Wydział Neofilologii, Katedra Judaistykinowatorskie studia nad chasydyzmem wyjaśniające rolę kultury, polityki i geografii w kształtowaniu tożsamości religijnych i relacji międzyetnicznych2025Anna MatysiakWydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiegozidentyfikowanie kluczowych cech rynku i warunków pracy wpływających na dzietność

Nauki ścisłe (do 2010 r.) +roklaureatinstytucjepowód1992Aleksander WolszczanUniwersytet Stanu Pensylwania (USA) – Wydział Astronomii i Astrofizyki odkrycie pierwszego pozasłonecznego układu planetarnego1993Stanisław WoronowiczUniwersytet Warszawski – Wydział Fizykiprace dotyczące grup kwantowych i ich związków z C*-algebrami1994Zbigniew GrabowskiPolska Akademia Nauk – Instytut Chemii Fizycznejopracowanie nowych metod generowania cząsteczek w stanach charakteryzujących się silnym przemieszczeniem ładunku elektronowego w cząsteczce1995Adam SobiczewskiInstytut Problemów Jądrowych im. Andrzeja Sołtanaprace, w których zostało przewidziane istnienie nieoczekiwanie bardzo stabilnych jąder atomowych najcięższych pierwiastków, potwierdzone doświadczalnie w połowie 19931996Bohdan PaczyńskiUniwersytet Princeton (USA)odkrycie nowej metody wykrywania obiektów kosmicznych i wyznaczania ich masy poprzez mikrosoczewkowanie grawitacyjne1997Tomasz ŁuczakUniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – Wydział Matematyki i Informatykiprace nad teorią losowych struktur dyskretnych1998Cyryl Latos-GrażyńskiUniwersytet Wrocławski – Wydział Chemiibadania nad porfirynami i metaloporfirynami o szczególnej strukturze molekularnej i elektronowej1999nie przyznano2000Bogumił JeziorskiUniwersytet Warszawski – Wydział Chemiistworzenie nowego formalizmu dokładnych kwantowych obliczeń oddziaływań międzyatomowych i międzymolekularnych2001Ludomir NewelskiUniwersytet Wrocławski – Instytut Matematycznyprace w dziedzinie logiki matematycznej stanowiące przełom w teorii modeli oraz w algebrze2002Andrzej UdalskiUniwersytet Warszawski – Obserwatorium Astronomiczne rewizja skali odległości we Wszechświecie i odkrycie wielu ciemnych obiektów towarzyszących gwiazdom2003Marek PfütznerUniwersytet Warszawski – Wydział Fizykidoświadczalne potwierdzenie istnienia nowego rodzaju promieniotwórczości – rozpadu dwuprotonowego2004Wojciech StecPolska Akademia Nauk – Centrum Badań Molekularnych i Makromolekularnych w Łodziotrzymanie nowych biologicznie czynnych związków o dużym potencjale terapeutycznym za pomocą oryginalnej, opracowanej przez siebie metody syntezy tiofosforanowych analogów DNA2005nie przyznano2006Tomasz DietlPolska Akademia Nauk – Instytut Fizykiopracowanie potwierdzonej w ostatnich latach teorii rozcieńczonych półprzewodników ferromagnetycznych oraz zademonstrowanie nowych metod sterowania magnesowaniem2007Andrzej SobolewskiPolska Akademia Nauk – Instytut Fizykiwyjaśnienie fotostabilności materii biologicznej przez odkrycie nowego mechanizmu dezaktywacji bezpromienistej elektronowo wzbudzonych stanów DNA i białek2008Ryszard HorodeckiUniwersytet Gdański – Instytut Fizyki Teoretycznej i Astrofizykiwkład w stworzenie podstaw informatyki kwantowej2009Józef BarnaśUniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – Wydział Fizyki, Instytut Fizyki tworzenie teoretycznych podstaw spintroniki, a w szczególności za wyjaśnienie zjawiska gigantycznego magnetooporuPolska Akademia Nauk – Instytut Fizyki Molekularnej2010Tadeusz KrygowskiUniwersytet Warszawski – Wydział Chemiiosiągnięcia w zakresie stworzenia metody ilościowego określania aromatyczności związków organicznych

Nauki techniczne (do 2010 r.)