thumb|upright|Ludwik Hirszfeld, zdjęcie wykonane w 1916 r. podczas I wojny światowej w Serbii Ludwik Hirszfeld (ur. 5 sierpnia 1884 w Warszawie, zm. 7 marca 1954 we Wrocławiu) – polski lekarz, bakteriolog i immunolog, twórca polskiej szkoły immunologicznej oraz nowej dziedziny nauki – seroantropologii, wprowadził oznaczenia grup krwi układu AB0.
Życiorys Urodził się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej zamożnego kupca Stanisława Hirszfelda i Jenny z Ginsbergów. Po ukończeniu w 1902 r. gimnazjum humanistycznego w Łodzi studiował na Wydziale Medycznym w Würzburgu (1902–1904), a następnie na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma w Berlinie (1904–1907). W 1907 r. otrzymał z najwyższym wyróżnieniem („Cum eximia laude”) dyplom doktora nauk medycznych na podstawie pracy Badania nad aglutynacją krwi i ich podstawy fizykalne. W latach 1907–1911 pracował w Instytucie Badań Raka w Heidelbergu. Od 1911 r. pracował w Zakładzie Higieny uniwersytetu w Zurychu, gdzie w 1914 r. habilitował się na podstawie pracy nad związkiem zjawisk odpornościowych i krzepliwości krwi i otrzymał tytuł docenta.
W czasie I wojny światowej uczestniczył w zwalczaniu epidemii tyfusu plamistego w Serbii oraz uczestniczył w organizowaniu tamtejszej służby zdrowia.
Po powrocie do Polski, od 1920 r. pracował w Państwowym Zakładzie Badania Surowic w Warszawie, włączonym później do współtworzonego przez niego Państwowego Zakładu Higieny (PZH). W latach 1924–1925 był dyrektorem Zakładu. W latach 1924–1939 kierował PZH.
Od 1924 r. roku był profesorem Wolnej Wszechnicy Polskiej. W 1926 roku habilitował się po raz drugi na Uniwersytecie Warszawskim jako bakteriolog i immunolog. Od 1930 roku członek czynny Towarzystwa Naukowego WarszawskiegoReprezentanci nauk medycznych, zmarli członkowie AU w Krakowie, PAU, TNW i PAN, Katedra Historii Medycyny UJ CM.. Stanowisko docenta Uniwersytetu Warszawskiego uzyskał w roku 1926, a stanowisko profesora na Wydziale Lekarskim w roku 1931. W latach 1931–1935 oraz 1947–1952 był prezesem Polskiego Towarzystwa Mikrobiologów i Epidemiologów.
Około 1938 r. przy ul. Obrońców 27 na Saskiej Kępie wybudował willę (projekt Józefa Łowińskiego), w której zamieszkał wraz z rodziną.
Podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 r. zorganizował w mieście ośrodek przetaczania krwi. Został zmuszony do zamieszkania w getcie warszawskim. Tam pomagał w walce z chorobami, stojąc na czele Rady Zdrowia Judenratu. Prowadził także wykłady na kursie przysposobienia sanitarnego kierowanym przez Juliusza Zweibauma, pracował naukowo, a także – dzięki szczepionce przekazanej przez Rudolfa Weigla ze Lwowa, nielegalnie przemyconej do getta – leczył chorych na tyfus plamisty. W lipcu 1942 r., dzięki pomocy rodziny Potockich, uciekł z getta na stronę aryjską (wyjście w przebraniu z grupą robotników pracujących poza murami). Przez pewien okres ukrywał się pod zmienionym nazwiskiem (z żoną i córką) w domu przedwojennej koleżanki, Laury z Przedpełskich, żony Mariana Keniga, a później w Wiślicy, w Starej Miłośnie k. Warszawy, u gospodarza Stanisława Kaflika w Klembowie koło Tłuszcza i w innych miejscach. Udawał urzędnika-dezynfektora, zmęczonego starszego pana, który pomaga żonie w zajęciach gospodarskich. W tym okresie analizował statystykę lekarską, pisał podręcznik immunologii, czytał dzieła Shakespeare’a w oryginale. W 1943 roku (po śmierci córki) spisał swoją autobiografię, która ukazała się w roku 1946 pt. „Historia jednego życia”.
Po wkroczeniu do Lublina Armii Czerwonej w 1944 roku brał udział w tworzeniu Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. W roku 1945 przeniósł się do Wrocławia i podjął pracę na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Wrocławskiego (był pierwszym dziekanem tego wydziału). W 1952 roku utworzył we Wrocławiu Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN (nazwany później jego imieniem) i został jego pierwszym dyrektorem. Zorganizował również we Wrocławiu Ośrodek Badań Patologii Ciąży.
W 1952 r. został członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk i wszedł w skład jej prezydium.
Materiały archiwalne Ludwika Hirszfelda znajdują się w Archiwum Polskiej Akademii Nauk pod sygnaturą III-157.
Osiągnięcia Do jego najważniejszych osiągnięć naukowych należą odkrycia dotyczące grup krwi. Badania te prowadził w Heidelbergu w latach 1907–1911 wraz z . Odkrył wówczas, że grupy krwi są dziedziczone po rodzicach (co zastosował do celów dochodzenia ojcostwa) i wprowadził oznaczenie grup krwi jako 0, A, B i AB, przyjęte na całym świecie w 1928 r.
W czasie pierwszej wojny światowej przebywał na Bałkanach, gdzie odkrył pałeczkę duru rzekomego C (Salmonella hirschfeldii).
W Polsce w latach 1947–1952 kontynuował badania wola endemicznego, które rozpoczął w latach 1911–1915 podczas pobytu w Zurychu. Wniósł istotny wkład w akcję zwalczania wola. Jego zasługą było wprowadzenie jodowania soli w Wieliczce.
Wraz z żoną prowadził badania dotyczące różnic statystycznych w częstości występowania grup krwi w populacjach pochodzących z różnych obszarów geograficznych, zapoczątkowując nową dziedzinę nauki, seroantropologię. Zajmował się również transfuzjologią i opracował zasady przetaczania krwi.
Życie prywatne Podczas studiów w Berlinie, w 1905 r. poślubił Hannę z Kasmanów. Ich jedyna córka Maria zmarła na zapalenie płuc w czasie II wojny światowej.
Zmarł nagle na zawał serca. Grób Ludwika i Hanny Hirszfeldów znajduje się na cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu (pole 3).
Wybrane prace E. von Dungern, L. Hirszfeld, Über Vererbung gruppenspezifischer Strukturen des Blutes, 1911. Najważniejsze książki: L. Hirszfeld, Grupy krwi w zastosowaniu do biologji, medycyny i prawa, Warszawska Agencja Wydawnicza „Delta”, 1934. L. Hirszfeld, Immunologia ogólna, Czytelnik 1948. L. Hirszfeld, Dochodzenie ojcostwa w świetle nauki o grupach krwi, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 1948.
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (22 lipca 1951) „za wybitne zasługi w pracy naukowej i zawodowej”. Order Orła Białego za pracę w serbskiej służbie zdrowia podczas I wojny światowej (Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców, 1928) Krzyż Komandorski Orderu Świętego Sawy za pomoc w pokonaniu epidemii w Serbii. Odznaczenie przyznał król Serbii Piotr I (Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców, 1918)
Nagrody i wyróżnienia nominacja do nagrody Nobla w dziedzinie medycyny za wyjaśnienie zagadki zjawiska konfliktu serologicznego między matką a płodem(1950) Państwowa Nagroda Naukowa I stopnia w dziedzinie nauk lekarskich za całość dotychczasowego dorobku naukowego, a w szczególności za wkład naukowy do akcji masowego zwalczania chorób wenerycznych i do diagnostyki duru brzusznego (1950) tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Karola w Pradze (1950) tytuł doktora honoris causa Instytutu w Zurychu (1951)
Upamiętnienie thumb|Serbski znaczek z 2018 roku z podobizną Ludwika Hirszfelda We Wrocławiu imię Ludwika Hirszfelda nosi plac, przy którym mieści się Dolnośląskie Centrum Onkologiczne Plac Ludwika Hirszfelda we Wrocławiu w Targeo. We Wrocławiu funkcjonuje założony przez Ludwika Hirszfelda w roku 1952 (był jego pierwszym dyrektorem) Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN imienia Ludwika Hirszfelda. Z okazji 130 rocznicy urodzin uczonego decyzją Rady Miejskiej Wrocławia okres od czerwca 2014 roku do maja 2015 roku został ogłoszony „Rokiem pamięci Ludwika Hirszfelda”. W styczniu 1979 imię Ludwika Hirszfelda nadano ulicy na warszawskim Ursynowie Ulica Ludwika Hirszfelda w Warszawie w Targeo. Imię Ludwika Hirszfelda noszą też ulice m.in. w Lublinie Ulica Ludwika Hirszfelda w Lublinie w Targeo, Jeleniej Górze Ulica Ludwika Hirszfelda w Jeleniej Górze w Targeo, Wałbrzychu Ulica Ludwika Hirszfelda w Wałbrzychu w Targeo, Jelczu-Laskowicach, Rejowcu Fabrycznym i Koninie. Poczta Polska, chcąc uczcić dokonania Polaków na świecie, wprowadziła w roku 2009 do obiegu cztery znaczki. Na znaczku o nominale 1,95 zł przedstawiono podobiznę Ludwika Hirszfelda. Na terenie Zakładu i Katedry Mikrobiologii Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu znajduje się aula poświęcona Ludwikowi Hirszfeldowi. Ludwikowi Hirszfeldowi poświęcono jeden z odcinków serii dokumentalnej Geniusze i marzyciele. 8 czerwca 2017 r. na dziedzińcu Serbskiego Towarzystwa Lekarskiego w Belgradzie odsłonięto popiersie profesora Ludwiga Hirszfelda autorstwa rzeźbiarza Gorana Čpajaka. W 2018 roku podczas obchodów 100-lecia Wielkiej Wojny podobizna Ludwika Hirszfelda znalazła się na znaczku z serii 6 znaczków wydanych przez serbską pocztę. Umieszczono na nich podobizny 6 lekarzy: 3 serbskich i 3 zagranicznych (Vojislav J. Subotić, Mihajlo Petrović, Miloš Đ. Popović, Edward Ryan, William Hunter i Ludwik Hirszfeld). W grudniu 2024 wrocławskiemu tramwajowi Moderus Gamma o numerze 3307 nadano imię Hanny i Ludwika Hirszfeldów.
Pozostałe informacje O badaniach Hirszfelda pisał Paweł Jasienica w książce Opowieści o żywej materii (1954). W 2019 roku ukazała się biografia Ludwika i Hanny Hirszfeldów autorstwa Urszuli Glensk.
Przypisy
Bibliografia Ludwik Hirszfeld: Historia jednego życia, Czytelnik, Warszawa, 1946, Pax, Warszawa, 1967, 1989, Czytelnik, Warszawa, 2000, .
Agnieszka Krzemińska, Psucie krwi, [w:] „Polityka”, 2013, nr 42, s. 87–89. Urszula Glensk, Hirszfeldowie. Zrozumieć krew, Wydawnictwo Universitas, Kraków 2019, .
Linki zewnętrzne Lekarz mikrobiolog, immunolog i serolog, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego i Warszawskiego Sylwetka prof. Ludwika Hirszfelda w PKF na stronie KronikaRP
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Humboldtów w Berlinie Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego Kategoria:Konwertyci na katolicyzm z judaizmu Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Mieszkańcy getta warszawskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Orła Białego (Serbia) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem św. Sawy Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego Kategoria:Polscy doktorzy honoris causa uczelni w Czechach Kategoria:Polscy doktorzy honoris causa uczelni w Szwajcarii Kategoria:Polscy immunolodzy Kategoria:Polscy lekarze Kategoria:Polscy mikrobiolodzy Kategoria:Polscy odkrywcy Kategoria:Serolodzy Kategoria:Urodzeni w 1884 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wolnej Wszechnicy Polskiej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Zmarli na zawał serca Kategoria:Zmarli w 1954 Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady