thumb|Narys kwiatowy thumb|Kwiat Pelargonium × nervosum thumb|Pelargonium crispum Pelargonia (Pelargonium L'Hér.) – rodzaj bylin lub półkrzewów z rodziny bodziszkowatych. Liczy co najmniej 283 gatunki. Występują one głównie w Afryce Południowej (co najmniej 125 gatunków). Liczne gatunki rosną poza tym w Afryce Wschodniej sięgając na północy po Bliski Wschód (do południowej Turcji i Iraku). Nieliczne gatunki rosną w Australii i na Nowej Zelandii, pojedyncze, endemiczne gatunki także na Wyspie Świętej Heleny oraz wyspach Tristan da Cunha. Rośliny z tego rodzaju należą do najbardziej rozpowszechnionych roślin ogrodowych na obszarach wolnych od przymrozków, poza tym uprawiane w pomieszczeniach. Nazwa pochodzi od greckiego słowa "pelargós" (bocian), od podobieństwa rozłupek pelargonii do bocianiego dzioba.

Morfologia Pokrój Byliny, półkrzewy, krzewinki i krzewy (do 3 m wysokości). Istnieje również niewielka grupa pelargonii sukulentowych. Liście Ulistnienie naprzemianległe. Liście dłoniasto klapowane lub dłoniastodzielne, ogonkowe. U większości gatunków liście są silnie aromatyczne ze względu na olejki eteryczne. Kwiaty Wyrastają po dwa lub wiele w kwiatostanach w formie baldachu. Przeważnie mają symetrię dwuboczną – z pięciu działek kielicha górny często wytwarza krótką ostrogę, dwa górne płatki korony są szersze i dłuższe, a także inaczej zabarwione. Płatki są czerwone, różowe, żółte, białe, fioletowe do zielonkawych. Niektóre posiadają kwiaty pełne. Pręcików jest 10, przy czym trzy z nich są często zmarniałe (u większości uprawianych odmian wszystkie są zmarniałe). Zalążnia jest górna, powstaje z 5 owocolistków na szczycie z 5-łatkowym znamieniem. Owoce Rozłupnia składająca się z 5 jednonasiennych rozłupek, każda z długim dzióbkiem, często skręconym i owłosionym. Nasiona rozsiewane są autochorycznie.

Systematyka Synonimy taksonomiczne Geraniospermum O. Kuntze Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016) Rodzaj z rodziny bodziszkowatych z rzędu bodziszkowców, należących do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych. W rodzinie klasyfikowany do podrodziny Geranioideae Arnott. Tworzy grupę bazalną dla kladu obejmującego rodzaje: monsonia (Monsonia), bodziszek (Geranium) i iglica (Erodium).

Pozycja według systemu Reveala (1993–1999) Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Geranianae Thorne ex Reveal, rząd bodziszkowce (Geraniales Dumort.), podrząd Geraniineae Bessey in C.K. Adams, rodzina bodziszkowate (Geraniaceae Juss.), plemię Pelargonieae Sweet, rodzaj pelargonia (Pelargonium L'Hér.).

Wykaz gatunków

Zastosowanie Wiele gatunków jest uprawianych jako rośliny ozdobne, w Polsce głównie jako rośliny doniczkowe w mieszkaniach i na balkonach. Do Europy po raz pierwszy przywieziono je z Afryki na początku XIX wieku. Obecnie są one jedną z najważniejszych roślin uprawianych na balkonach i werandach. Ogrodnicy wyhodowali dużą liczbę odmian. Wszystkie uprawiane pelargonie ozdobne to mieszańce. Ogrodnicy dzielą je na 4 główne grupy: pelargonie pasiaste, pelargonie rabatowe, gerania muszkatle pochodzące od Pelargonium zonale hort. i P. inquinans hort. Mają wzniesione pędy, liście nerkowate o falistych brzegach wyrastające na długich ogonkach i zazwyczaj posiadające na górnej stronie charakterystyczne wzory. Kwiaty pojedyncze lub pełne, zawsze zebrane w baldachy. Kolor u różnych odmian od białego poprzez róż, czerwień do fioletu. Są uprawiane przeważnie na balkonach. pelargonie bluszczolistne pochodzące od Pelargonium peltatum hort. Mają łodygi płożące się, liście mięsiste i błyszczące o kształcie podobnym do liści bluszczu. Kwiaty zebrane są w baldach i są pojedyncze lub pełne w kolorach od białego poprzez różowy, liliowy i purpurowy do fioletowego. Są uprawiane w mieszkaniach i na balkonach. pelargonie wielkokwiatowe, pelargonie angielskie pochodzące od Pelargonium grandiflorum hort. Mają wzniesione pędy, liście duże, 5-klapowe o piłkowanych brzegach, owłosione. Kwiaty są duże i zebrane w baldachy. Mają kolor od białego poprzez różowy, liliowy i czerwony do fioletowego. Zazwyczaj są uprawiane w mieszkaniach. pelargonie pachnące: Należą tutaj odmiany m.in. pochodzące od gatunków: pelargonia kutnerowata (P. tomentosum Jacq.), pelargonia pachnąca (P. graveolens L'Her.), P. odoratissimum (L.) L'Her., Pelargonium crispum (P. J. Bergius) L'Her. Z liści wielu gatunków produkuje się olejek zapachowy wykorzystywany w perfumerii. W tym celu wykorzystuje się głównie gatunki olejkodajne: P. capitatum (L.) L'Hér. ex Ait., P. fragrans (Poir.) Willd., P. graveolens L'Hér. ex Ait., P. krappeanum Knuth, P. odoratissimum (L.) L'Hér. ex Ait., P. radula (Cav.) L'Hérit.

Uprawa, choroby Do chorób dotykających tę roślinę należą: szara pleśń rdza pelargonii fytoftoroza zgorzel zgnilakowa wirus żółtej plamistości pelargonii bakteryjna zaraza pelargonii

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Bodziszkowate