Pająki (Araneae) – najliczniejszy rząd pajęczaków, należy do niego 50 tys. opisanych gatunków. Są to zwierzęta głównie lądowe, o rozmiarach od 0,5 mm do 12 cm ciała i do ok. 32 cm rozstawu odnóży.
Często samice są większe od samców.
Opis Zwierzęta o dużej specjalizacji; ciało podzielone na dwie części: prosoma (głowotułów) i opistosoma (odwłok). Głowotułów i odwłok połączone są przekształconym segmentem odwłoka, tzw. stylikiem.
Głowotułów okryty grubym oskórkiem, pokrytym dodatkowo oskórkowymi włoskami, robiącymi czasem wrażenie sierści.
Odwłok miękki, pokryty cienkim oskórkiem; powstał ze zrośnięcia 12 segmentów, ale ślady pierwotnej segmentacji są widoczne tylko u niektórych gatunków. W tylnej części odwłoka znajdują się kądziołki przędne.
Odnóża: na głowotułowiu 6 par odnóży, z czego 2 pary to odnóża gębowe a 4 pary to odnóża kroczne. Pierwsza para odnóży gębowych to szczękoczułki – masywne, dwuczłonowe, zakończone ruchomym pazurem, do którego uchodzi przewód gruczołu jadowego. Druga para to nogogłaszczki – są one podobne do odnóży lokomocyjnych, zakończone pazurkami.
Układ krwionośny otwarty
Układ oddechowy: płucotchawki lub tchawki
Układ nerwowy skoncentrowany, z dwuczęściowym mózgiem; narządy zmysłów dobrze rozwinięte; oczy proste; szczecinki węchowe; na głowotułowiu 4 lub 3 pary paciorkowatych oczu w układzie będącym cechą charakterystyczną rodziny.
Układ pokarmowy: końcowa część jelita przekształcona w żołądek ssący; obecność gruczołów trzustkowo-wątrobowych;
Układ wydalniczy: gruczoły biodrowe i cewki Malpighiego
Układ rozrodczy: gonady parzyste; czasem nieparzyste; zapłodnienie wewnętrzne;
Zachowanie: drapieżne, choć niektóre, jak np. Bagheera kiplingi, mogą uzupełniać (w różnym stopniu) dietę również pokarmem roślinnym, np. nektarem. Pobieranie pokarmu roślinnego zaobserwowano m.in. u motaczowatych, aksamitnikowatych, skakunowatych, ukośnikowatych, krzyżakowatych, omatnikowatych, darownikowatych, śpiesznikowatych, Eutichuridae i Trachelidae.
Biotop: Pająki to zwierzęta lądowe (choć niektóre potrafią pływać i nurkować). Oddychają płucotchawkami lub tchawkami (w zależności od gatunku).
Jad: Zdecydowana większość pająków produkuje jad (jednym z wyjątków są koliściakowate), jednak jad tylko trzech procent z nich może być szkodliwy dla człowieka. Pająki posiadają dwa woreczkowate gruczoły jadowe, znajdujące się u podstawy ich szczękoczułek. U dużych pająków ciągną się one aż do rejonów głowy. Wyróżnia się dwa rodzaje jadu pajęczego – jad hemolityczny i jad neurotoksyczny. Jad neurotoksyczny atakuje układ nerwowy ofiary i jest obecny w większości jadów o działaniu śmiertelnym, natomiast jad hemolityczny powoduje uszkodzenie czerwonych krwinek, niszczy naczynia krwionośne.
thumb|left|Budowa pająka
Systematyka Wyróżnia się 2 podrzędy ze 128 rodzinami: Podrząd: Mesothelae Należy tu 1 rodzina: Liphistiidae Podrząd: Opisthothelae Infrarząd: Mygalomorphae Należy tu 16 rodzin: Atypidae (gryzielowate), , , Hexathelidae, Atracidae, Macrothelidae, , , , Euctenizidae, , , , , , , Theraphosidae (ptasznikowate), . Infrarząd: Araneomorphae (syn. Labidognatha) Należy tu 95 rodzin: Hypochilidae, Austrochilidae, Gradungulidae, , , Scytodidae (rozsnuwaczowate), , , , , , Pholcidae (nasosznikowate), Plectreuridae, , , , Trogloraptoridae, Segestriidae (czyhakowate), Dysderidae (komórczakowate), Oonopidae, Orsolobidae, , , , , , , , Malkaridae, Mimetidae (naśladownikowate), Eresidae (poskoczowate), , , , Uloboridae (koliściakowate), , , Nesticidae (tkańcowate), Theridiidae (omatnikowate), Theridiosomatidae (klejnotnikowate), Symphytognathidae, Anapidae, , Mysmenidae, , , Linyphiidae (osnuwikowate), Tetragnathidae (kwadratnikowate), Nephilidae (prządkowate), Araneidae (krzyżakowate), Lycosidae (pogońcowate), Trechaleidae, Pisauridae (darownikowate), Oxyopidae (śpiesznikowate), Senoculidae, , , , Zoropsidae, Zoridae (trawnikowcowate), , Agelenidae (lejkowcowate), Cybaeidae (topikowate), , , , Hahniidae, Dictynidae (ciemieńcowate), Amaurobiidae (sidliszowate), , Titanoecidae (podkamieniakowate), Nicodamidae, , Miturgidae (zbrojnikowate), Anyphaenidae (motaczowate), Liocranidae (obniżowate), Clubionidae (aksamitnikowate), , Zodariidae (lenikowate), Penestomidae, , , Ammoxenidae, Cithaeronidae, Gallieniellidae, Trochanteriidae, , , Gnaphosidae (worczakowate), , Sparassidae (spachaczowate), Philodromidae (ślizgunowate), Thomisidae (ukośnikowate), Salticidae (skakunowate),
Lista rodzin według Platnick N.I., 2019
Zobacz też pajęczyna – sieć łowna utworzona z nici przędnych pająków arachnofobia – fobia objawiająca się bardzo silnym lękiem przed pająkami tarantyzm – zespół zachowań o charakterze symboliczno-religijnym, w warstwie mitycznej odwołujący się do ukąszenia tarantuli smażony pająk – potrawa przyrządzana w Kambodży Dzień Pająka (Save a Spider Day) listy pająków
Przypisy
Linki zewnętrzne Katalog pająków – The World Spider Catalog, Version 14.5 by Norman I. Platnick
Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (od 10 do 30k)