Komorowice (niem. BatzdorfDawne pol. Biertułtowice, obecnie południowa, większa część Komorowic., MückendorfDawne pol. Komorowice, obecnie północna, mniejsza część Komorowic (w granicach Bielska-Białej); fragmentarycznie również w granicach Czechowic-Dziedzic jako Podlarysz i Kamionka.) – dzielnica zwyczajowa Bielska-Białej położona w północnej części miasta. Dzieli się na Komorowice Śląskie i Komorowice Krakowskie, granica między nimi przebiega na rzece Białej. W przeszłości były to odrębne wsie, po II wojnie światowej połączone w jedną gromadę, a następnie gminę, którą włączono w skład Bielska-Białej w 1977 (z wyjątkiem południowych peryferii przyłączonych do miasta w dwóch etapach w 1955 i 1969). Współcześnie jest to dzielnica o mieszanej funkcji mieszkalno-przemysłowej.
Położenie Granice obrębów ewidencyjnych tożsamych z granicami dawnych wsi wyznaczająPortal mapowy Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej z warstwami obrębów ewidencyjnych i jednostek pomocniczych gminy.: na północy – granica administracyjna Bielska-Białej z Czechowicami-Dziedzicami i Bestwiną na zachodzie – granica administracyjna Bielska-Białej z Mazańcowicami na wschodzie – linia biegnąca południkowo począwszy od ulicy Obcej przez tereny zalesione i luźno zabudowane na zachód od ulic Macierzanki, 13 Zakrętów i Grenady aż do połączenia z ulicą Barkowską w rejonie domów nr 255 i 257, następnie przecinająca ulicę Hałcnowską i kopiująca przebieg ulicy Architektów do potoku Kromparek – granica z Hałcnowem na południu – linia zbliżona do potoku Kromparek wzdłuż alei św. Jana Pawła II (droga ekspresowa S1), ulica Chałubińskiego, ulica Czerwona, zachodnia granica Rodzinnych Ogródków Działkowych „Porzeczka” i linia przecinająca zakłady Bispol aż do rzeki Krzywej, następnie rzeka Krzywa, ulica Konwaliowa i nieregularna linia na zachód od ulicy Komorowickiej biegnąca w kierunku rzeki Białej, rzeka Biała, nieregularna linia przecinająca zakłady Fiata do ulicy Węglowej, następnie ulica Węglowa, Orna i Żołnierska, a później nieregularna linia na północ od zabudowań ulicy Ziołowej – granica z obrębami ewidencyjnymi Lipnik, Dolne Przedmieście 0016, 0017 i 0018 oraz Stare Bielsko
Komorowice Śląskie od Komorowic Krakowskich oddziela rzeka Biała. thumb|left|Podział Bielska-Białej na „osiedla” z zaznaczonymi Komorowicami Krakowskimi i Śląskimi, a także Białą Północ Zgodnie z obowiązującym od 2002 podziałem na osiedla (jednostki pomocnicze gminy) Komorowice Krakowskie i Komorowice Śląskie wchodzą w skład dwóch osiedli o takich samych nazwach, których granica północna, wschodnia (z drobnymi odchyleniami na poziomie pojedynczych parcel) oraz zachodnia są identyczne jak w przypadku obrębów ewidencyjnych. Są one także wzajemnie rozdzielone rzeką Białą. Różni się natomiast przebieg granicy południowej, w przypadku osiedli wyznaczany: aleją Bohaterów Monte Cassino i ulicą Warszawską (granica ze Starym Bielskiem), ulicą Kwiatkowskiego (granica z Dolnym Przedmieściem), a także ulicą Ceramiczną, Cegielnianą, linią pomiędzy ulicami Wajdeloty i Przeciętną oraz ulicą Niepodległości (granica z osiedlem Biała Północ, które zostało wyodrębnione z południowej części historycznych Komorowic Krakowskich, tzw. Obszarów/Zabawy/Osiedla Rosta).
Pod względem fizycznogeograficznym Komorowice znajdują się na Pogórzu Śląskim, które jest częścią Pogórza Zachodniobeskidzkiego. Obszar dzielnicy wchodzi w skład Działu Bielskiego (część lewobrzeżna) i Działu Pisarzowickiego (część prawobrzeżna) – mikroregionów Pogórza Śląskiego.
Pod względem podziału historyczno-kulturowego, lewobrzeżna część Komorowic zaliczana jest do Śląska (Cieszyńskiego), a prawobrzeżna do Małopolski.
Środowisko naturalne thumb|Silnie przekształcony krajobraz centralnej części Komorowic Komorowice są dzielnicą silnie zurbanizowaną i uprzemysłowioną, stąd na dużym ich obszarze brak terenów cennych przyrodniczo. Tradycyjny krajobraz rolniczo-leśny, typowy dla Pogórza Śląskiego, ze zróżnicowaną szatą roślinną stosunkowo najlepiej zachował się w północno-wschodniej części Komorowic Krakowskich – na Barku (338 m n.p.m.) i przyległych wzgórzach. Dominują gleby pseudobielicowe powstałe na podłożu pyłów lessowatych ilastych pochodzących z okresu ostatniego zlodowacenia, przy czym w Komorowicach Krakowskich przeważają te zaliczane do kompleksu pszennego dobrego, a w Śląskich te zaliczane do kompleksu pszennego górskiego. thumb|Biała w Komorowicach thumb|Kromparek W układzie południkowym przez dzielnicę przepływa rzeka Biała. Jej prawymi dopływami są Krzywa (płynąca z Lipnika) i Kromparek (biorący źródło w lasku na historycznym pograniczu Komorowic, Hałcnowa i Lipnika). Do lewych dopływów należy częściowo skanalizowany Potok Zajazdowy (wypływający z zespołu przyrodniczo-krajobrazowego „Sarni Stok”) oraz Świerkówka wyznaczająca granicę z Czechowicami i Mazańcowicami.
Na północnych peryferiach Komorowic Krakowskich znajduje się duże skupisków stawów – Stawy Komorowickie – otoczonych roślinnością szuwarową. W granicach administracyjnych miasta leży dwanaście zbiorników, które stanowią część o wiele większego kompleksu, rozciągającego się dalej na północ w obrębie gminy Bestwina (Stawy Bestwińskie). Występują w nich chronione gatunki roślin, takie jak pływacz zwyczajny, jaskier wodny oraz rzadko spotykana salwinia pływająca. To również miejsce rozrodu płazów (żaby, ropuchy, traszki, kumaki, grzebiuszki, rzekotki) oraz ważna ostoja ptaków wodno-błotnych. Zaobserwowano ich tu 55 gatunków, w tym czternaście lęgowych. Spośród gatunków zagrożonych występują: bączek, cyranka, głowienka, krakwa, krwawodziób, płaskonos, potrzos, ślepowron, trzcinniczek i zimorodekSzyra D., Szyra R. 2005. Ptaki wodno-błotne Stawów Bestwińskich i Komorowickich w latach 1995–1999 Chrońmy Przyr. Ojcz. 61, 3: 45–59.. Stawy Komorowickie znajdują się na wysokości 268 m n.p.m., co czyni z nich najniżej położony punkt Bielska-Białej.
Mniejsze zgrupowania stawów znajdują się również wzdłuż potoku Kromparek w rejonie ulicy Krompareckiej (Stawy Nyczowe) oraz Barkowskiej i Odrowąża (Stawy Barkowskie). Na groblach otaczających Nyczowe Stawy stwierdzono największe w mieście stanowisko skrzypu olbrzymiego. W sąsiedztwie rozciągają się łąki porośnięte w dużej ilości storczykami (m.in. kukułka szerokolistna). Po stronie śląskiej skupisko kilkunastu stawów ciągnie się nad potokiem Świerkówka.
W opracowaniach poświęconych ochronie przyrody pojawiają się od pierwszej dekady XXI wieku propozycje utworzenia w północno-wschodniej części Komorowic różnych form obszarów chronionych: użytków ekologicznych „Stawy Komorowickie”, „Nyczowe Stawy” oraz „Storczykowe Łąki”; rezerwatu przyrody „Nad Kromparkiem” obejmującego las (grąd subkontynentalny) wokół meandrującego odcinka potoku; a także zespołów przyrodniczo-krajobrazowych „Dolina Białej” (miałby obejmować szerszą okolicę Stawów Komorowickich z odcinkiem naturalnego koryta rzeki Białej) oraz „Bark” (miałby obejmować rozległy obszar między Komorowicami a Hałcnowem). Żaden z tych postulatów nie został jednak dotąd (2024) zrealizowany.
Status pomnika przyrody ma na terenie Komorowic dziesięć drzew: pięć buków (cztery w skupisku nad stawami koło nieruchomości przy ulicy Barkowskiej 133 i jeden przy ulicy Barkowskiej 180), cztery graby (w skupisku w lesie nad Kromparkiem) i jedna lipa drobnolistna (przy ulicy Za Kuźnią 135).
Historia W średniowieczu na obszarze dzisiejszych Komorowic powstały dwie wsie, z których obie rozciągały się zarówno po zachodniej, jak i wschodniej stronie rzeki Białej: położone bardziej na północ Komorowice (po niemiecku Mückendorf, nazwa ma związek z komarami, aczkolwiek przy okazji pierwszej wzmianki pojawia się też forma Muthindorf) oraz położone bardziej na południu Biertułtowice (nazwa wywodząca się od imienia prawdopodobnego zasadźcy Bertolda, w zapisach XIV-wiecznych notowana jako villa Bertholdi, później zniekształcona w języku niemieckim na Batzdorf). Pierwsze wzmianki o obu pochodzą z dokumentu Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis spisanego w pierwszej dekadzie XIV wieku. Powstanie miejscowości związane było z wielką akcją kolonizacyjną na prawie niemieckim prowadzoną przez pierwszego księcia cieszyńskiego Mieszka.
W 1315 wyodrębnione zostało z cieszyńskiego księstwo oświęcimskie. Granica pomiędzy nimi wyznaczona została na Białej, co spowodowało podział zarówno Komorowic, jak i Biertułtowic na dwie części. Mimo że rzeka ta była również granicą pomiędzy diecezją wrocławską a krakowską, obie wioski były początkowo częścią diecezji wrocławskiej, ale najpóźniej od trzeciej dekady XIV wieku (wspomina o tym spis dziesięcin z 1326) stanowiły już jedną parafię – z siedzibą w Biertułtowicach – przynależną do diecezji krakowskiej i w niej się znajdującą przez kolejne stulecia. W lutym 1327 książę cieszyński i oświęcimski złożyli hołd lenny królowi czeskiemu Janowi Luksemburskiemu, co związało losy miejscowości z dziejami państwowości czeskiej. W 1457 księstwo oświęcimskie zostało sprzedane polskiemu królowi Kazimierzowi IV Jagiellończykowi, a w 1564 inkorporowane do Korony Królestwa Polskiego. W ten sposób rzeka Biała stała się granicą państwową, umacniając podział pierwotnie dwóch wsi na cztery – dwie lewobrzeżne i dwie prawobrzeżne.
Początkowo Komorowice i Biertułtowice były własnością książęcą, ale już na początku XV wieku stanowiły własność prywatną i odtąd często zmieniały właścicieli. Do dłużej panujących rodzin należeli Czelowie, posiadający Komorowice od około 1440 do trzeciej lub czwartej dekady XVI wieku. Lewobrzeżna część Biertułtowic wróciła po pewnym czasie do książąt cieszyńskich, a w urbarzu z 1571 powstałym po wydzieleniu bielskiego państwa stanowego jest wymieniona jako przynależna do tamtejszych książęcych dóbr zamkowych.
W okresie reformacji upowszechnił się wśród miejscowej ludności luteranizm. Kościół w Biertułtowicach przekształcono w zbór luterański, ale w 1608 przejęli go ponownie katolicy. Pewne wpływy w okolicy miał też kalwinizm, którego przedstawicielem był XVI-wieczny właściciel prawobrzeżnych Biertułtowic, Stanisław Myszkowski. Działania rekatolicyzacyjne podjęte w XVII wieku z wyraźnymi oporami, ale stopniowo doprowadziły do odwrócenia stosunków wyznaniowych w prawobrzeżnej (polskiej, a później galicyjskiej) części omawianych miejscowości, gdzie w wieku XIX mieszkał już tylko znikomy odsetek protestantów. Jeśli chodzi o część lewobrzeżną (śląską), wsią o przewadze luteranów pozostawały Biertułtowice, pełnej rekatolicyzacji uległy natomiast rządzone przez katolickich właścicieli (od 1654) Komorowice. thumb|Mapa wojskowa wydana w 1763: prawobrzeżna część określona pod wspólnym mianem Pohl[nisch] Komorowice oder Teüt[sch] Batzdorf, na lewym brzegu wymienione osobno Mückendorf oraz Teüt[sch] Batzdorf. Na dole mapy folwark Szababa (= Zabawa).