Dzień sądu (, współ. ) – baśń literacka autorstwa Hansa Christiana Andersena, wydana po raz pierwszy w Kopenhadze w kwietniu 1852 roku.

W utworze autor odwołał się do chrześcijańskiej koncepcji rozliczenia człowieka z dobra i zła w chwili śmierci. Miejscem akcji utworu są zaświaty. Przestrzeń akcji stanowi na początku utworu pokój umierającego człowieka, następnie akcja rozgrywa się w różnych tajemniczych lokalizacjach „po drugiej stronie życie”, aż po nieboRozumowanie Andersena stanowi odwołanie do teologii luterańskiej..

Publikacja Baśń literacka Dzień sądu (), napisana przez Hansa Christiana Andersena, została po raz pierwszy wydana drukiem 5 kwietnia 1852 w antologii opublikowanej przez kopenhaskie wydawnictwo . Tomik zatytułowany Opowieści () zawierał siedem utworów. Były to, poza Dniem sądu: Dobry humor, To pewna wiadomość!, Dzieje roku, Najpiękniejsza róża świata, Obrazek z Kastelsvolden, Łabędzie gniazdo. W lutym 1853 ukazało się tłumaczenie Dnia sądu na język angielski w zbiorze A Poet’s Day Dreams. Ponad dwustustronicową antologię opublikował w Londynie . Edycja brytyjska zawierała opowiadania w tłumaczeniu . 30 kwietnia 1855 roku wyszła w Kopenhadze kolejna antologia przygotowana przez wydawnictwo C.A. Reitzela zawierająca utwór. Tom Historier. 1855 zilustrowany został oryginalnymi rysunkami Vilhelma Pedersena. Ostatni raz za życia pisarza baśń ukazała się w zbiorze Baśnie i opowieści. Tom drugi () opublikowanym 30 marca 1863. W katalogu dzieł Andersena zredagowanym przez Dzień sądu oznaczony został numerem 608.

Przekłady Baśń została przetłumaczona na szereg języków europejskich, m.in. na: angielski, niemiecki, hiszpański i rosyjski.

Tłumaczenia na język polski: 1892 – W ostatnią godzinę: 1931 – Dzień sądu ostatecznego: 2006 – Dzień sądu: Bogusława Sochańska (tłum.), Baśnie i opowieści. T. II: 1852–1862, Poznań (z oryginału duńskiego).

Fabuła Streszczenia dokonano na podstawie polskiego tłumaczenia B. Sochańskiej oraz wersji duńskiej.

Najświętszym dniem życia jest dzień śmierci, wówczas następuje wielka przemiana. Umierający człowiek, surowy i gorliwy wierzący, leży na łożu, a przy nim staje Śmierć o niebiańskim obliczu. Śmierć dotyka jego ciała lodowatym palcem i oznajmia, że nadeszła godzina odejścia. Przez jego świadomość przepływa całe życie jak potężne fale. Grzesznik w takiej chwili wpada w przerażenie, a człowiek pobożny oddaje się woli Boga. Umierający bohater opowiadania nie odczuwa lęku, bo ufa, że jego surowa wiara poprowadzi go prosto do zbawienia.

Dusza opuszcza ciało i wraz z aniołem śmierci unosi się ponad miejscem, gdzie pozostała martwa powłoka. Podczas tej drogi dusza widzi świat jako sztuczną maskaradę, a anioł śmierci mówi, że to właśnie jest ludzkie życie. Postacie ukazują się zamaskowane. Ukrywają swoje prawdziwe zwierzęce natury. Jedni starają się zakryć swoje wewnętrzne „zwierzę”, podczas gdy inni próbują je obnażyć. Wędrująca dusza widzi u siebie pawie stopy, symbol skrywanej pychy. Z drzew krzyczą ptaki-upiorne wspomnienia, czyli złe myśli i pragnienia z jego życia. Dusza drży, bo rozpoznaje te głosy jako swoje dawne winy. Tłumaczy się, że jej złe myśli nie stały się czynami, lecz ostre „kamienie” ranią ją jak raniły jej słowa innych. Dusza usprawiedliwia się, że żyła zgodnie z prawem i Ewangelią, nie jak inni grzesznicy. U bram nieba anioł żąda od niej świadectwa wiary potwierdzonego czynami.

Anioł zarzuca bohaterowi, że wyznaje Mahometa, lecz ten temu zaprzecza. Następnie zarzucone zostaje duszy, że jest synem Izraela i wyznaje zasadę „Oko za oko, ząb za ząb”Por. Wj 21,24 oraz Kpł 24,20. Podważone przez Chrystusa w Kazaniu na Górze – Mt 5,38–39., lecz ta ponownie zaprzecza. Anioł wskazuje, że jej czyny nie świadczą o wierze chrześcijańskiej opartej na miłości i pojednaniu. Na słowo „Łaska” otwiera się brama nieba, a dusza unosi się ku Bożej chwale. Oślepiające światło i nieziemskie tony sprawiają, że dusza cofa się i drży. W jasności rozpoznaje własną pychę, twardość i winę. Wyznaje, że dobro czyni z konieczności, a zło pochodzi z niej samej. Dusza czuje się niegodna królestwa niebieskiego i nie śmie prosić o łaskę. Bóg jednak obdarza ją nieoczekiwaną łaską, prowadząc ku oczyszczeniu i wiecznej światłości.

Galeria

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne Duński tekst baśni „Dzień sądu ostatecznego” (audiobook) na YouTube

Kategoria:Literatura dziecięca i młodzieżowa Kategoria:Utwory Hansa Christiana Andersena Kategoria:Utwory literackie z 1852