Iwo Białynicki-Birula (ur. 14 czerwca 1933 w Warszawie) – polski fizyk teoretyk, profesor nauk fizycznych, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk (1989), profesor zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego i Centrum Fizyki Teoretycznej PAN. Laureat Nagrody FNP w dziedzinie nauk matematyczno-fizycznych (2014) oraz Medalu Mariana Smoluchowskiego (2021). Zajmował się głównie teorią pola, zwłaszcza elektrodynamiką kwantową.

Życiorys Kariera badawcza Był zwycięzcą pierwszej Olimpiady Fizycznej w Polsce (1952). Studiował fizykę na Wydziale Matematyki i Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie obronił pracę magisterską (1956), doktorat (1959) i habilitował się (1962). Promotorem jego pracy doktorskiej był Leopold Infeld [dostęp 2022-01-06].

Był promotorem magisterium Macieja Lewensteina i wielu doktoratów. Pomagał też w promowaniu doktorantów w University of Rochester (USA).

Działalność publiczna W 1973 roku wystąpił w filmie Iluminacja w reżyserii Krzysztofa Zanussiego. Wielokrotnie pojawiał się w mediach, udzielając wywiadu m.in. Grzegorzowi Miecugowowi w jego programie Inny punkt widzenia w TVN24Iwo Białynicki-Birula, tvn24.pl, 18 kwietnia 2017 [dostęp 2021-08-30]..

Życie prywatne Jego bratem był prof. Andrzej Białynicki-Birula, a żoną jest prof. Zofia Białynicka-Birula z domu Wiatr.

Dorobek naukowy Opublikował prace dotyczące teorii pola, elektrodynamiki kwantowej i teorii renormalizacji, w tym poprzez modele rozwiązywalne ściśle. Jest autorem kilku książek i ok. 150 artykułów naukowych.

Jego najważniejsze osiągnięcia (w kolejności chronologicznej): W 1966 udowodnił, że twierdzenie Richarda Feynmana o niezmienniczości amplitud przejścia względem cechowania w kwantowej teorii pola jest błędne; w 1970 wraz z Zofią Białynicką-Birula odkrył zjawisko rozszczepienia fotonu w silnym polu magnetycznym; w 1975 wraz z Jerzym Mycielskim sformułował nieliniową mechanikę kwantową zachowującą faktoryzacje stanów kwantowych, w której funkcje falowe opisujące cząstki swobodne nie rozpływają się, a poruszają się w stanie gausonu oraz udowodnił entropową zasadę nieoznaczoności w mechanice kwantowej; w 1991 wraz z z USA udowodnił istnienie nadpromienistej przemiany fazowej Dickego w dielektryku Hopfielda z nieliniowością czwartego rzędu równoważnej nadprzewodnictwu w teorii BCS; w 1992 wraz z Mattem Kalinskim i Josephem H. Eberlym z USA odkrył trojańskie paczki falowe, ściśnięte względem częstości Keplera i splątane w przestrzeni konfiguracyjnej dla jednego elektronu, których teorię rozwinął dla wielu zastosowań i układów fizycznych; w 1994 opisał propagację elektronów i fotonów w teorii kwantowej w języku automatów komórkowych; w 1996 wprowadził do opisu fotonów zespolony wektor (nazwany przez niego wektorem Riemanna-Silbersteina), który odgrywa rolę funkcji falowej fotonu; w 1997 wraz z Zofią Białynicką-Birula opisał zjawisko rotacyjnego przesunięcia częstości oraz odkrył powiązane z nim zjawisko wzrostu emisji spontanicznej w układach obracających się (nierelatywistyczny obrotowy analog efektu Unruha-Davisa z przyspieszeniem odśrodkowym); w 2000 wraz z Zofią Białynicką-Birula i Cezarym Śliwą podał systematyczną teorię rozwiązań równania Schrödingera z wbudowanymi liniami wirowymi; w 2006 zastosował pojęcie entropii Renyi’ego do sformułowania zasady nieoznaczoności; w 2012 wraz z Zofią Białynicką-Birula sformułował zasadę nieoznaczoności dla fotonów; w 2013 wraz ze współpracownikami opisał fale elektromagnetyczne z węzłami pola elektrycznego i magnetycznego; w 2016 wraz z Zofią Białynicką-Birula podał rozwiązania równań Einsteina w postaci fal grawitacyjnych z momentem pędu, które potrafią skupiać masy grawitacyjne; w 2017 wraz z Zofią Białynicką-Birula podał teoretyczny opis wiązek relatywistycznych elektronów obdarzonych momentem pędu.

Wprowadził do teorii pola i elektrodynamiki modele jednowymiarowe umożliwiające później szybki postęp w teorii atomów w silnych polach przy pomocy superkomputerów.

Publikacje Jego najczęściej cytowane publikacje to (liczba cytowań w lutym 2022): – 734 cytowań – 445 cytowań – 337 cytowań – 205 cytowań

Jest autorem kilku podręczników akademickich, z których część przetłumaczono na angielski i wydano za granicą:

1969: Elektrodynamika kwantowa, wraz z Z. Białynicką-Birulą, Państwowe Wydawnictwo Naukowe; 1974: wyd. II poprawione, PWN; 1974: Quantum Electrodynamics, Pergamon, ; 1971: Wstęp do teorii pól kwantowych, PWN; 1991: Teoria kwantów. Mechanika falowa, wraz M. Cieplakiem i J. Kamińskim, PWN, ; 2001: wyd. II poprawione i rozszerzone, PWN, ; 1992: Theory of quanta, Oxford University Press, ; 2002: Modelowanie rzeczywistości, wraz z Iwoną Białynicką-Birulą, Prószyński i S-ka, ; 2004: Modeling Reality, Oxford University Press, .

Jest też współautorem – wraz z żoną Zofią – hasła Prawa fizyki w Encyklopedii PWN.

Kolekcja prac Witkacego W kręgach artystycznych Zofia i Iwo Białyniccy-Birula są znani jako właściciele jednej z największej prywatnej kolekcji prac Stanisława Ignacego Witkiewicza. Katalog jego dzieł malarskich z 1990 wymienia około 35 rzadko widzianych prac, z których około połowa była prezentowana w 2022 roku na wystawie Witkacy. Sejsmograf epoki przyspieszenia w Muzeum Narodowym w Warszawie(Q114361482)..

Przypisy

Linki zewnętrzne Informacje o badaniach i popularyzacja

I. Białynickiego-Biruli. , część z nich udostępniona w formacie PDF. Iwo Białynicki-Birula o Paczkach Trojańskich w Rzeczypospolitej Iwo Białynicki-Birula, laureat „Polskiej Nagrody Nobla” za egzotyczne zasady nieoznaczoności dla fotonów jako pól spinorowych Schrödingera Wręczenie medalu Mariana Smoluchowskiego 2021 dla Iwona Białynickiego-Biruli, wykład okolicznościowy „Foton: Bardzo szczególna cząstka elementarna” Artykuły popularnonaukowe w miesięczniku „Delta” [dostęp 2021-09-01]. Wydanie Specjalne Acta Physica Polonica A poświęcone 90-tej rocznicy urodzin Iwona Białynickiego Biruli [dostęp 2023-06-14] Wręczenie medalu Eugene Wignera 2022 dla Iwona Białynickiego-Biruli „za fundamentalny wkład do Teorii Kwantowej” włącznie z odkryciem Trojańskich Paczek Falowych w atomach i molekułach.

Informacje o działalności społecznej

Wywiad z prof. Białynickim-Birulą oraz Łukaszem Turskim Iwo Białynicki-Birula o sytuacji polskiej nauki w magazynie Newsweek Iwo Białynicki-Birula o paradoksalnej dewaluacji wartości nauki w III RP na YouTube. Biografia Iwona Białynickiego-Biruli w NaTemat.pl

Kategoria:Absolwenci Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Elektrodynamicy kwantowi Kategoria:Laureaci Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej – nauki matematyczno-fizyczne i inżynierskie Kategoria:Laureaci Medalu Mariana Smoluchowskiego Kategoria:Laureaci Medalu Wignera Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Polscy fizycy XX wieku Kategoria:Polscy fizycy XXI wieku Kategoria:Polscy teoretycy względności Kategoria:Polscy fizycy atomowo-molekularni Kategoria:Polscy twórcy podręczników fizyki kwantowej Kategoria:Pracownicy instytutów naukowych PAN Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Urodzeni w 1933