Richard St. John Harris (ur. 1 października 1930 w Limerick, zm. 25 października 2002 w Londynie) – irlandzki aktor, pieśniarz, poeta, producent, reżyser i scenarzysta.

Laureat Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicalu za rolę Króla Artura w komediodramacie przygodowym Camelot (1967).

Życiorys Wczesne lata Urodził się w Limerick w środkowo–zachodniej Irlandii (prowincji Munster) w rodzinie rzymskokatolickiej jako piąte z ośmiorga dzieci Mildred Josephine (z domu Harty) i Ivana Johna Harrisa, handlarza mąką. Miał pięciu braci i dwie siostry. Siostrzenicą jego matki była aktorka Annabelle Wallis.

Uczył się w jezuickiej szkole Crescent College. Był utalentowanym graczem rugby Garryowen Football Club. Jego kariera sportowca została przerwana, gdy w wieku 19 lat zachorował na gruźlicę. Pozostał fanem drużyny Munster Rugby i Young Munster aż do śmierci, uczestniczył w wielu meczach, podobnie jak Peter O’Toole czy Richard Burton. Rozpoczął naukę w prestiżowej London Academy of Music and Dramatic Art (LAMDA). Po ukończeniu studiów, dołączył do Theatre Workshop Joan Littlewood. Zaczął grać role w produkcjach teatralnych West End, m.in. w sztuce Brendana Behana The Quare Fellow (1956).

Kariera Po debiucie ekranowym w komedii Pełnia życia (Alive and Kicking, 1959) z Sybil Thorndike i Estelle Winwood, znalazł się potem w obsadzie dreszczowca Michaela Andersona Wrak „Mary Deare” (The Wreck of the Mary Deare, 1959) u boku Gary’ego Coopera i Charltona Hestona.

Przełomem w jego karierze stała się rola zgorzkniałego górnika Franka Machina, który pragnął stać się profesjonalnym rugbistą w sztandarowym filmie brytyjskiego nurtu Młodych Gniewnych Sportowe życie (This Sporting Life, 1963) w reżyserii Lindsaya Andersona; został nominowany do Oscara, nagrody BAFTA, zdobył też nagrodę dla najlepszego aktora w Cannes w 1963.

Kolejne kreacje to Kain w Biblii (The Bible, 1966) Johna Hustona, Król Artur w Camelocie (1967) Joshuy Logan czy król Ryszard Lwie Serce w Powrót Robin Hooda (Robin and Marian, 1976) Richarda Lestera. W westernie Człowiek zwany Koniem (A Man Called Horse, 1970) wcielił się w postać angielskiego arystokraty Johna Morgana, schwytanego przez Indian, który poznając z czasem ich kulturę i obyczaje staje się w końcu, pomimo pochodzenia, świadomym i pełnoprawnym członkiem ich społeczności.

W 1981 wystąpił na Broadwayu w roli Króla Artura w musicalu Camelot. W 1985 został przyjęty do Rycerzy Maltańskich i uhonorowany tytułem szlacheckim królestwa Danii. W 1991 otrzymał Laurence Olivier Award za rolę tytułową w sztuce Luigiego Pirandella Henryk IV'''.

Wystąpił w ponad 72 produkcjach filmowych, w tym Czas patriotów (1992), Bez przebaczenia (1992), Biały labirynt (1997), Cyrulik syberyjski (1998), Gladiator (2000). W ekranizacjach dwóch pierwszych części przygód Harry’ego Pottera zagrał postać profesora Albusa Dumbledore’a.

Zmarł 25 października 2002 w Londynie na chłoniaka Hodgkina w wieku 72 lat, 9 dni przed światową, a 3 tygodnie przed amerykańską premierą filmu Harry Potter i Komnata Tajemnic, a rolę Albusa Dumbledore’a w dalszych ekranizacjach przejął Michael Gambon.

Życie prywatne Był dwukrotnie żonaty. 9 lutego 1957 zawarł związek małżeński z Elizabeth Rees, z którą miał trzech synów: Damiana (ur. 1958), Jareda (ur. 1961) i Jamiego (ur. 1963). Byli małżeństwem przez 12 lat, do roku 1969. 7 czerwca 1974 ożenił się z Ann Turkel, małżeństwem byli przez 8 lat, do roku 1982.

Nagrody i nominacje Rok Nagroda Kategoria Rezultat Film 1963 Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Cannes Najlepszy aktor WygranaFrank Machin w Sportowe życie (This Sporting Life), reż. Lindsay Anderson 1964 Nagrody BAFTA Najlepszy aktor Nominacja Oscar Najlepszy aktor Nominacja 1968 Złoty Glob Najlepszy aktor Wygrana Król Artur w Camelot (1967), reż. Joshua Logan 1971 Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Berlinie Złoty Niedźwiedź Nominacja Eitan w Bloomfield (1971), reż. Richard Harris, Uri Zohar 1972 Nagroda Emmy Najlepszy śpiewający aktor Nominacja Philip Rhayadar w The Snow Goose (1971), reż. Patrick Garland Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Moskwie Najlepszy aktor Wygrana Oliver Cromwell w Cromwell (1970), reż. Ken Hughes 1982 Złota Malina Najgorszy aktor Nominacja James Parker w Tarzan – człowiek małpa (Tarzan, the Ape Man, 1981), reż. John Derek 1983 CableACE Award Najlepszy aktor w musicalu Nominacja Król Artur w Camelot (1982), reż. Marty Callner 1991 Złoty Glob Najlepszy aktor Nominacja'Bull' McCabe w Pole (The Field, 1990), reż. Jim Sheridan Oscar Najlepszy aktor Nominacja 1995 CableACE Award Najlepszy aktor w miniserialu Nominacja Abraham w Abraham (1994), reż. Joseph Sargent2002 British Independent Film Award (BIFA) Najlepszy aktor Nominacja Sandeman w My Kingdom (2001), reż. Don Boyd

Filmografia Rok Tytuł Rola Reżyser1959Człowiek o żelaznych pięściach (The Iron Harp, TV) ślepy IrlandczykPełnia życia (Alive and Kicking) kochanekCyril FrankelPodając rękę diabłu (Shake Hands with the Devil ) Terence O’BrienMichael Anderson Wrak „Mary Deare” (The Wreck of the Mary Deare) HiggensMichael Anderson 1960 Bojownicy nocy (A Terrible Beauty) Sean Reilly Tay Garnett1961 Działa Navarony (The Guns of Navarone) Howard Barnsby J. Lee ThompsonThe Long and the Short and the Tallkapral Edward „Johnno” JohnstoneLeslie Norman 1962 Bunt na Bounty (Mutiny on the Bounty) marynarz John Mills Lewis Milestone, Carol Reed 1963Sportowe życie (This Sporting Life) Frank Machin Lindsay Anderson 1964Czerwona pustynia (Red Desert) Corrado Zeller Michelangelo Antonioni1965 Bohaterowie Telemarku (The Heroes of Telemark) Knut Straud Anthony Mann Major Dundee kpt. Benjamin Tyreen Sam Peckinpah1966 Biblia (The Bible) Kain John Huston Hawaje (Hawaii) Rafer Hoxworth George Roy Hill1967 Wokół Caprice (Caprice) Christopher White Frank Tashlin Camelot Król Artur Joshua Logan1970 Człowiek zwany Koniem (A Man Called Horse) John MorganElliot SilversteinCromwell Oliver CromwellKen HughesMolly Maguires dedektyw James McParlanMartin Ritt1971Człowiek w dziczy (Man in the Wilderness)Zachary BassRichard SarafianThe Snow Goose (TV)Philip RhayaderPatrick Garland 1973 Tropiciele (The Deadly Trackers) szeryf Sean Kilpatrick Barry Shear1974 „Britannic” w niebezpieczeństwie (Juggernaut) porucznik komandor Anthony FallonRichard LesterTrup w 99.44% (99 and 44/100% Dead)Harry CrownJohn Frankenheimer1976Powrót człowieka zwanego Koniem (The Return of a Man Called Horse)Lord John MorganIrvin KershnerPowrót Robin Hooda (Robin and Marian)król Ryszard Lwie SerceRichard Lester Skrzyżowanie Kassandra (The Cassandra Crossing) dr Jonathan ChamberlainGeorge Pan Cosmatos1977 Podróże Guliwera (Gulliver's Travels) GuliwerPeter R. Hunt Orka – wieloryb zabójca (Orca) kapitan Nolan Michael Anderson Złote rendez-vous (Golden Rendezvous) John CarterAshley Lazarus1978 Dzikie gęsi (The Wild Geese) kpt. Rafer JandersAndrew V. McLaglen1979 Ravagers FalkRichard Compton Tylko dla sępów (Game for Vultures) David SwanseyJames Fargo1980 The Last Word (The Number) Danny TravisRoy Boulting1981 Tarzan – człowiek małpa (Tarzan, the Ape Man) James ParkerJohn Derek Your Ticket Is No Longer Valid JasonGeorge Kaczender1982 Zwycięstwo człowieka zwanego Koniem (Triumphs of a Man Called Horse) John MorganJohn Hough Camelot (TV)Król ArturMarty Callner 1984 Dzień Martina (Martin’s Day) Martin SteckertAlan Gibson HighpointLewis KinneyPeter Carter1988 Maigret (TV) komisarz MaigretPaul Lynch Strike Commando 2 Vic JenkinsBruno Mattei1990 Król wiatru (King of the Wind) Jerzy II HanowerskiPeter Duffell Opera za trzy grosze (Mack the Knife) Pan PeachumMenahem Golan Pole (The Field) 'Bull' McCabe Jim Sheridan1992Czas patriotów (Patriot Games)Paddy O’NeilPhillip NoyceBez przebaczenia (Unforgiven)Angielski BobClint Eastwood1993Zapasy z Ernestem Hemingwayem (Wrestling Ernest Hemingway)FrankRanda Haines 1994Abraham (TV)AbrahamJoseph SargentCicha zemsta (Silent Tongue)Prescott RoeSam Shepard 1995 Płacz, ukochany kraju (Cry, the Beloved Country ) James JarvisDarrell Roodt Ostatni numer iluzjonisty (The Great Kandinsky, TV) Ernest KandinskyTerry Winsor 1996 Trojan Eddie John PowerGillies Mackinnon 1997 Wściekłe serca (Savage Hearts) sir Roger FoxleyMark Ezra Biały labirynt (Smilla's Sense of Snow) dr Andreas TorkBille August Dzwonnik z Notre Dame (The Hunchback, TV) Klaudiusz Frollo Péter Medák To jest morze (This Is the Sea) starszy mężczyzna Jacobs Mary McGuckian 1998Upright AffairCyrulik syberyjski (The Barber of Siberia)Douglas McCrakenNikita Michałkow 1999Tropem Lwa (To Walk with Lions) George AdamsonCarl Schultz Wielka niedźwiedzica (Grizzly Falls) Harry Banks Stewart Raffill 2000 Gladiator Marek Aureliusz Ridley Scott2001 Perła (The Pearl) dr KarlAlfredo Zacharias Jr.Harry Potter i Kamień Filozoficzny (Harry Potter and the Philosopher's Stone) profesor Albus Dumbledore Chris Columbus Muhammad Ali w oczach świata (Muhammad Ali: Through the Eyes of the World, dokumentalny) w roli samego siebiePhil Grabsky My Kingdom SandemanDon Boyd2002 Hrabia Monte Christo (The Count of Monte Cristo) Abbé FariaKevin Reynolds Harry Potter i Komnata Tajemnic (Harry Potter and the Chamber of Secrets) profesor Albus Dumbledore Chris Columbus Juliusz Cezar (Julius Caesar, TV) Lucjusz Korneliusz Sulla Uli Edel Biblia. Apokalipsa świętego Jana (San Giovanni – L'apocalisse, TV) Jan Ewangelista Raffaele Mertes 2003 Kaena: Zagłada światów (Kaena: La prophétie) Opaz (głos) Chris Delaporte, Pascal Pinon

Dyskografia Albumy Camelot (wyd. Motion Picture Soundtrack; 1967) A Tramp Shining (1968) The Yard Went On Forever (1968) The Richard Harris Love Album (1970) My Boy (1971) Slides (1972) His Greatest Performances (1973) Jonathan Livingston Seagull (1973) The Prophet (1974) (muz. Arif Mardin, Prorok Kahlila Gibrana) I, in the Membership of My Days (1974) Gulliver Travels (1977) Camelot (1982) Mack The Knife (soundtrack; 1989) Little Tramp (1992) The Apocalypse (2004) – historia Jana Apostoła na wyspie Patmos Single „Here in My Heart” (temat z This Sporting Life) (1963) „How to Handle a Woman” (z filmu Camelot) (1968) „MacArthur Park” (1968) „Didn't We?” (1968) „The Yard Went On Forever” (1968) „The Hive” (1969) „One of the Nicer Things” (1969) „Fill the World With Love” (1969) „Ballad of A Man Called Horse” (Człowiek zwany Koniem, 1970) „Morning of the Mourning for Another Kennedy” (1970) „Go to the Mirror” (1971) „My Boy” (1971) „Turning Back the Pages” (1972) „Half of Every Dream” (1972) „Trilogy (Love, Marriage, Children)” (1974) „The Last Castle” (z Echoes of a Summer; 1976) „Lilliput” (z Gulliver's Travels; (1977)

Składanki CD Camelot (1988) Mack the Knife (1989) Tommy (1990) Camelot (1993) A Tramp Shining (1993) The Prophet (1995) The Webb Sessions 1968–1969 (1996) MacArthur Park (1997) Slides/My Boy (2 CD Set) (2005) My Boy (2006) Man of Words Man of Music The Anthology 1968–1974'' (2008)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Irlandzcy aktorzy filmowi Kategoria:Irlandzcy aktorzy głosowi Kategoria:Irlandzcy aktorzy teatralni Kategoria:Irlandzcy aktorzy telewizyjni Kategoria:Laureaci Europejskiej Nagrody Filmowej Za Osiągnięcia Życia Kategoria:Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicalu Kategoria:Laureaci nagrody za pierwszoplanową rolę męską na Festiwalu Filmowym w Cannes Kategoria:Ludzie urodzeni w Limerick Kategoria:Urodzeni w 1930 Kategoria:Zmarli w 2002