Śmierć, zgon – zdarzenie prawne wynikające ze śmierci osoby fizycznej, z którą szereg przepisów prawa wiąże wiele skutków prawnych. Śmierć stwierdzana jest w akcie zgonu na podstawie karty zgonu, a w razie niemożliwości jej sporządzenia – poprzez postępowanie o stwierdzenie zgonu lub uznanie za zmarłego.

Niektóre skutki prawne zgonu utrata zdolności prawnej przez zmarłego obowiązek wystawienia karty zgonuArt. 11 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych z 1959 r.; prawo pochowania ciała zmarłegoArt. 10 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych.; otwarcie spadku i dziedziczenieArt. 924 i art. 925 KC. albo sukcesja syngularnaArt. 922 § 2 in fine KC. praw i obowiązków majątkowych zmarłego; ustanie małżeństwaW szczególności owdowiały współmałżonek może wejść w inny związek małżeński (art. 13 § 1 KRO). Nie może też złożyć wspólnego zeznania podatkowego ze zmarłym małżonkiem (z wyjątkiem roku, w którym podatnik zmarł). (niektóre skutki prawne jednak nie ustająPowinowactwo trwa mimo ustania małżeństwa (art. 618 § 1 KRO). Powody wyłączenia pracownika organu administracji publicznej bądź sędziego trwają mimo ustania małżeństwa (art. 24 § 2 KPA, art. 48 § 2 KPC, art. 40 § 2 KPK, art. 18 § 2 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Prawo odmowy zeznań w charakterze świadka trwa także po ustaniu małżeństwa (art. 83 § 1 zd. 2 KPA, art. 261 § 1 zd. 2 KPC, art. 182 § 2 KPK).); wygaśnięcie ochrony danych osobowych zmarłegoCzy dane osób zmarłych podlegają ochronie przewidzianej w ustawie o ochronie danych osobowych?; wygaśnięcie ochrony (własnych) dóbr osobistych zmarłego; natomiast u bliskich powstaje inny rodzaj chronionego dobra osobistego – kult pamięci o zmarłym; powstanie odpowiedzialności deliktowej lub kontraktowej (tj. ubezpieczyciela) za śmierć zmarłego; ustanie niektórych stosunków prawnych o charakterze osobistym (np. umowa o pracę, umowa o dzieło).

Błędne orzeczenie o śmierci Istnieją możliwe przypadki, gdy śmierć zostanie orzeczona wobec osoby, która w rzeczywistości wciąż żyje.

Pomyłka Śmierć może zostać nieprawidłowo orzeczona na skutek utraty kontaktu z osobą, pomyłki lekarza lub sądu. Błędne uznanie ze zmarłego niesie nierzadko bardzo negatywne konsekwencje. Taka osoba nie może legalnie pracować, pobierać świadczeń, ma znacznie utrudniony dostęp do usług medycznych. Musi się mierzyć z silną biurokracją, aby akt zgonu został anulowany.

Do osób błędnie uznanych za zmarłych należy Rumun, Constantin Reliu, który wyemigrował do Turcji w 1999 roku. W czasie pobytu, z powodu braku kontaktu z rodziną został uznany w Rumunii w 2016 roku za zmarłego. W styczniu 2018 deportowano go z powodu braku prawa pobytu w Turcji. Mimo powrotu, sąd nie zmienił orzeczenia z powodu upływu czasu na unieważnienie aktu zgonu. Jednakże w lipcu tego samego roku orzeczenie o śmierci zostało anulowane.

Innym przykładem jest Jeanne Pouchain, która w 2017 roku została uznana za zmarłą przez francuski sąd apelacyjny na podstawie oświadczeń byłych pracowników, pomimo braku aktu zgonu. Według stanu na rok 2021 nadal nie udało jej się zmienić wyroku.

W Indiach działa organizacja Uttar Pradesh Association of Dead People założona przez Lala Bihariego, która walczy na rzecz przywrócenia praw obywatelskich osobom błędnie uznanym za zmarłe. Założyciel walczył przez 19 lat (od 1975 do 1994) o uznanie go za żywego. W 2003 roku dostał pokojową Nagrodę Ig Nobla.

Upozorowanie własnej śmierci Czasami także śmierć jest pozorowana w celu uniknięcia odpowiedzialności karnej lub konieczności spłacenia długów. Innym celem takiej udawanej śmierci może być wyłudzenie odszkodowania z ubezpieczenia na życie.

Śmierć cywilna

W dawnych systemach prawnych istniała kara zwana śmiercią cywilną. Oznaczała ona utratę wszelkich lub dużej części praw obywatelskich. Osoba ukarana w ten sposób traciła m.in. prawo do zawierania umów, składania pozwów sądowych, posiadania własności prywatnej. Mogło to też oznaczać rozwiązanie małżeństwa, jako że normalnie śmierć oznacza jego ustanie. Taka kara występowała m.in. w Kodeksie Napoleona. Została zniesiona w roku 1854.

Przypisy

Kategoria:Prawo o aktach stanu cywilnego Kategoria:Prawo spadkowe Kategoria:Śmierć