Gyula Károly Andrássy (ur. 8 marca 1823 w Oláhpataku Magyar Nagylexikon, Akadémia Kiadó, Budapest, 1994, , zm. 18 lutego 1890 w Volosku, obecnej dzielnicy Opatii) – węgierski szlachcic, hrabia Csíkszentkirály i Krasznahorkaváralja, wolnomularzWolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej w XVIII i XIX wieku, Wrocław 1982, s. 522. Przyczynił się do zawarcia ugody austriacko-węgierskiej, a następnie był liczącym się politykiem Austro-Węgier, piastując funkcję premiera Węgier w latach 1867–1871, a także ministra spraw zagranicznych Austro-Węgier w latach 1871–1879. Ponadto Andrássy był jednym z najbliższych powierników cesarzowej Elżbiety, zwanej Sisi, z którą do końca życia pozostawał w bliskiej przyjaźni.
Życiorys Pochodził z rozgałęzionej węgierskiej rodziny magnackiej. Jego ojcem był węgierski polityk, hrabia Károly Andrássy (1792–1845), zaś matką – hrabina Etelka (Adelajda) Szapáry (1798–1876). Po ukończeniu studiów prawniczych w Peszcie został w 1847 wybrany posłem do Parlamentu Węgierskiego. Od samego początku wyróżniał się tam wielką elokwencją i liberalnymi poglądami politycznymi, a przy tym zdecydowaną postawą węgierskiego patrioty. W 1848 zaangażował się w węgierską Wiosnę Ludów, obejmując funkcję administratora Komitatu Zemplén i wspierając oddziały Lajosa Kossutha. Po upadku powstania Andrássy, skazany w 1849 r. zaocznie na śmierć i powieszony in effigie, zbiegł na zachód Europy. Aż do amnestii w 1857 przebywał w Paryżu i Londynie, dzieląc czas pomiędzy politykę i podboje miłosne.
Po podpisaniu ugody austro-węgierskiej od 17 lutego 1867 do 14 listopada 1871 sprawował funkcję pierwszego premiera "nowego" królestwa Węgier. Jego rząd, dla którego oparciem w sejmie węgierskim była partia Ferenca Deáka, składał się prawie wyłącznie z arystokratów. Głównym celem Andrássy'ego było utrwalenie ugody zawartej z dynastią Habsburgów i taka organizacja państwa, która by najlepiej odpowiadała celom i interesom węgierskich klas posiadających. W sprawach narodowościowych, istotnych w nowo utworzonej, wielonarodowościowej monarchii, prezentował twardy węgierski nacjonalizm. O ile poszedł na pewne ustępstwa względem najsilniejszej narodowości, Chorwatów (język chorwacki, szczątkowa autonomia w sprawach wewnętrznych, religii, oświaty czy sprawiedliwości), o tyle odrzucił zdecydowanie wszelkie żądania narodowościowe Słowaków, Rumunów czy Serbów, a uchwalona w 1868 r. ustawa narodowościowa wprowadziła na tych terenach jako obowiązkowy język węgierski.
W latach 1871–1879 sprawował urząd ministra spraw zagranicznych Austro-Węgier.
Był rycerzem Orderu Złotego Runa, członkiem Węgierskiej Akademii Nauk (kor. 1876, rzecz. 1888).
Jego drugi syn, Gyula Andrássy młodszy (1860–1929), zwolennik trializmu (federacji Austrii, Węgier i Polski) był węgierskim ministrem spraw wewnętrznych (1906–1910) i krótko w 1918 ostatnim ministrem spraw zagranicznych Austro-Węgier. Życie prywatne 9 lipca 1856 roku ożenił się z Katinką Kendeffy. Miał z nią troje dzieci:
Tivadar (ur. 10 lipca 1857, zm. 13 maja 1905). Ilona (ur. 21 maja 1858, zm. 2 kwietnia 1952). Gyula (ur. 30 czerwca 1860, zm. 11 czerwca 1929).
Upamiętnienie Jego nazwisko nosi aleja AndrássyegoPolski egzonim przyjęty na 111. posiedzeniu KSNG.(węg. Andrássy út), reprezentacyjna aleja Budapesztu. Wzdłuż niej wznoszą się eklektyczne neorenesansowe budynki, m.in. gmach Węgierskiej Opery Państwowej. Powstała w 1999 roku na jego cześć Nagroda Gyuli Andrássyego (węg. Andrássy Gyula-díj) jest przyznawana corocznie przez ministra obrony narodowej Węgier w dniu 21 maja w uznaniu wybitnej działalności wojskowo-dyplomatycznej w systemie sojuszniczym NATO. Upamiętnia go również Uniwersytet Andrássy w Budapeszcie, który został założony w 2001 roku i jest jedynym w pełni niemieckojęzycznym uniwersytetem poza granicami państw niemieckojęzycznych.
Odznaczenia Odznaczenia Andrássy'ego to między innymi: Order Złotego Runa (1877) Krzyż Wielki Orderu Świętego Stefana Order Orła Czarnego (Prusy) Order Świętego Andrzeja (Imperium Rosyjskie) Order Annuncjaty (Włochy) Order Świętego Huberta (Bawaria) Order Korony Rucianej (Saksonia) Krzyż Wielki Orderu Korony Wirtemberskiej (Wirtembergia) Krzyż Wielki Legii Honorowej (Francja) Wielka Wstęga Orderu Medżydów w brylantach (Imperium Osmańskie) Krzyż Wielki Orderu Wieży i Miecza (Portugalia) Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia) Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja) Order Wierności (Badenia) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Korony Syjamu (Syjam) Wielka Wstęga Orderu Portretu Władcy w brylantach (Iran) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Lwa Niderlandzkiego (Holandia) Baliw Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji (Zakon Maltański)
Przypisy
Linki zewnętrzne Dávid Angyal, Hrabia Gyula Andrássy (1823–1890) (węg.)
Kategoria:Ministrowie Austro-Węgier Kategoria:Austriaccy ministrowie spraw zagranicznych Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony Włoch Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stefana Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętych Maurycego i Łazarza Kategoria:Odznaczeni Orderem Złotego Runa Kategoria:Premierzy Węgier Kategoria:Węgierscy wolnomularze Kategoria:Ludzie związani z Koszycami Kategoria:Straceni in effigie Kategoria:Urodzeni w 1823 Kategoria:Zmarli w 1890 Kategoria:Członkowie Węgierskiej Akademii Nauk Kategoria:Osoby skazane na karę śmierci w Austro-Węgrzech