mały|Grób Ludwika Adama Dmuszewskiego na cmentarzu Powązkowskim Ludwik Adam Dmuszewski (ur. 24 grudnia 1777 w Sokółce, zm. 9 grudnia 1847 w Warszawie) – polski aktor, reżyser teatralny, dyrektor Teatru Narodowego, dramatopisarz, dziennikarz, historyk teatru i wydawca. Istotna postać dawnej Warszawy, wolnomularzLudwik Hass, Sekta farmazonii warszawskiej, Warszawa 1980, s. 440..
Życiorys Urodził się w Sokółce koło Białegostoku, jako syna Jana, rotmistrza kawalerii narodowej, i Magdaleny z Sobolewskich. Uczył się w warszawskich szkołach pijarskich (prawdopodobnie w szkole wojewódzkiej) i bazylianów w Żyrowicach. W roku 1794 był protokolantem Rady Najwyższej Narodowej. Przez kolejne kilka lat gospodarował z ojcem na wsi. ”Pod koniec 1799 przyjechał do Warszawy (miał zamiar przedostać się do Legionów J.H. Dąbrowskiego): za namową W. Bogusławskiego postanowił zostać aktorem i wstąpił do zespołu Teatru Narodowego. Debiutował 15 czerwca 1800 w komedii Dwóch w jednym. W Teatrze Narodowym działał odtąd do końca życia.” W latach 1825–1827 współkierował teatrem z B. Kudliczem i K. Kurpińskim. Od roku 1827 został jego dyrektorem, drugim obok wcześniej powołanego L. Osińskiego. Od roku 1836 prowadził wykłady w Szkole Dramatycznej obejmujące: krytykę, historię i literaturę dramatyczną. Począwszy od roku 1839 piastował funkcję wiceprezesa Towarzystwa Wsparcia Podupadłych Artystów.
W latach 1810–1811 był członkiem towarzystwa naukowego Sfinks. W roku 1811 podróżował po Europie, odwiedzając kolejno: Niemcy, Francję i Austrię. Od roku 1822 wydawał i redagował Kurier Warszawski, który kupił w 1821 od Brunona Kicińskiego. W roku 1825 został początkowo asesorem, a w 1832 członkiem Dyrekcji Rządowej Teatrów. Cztery lata później (1836) kupił majątek ziemski Dobrzyniec Mały (Mazowsze). Dwukrotnie żonaty: początkowo ze śpiewaczką Zofią Petraschówną (1805), później z Konstancją Pięknowską (1812).
Jako wolnomularz osiągnął najwyższy (VII) stopień wtajemniczenia i sprawował urząd Dyrektora Harmonii Wielkiego Wschodu. Był członkiem 3 lóż: Świątynia Mądrości, Zum goldenen Leuchter (1805) i Świątynia Izis. Zmarł 9 grudnia roku 1847 w Warszawie. Pochowany został na Starych Powązkach (kwatera 4-1/2-16).
Twórczość
Utwory publikowane Dwóch w jednym. Komedia, wyst. Warszawa 15 czerwca 1800, (prawdopodobnie identyczna z komedią Rywal i kochanek w jednej osobie, rękopis: Biblioteka Narodowa, sygn. 1422; źródło niemieckie nieznane) Aktorowie na Elizejskich Polach, dzieło teatralne oryginalne wierszem napisane. Komedia w 1 akcie, wyst. Warszawa 9 maja 1801, wyd. Warszawa 1802, wyd. następne: Warszawa 1804; zobacz: poz. 109, t. 1. "Piosenki" przedr. Gazeta Warszawska 1805, nr 95 Dodatek; muzyka: Józef Elsner, (autor zmieniał sztukę stosownie do okoliczności, zobacz: poz. 126, 134) Dom do przedania. Komedia w 1 akcie, wyst. Warszawa 1802, wyd.: zobacz poz. 109, t. 9, (według A. V.Pineux-Duval: La Maison à vendre) Oblężenie Odensy. Drama wojskowe w 4 aktach z historii duńskiej, wystawiano pt. Oblężenie miasta Odensy, Warszawa 25 listopada 1803, wyd. Warszawa 1804, (według J. de Boirie) Dzicy ludzie, czyli mieszkańcy wyspy Kamkatal. Opera w 1 akcie, wyst. Warszawa 27 stycznia 1804; piosenki wyd. w zbiorach: "Pieśnie(!) z komedioopery Siedem razy jeden i innych oper polskich", Poznań 1805; "Śpiewy i arie teatralne i światowe z różnych oper i komedii zebrane", t. 2, Warszawa 1816; zobacz: poz. 109, t. 4, (muzyka: J. Elsner); rękopis pt. Wylądowanie Francuzów na wyspę Kamkatal, Ossolineum sygn. 4995/I, (przeróbka z przekł. niemieckiej powieści Inkle i Joriko) Siedem razy jeden. Komedioopera w 1 akcie oryginalnie napisana, wyst. Warszawa 14 grudnia 1804, wyd. Warszawa 1805; wyd. następne: wyd. 2 Warszawa 1807; zobacz: poz. 109, t. 8; piosenki wyd. w czasopismach i zbiorach: Gazeta Warszawska 1804, nr 10 Dodatek; "Wybór pięknych dzieł muzycznych i pieśni polskich" Nr 5-6, Warszawa 1805; "Pieśnie z komedioopery Siedem razy jeden i innych oper polskich", Poznań 1805, (muzyka: J. Elsner); rękopis z nutami znajduje się w Bibliotece Narodowej, sygn. 6314, (przekł. niemiecki: S. Wöhner, wyst. Warszawa 22 czerwca 1805) Hymn w doskonałej loży st. Jana Złotego Lichtarza na pierwszym zgromadzeniu w języku polskim śpiewany dn. 21 stycznia 1805, Warszawa 1805, (muzyka: J. Elsner); wersja nieznacznie zmieniona: Hymn przy pierwszym otwarciu... Świątynia Mądrości śpiewany 5805, wyd. w zbiorze: Pieśni wolnomularskie (Warszawa 1811), przedr. J. Nieczuja-Urbański: "L. A. Dmuszewski wolnomularzem", Ruch Literacki 1927, nr 4 Wdzięczność do Wojciecha Bogusławskiego. Kantata na dzień imienin W. Bogusławskiego, wykonana 22 kwietnia 1805, wyd. Warszawa 1805, (muzyka: J. N. Szczurowski) Terno. Komedioopera w 1 akcie, naśladowana z francuskiej komedii Quaterno, wyst. Warszawa 13 grudnia 1805, wyd. Warszawa 1805; wyd. następne: zobacz poz. 109, t. 9 i 4 (tu tylko piosenki); według A. Seville: Quaterno à la loterie Hymn śpiewany na pierwszej... stołowej Polaków Zjednoczonych, wyd. w zbiorze: Pieśni wolnomularskie (Warszawa 1811), przedr. J. Nieczuja-Urbański: "L. A. Dmuszewski wolnomularzem", Ruch Literacki 1927, nr 4, (inny tytuł: Na powitanie braci) Pospolite ruszenie, czyli bitwa z Kozakami. Komedioopera w 2 aktach, wyst. Warszawa 1 maja 1807, wyd. Warszawa (rok 1807, 2 wydania); wyd. następne: Warszawa 1809, Warszawa 1813; piosenki wyd.: Gazeta Warszawska 1807, nr 35 Dodatek; zobacz: poz. 109, t. 4, (muzyka: J. Elsner) Okopy na Pradze. Komedioopera oryginalna w 1 akcie, wyst. Warszawa 14 czerwca 1807, wyd. Poznań 1807; wyd. następne: Poznań 1905; Poznań 1926 Naród sobie!; piosenki wyd.: Gazeta Warszawska 1807, nr 48 Dodatek; "Śpiewki z komedioopery Okopy na Pradze, napisanej roku 1807", brak miejsca i roku wydania; zobacz poz. 109, t. 4; muzyka J. Stefaniego z Krakowiaków i górali, (stosownie do okoliczności Dmuszewski zmieniał tę komedię i wystawiał pod różnymi tytułami; zobacz: poz. 19, 22; źródło francuskie nieznane) Drzwi zamknięte. Komedia w 3 aktach, wyst. Warszawa 2 października 1807, według P. Bernard(?) "Śpiewki do melodramy Mieczysław Ślepy J. Szymanieckiego", wyst. Warszawa 1 listopada 1807, wyd. w zbiorze: Śpiewy i arie teatralne i światowe z różnych oper i komedii zebrane, t. 2, Warszawa 1816; przedr. zobacz poz. 18; muzyka J. Elsner, (rękopis melodramy znajduje się w Ossolineum, sygn. 5039/I; według L. Ch. Caignez: l’Illustre aveugle) Gaduła nad gadułami. Komedia w 1 akcie, wyst. Warszawa 18 grudnia 1807, wyd. Warszawa (1809); wyd. następne: "pomnożone" Warszawa 1810; zobacz poz. 109, t. 1, (według J. Ch. F. Maurice-Descombes: Le Parleur éternel; z okazji noworocznego przedstawienia – 1 I 1808 – autor dodał na zakończenie tej sztuki: "Powinszowanie Nowego Roku prześwietnej publiczności przez p. Gadulskiego", Gazeta Warszawska 1808, nr 2; przedr. zobacz poz. 109, t. 1) Grymasy młodej żony. Komedia w 1 akcie z powieści moralnej pani Genlis, wyst. Warszawa 18 grudnia 1807; rękopisy znajdują się w Ossolineum: sygn. 10557/I, 10575/I, (według Ch. G. Étienne: La Femme en colère) Kalif z Bagdadu. Opera w 1 akcie, wyst. Warszawa 18 grudnia 1807; piosenki wyd.: zobacz poz. 18; poz. 109, t. 4; muzyka: F. A. Boieldieu, (według C. Saint-Juste) Dykcjonarzyk teatralny z dodatkiem pieśni z najnowszych oper dawanych na Teatrze Narodowym warszawskim (współautor: Alojzy Żółkowski), Poznań 1808; fragmenty przedr. E. Szwankowski w: "Teatr Wojciecha Bogusławskiego w l. 1799-1814", Wrocław 1954, Materiały do Dziejów Teatru w Polsce nr 1, s. 349-366 Pożegnanie, czyli marsz wojowników. Komedioopera w 1 akcie, wyst. Kalisz 3 sierpnia 1808, piosenki wyd.: Gazeta Warszawska 1808, nr 68 Dodatek; Gazeta Poznańska 1808, nr 70; wyd. osobne pt. "Piosnki śpiewane w komediooperze Pożegnanie, czyli marsz wojowników, napisanej z okoliczności wymaszerowania za granicę pułku 7 piechoty Legionu 2 Wojsk polskich, a granej w Kaliszu przez artystów dramatycznych narodowych 3 sierpnia 1808", brak miejsca wydania 1808; zobacz: poz. 109, t. 4, (przeróbka poz. 12) Kapelmajster polski. Intermezzo oryginalne w 1 akcie, wyst. Warszawa 28 października 1808, (muzyka: G. Albertini) Dworek na gościńcu. Komedioopera w 1 akcie, przełożona z niemieckiego i oryginalnymi piosnkami powiększona, wyst. Warszawa 27 stycznia 1809, piosenki przedr. W. Brumer: Służba narodowa Wojciecha Bogusławskiego, Warszawa 1929, s. 122-124, (muzyka: K. Kurpiński lub J. Deszczyński; W. Lessel), rękopis: Ossolineum, sygn. 10151/II; Biblioteka Jagiellońska, sygn. 4427: pt. Dworek przy gościńcu, (według A.F. Kotzebue: Das Haus an der Heer Strasse) Przygotowanie na przyjęcie Wojska Polskiego w Krakowie, wyst. 23 lipca 1809, treść i opis ogł. Gazeta Warszawska 1809, nr 50 Dodatek; fragm.: Śpiewka wesoła na powitanie wojowników polskich, brak miejsca i roku wydania (wyd. anonimowe); wyst. także pt.: Przywitanie Wojska Polskiego w Krakowie; Wojsko Polskie w Krakowie, (przeróbka poz. 12) Jakież to czynić ofiary... Kantata na uczczenie imienin księcia warszawskiego Augusta, wykonana: Warszawa 3 sierpnia 1809, wyd. W. Brumer: Służba narodowa Wojciecha Bogusławskiego, Warszawa 1929, s. 131 Święto wielkiego imienia... Kantata na cześć urodzin Napoleona, wykonana: Kraków 15 sierpnia 1809, wyd. Gazeta Krakowska 1809, nr 67, przedr. W. Brumer: Służba narodowa Wojciecha Bogusławskiego, Warszawa 1929, s. 122-124 Leszek Biały, czyli czarownica z Łysej Góry. Opera w 2 aktach, wyst. Warszawa 2 grudnia 1809, treść ogł.: L. Osiński Pamiętnik Warszawski 1809, nr 10 (przedr. w: Dzieła, t. 4, Warszawa 1862, s. 392-393); Gazeta Korespondenta Warszawskiego 1809, nr 98; Gazeta Warszawska 1809, nr 98 Dodatek; A. Papierzowa: Libretta oper polskich z l. 1800–1830, Kraków 1959, s. 195; piosenki wyd. w zbiorze: Śpiewy i arie teatralne i światowe z różnych oper i komedii zebrane, t. 2, Warszawa 1816; zobacz: poz. 109, t. 4; muzyka: J. Elsner, (treść według D.M. Krajewski: Leszek Biały, książę polski, t. 1-2, Warszawa 1791-1792) "Kantata imienionowa na uczczenie księcia warszawskiego Augusta na zakończenie opery Leszek Biały", wykonana: Warszawa w grudniu 1809 i w grudniu 1810, wyd. W. Brumer: Służba narodowa Wojciecha Bogusławskiego, Warszawa 1929, s. 122-124 Klaryssa, czyli żołnierz spod Raszyna. Komedia w 5 aktach, wyst. Warszawa 15 grudnia 1809 Bilet kwaterniczy. Komedioopera w 1 akcie, wyst. Warszawa 12 stycznia 1810, piosenki wyd.: Gazeta Warszawska 1810, nr 5 Dodatek; zobacz: poz. 109, t. 4; W. Brumer: Służba narodowa Wojciecha Bogusławskiego, Warszawa 1929, s. 122-124, (według F. P. A. Léger: Le Billet de logement) Nasz Józio. Komedia w 1 akcie, wyst. Warszawa 12 lipca 1810; z rękopisu Ossolineum, sygn. 5081/I wyd. S. Durski w: "Miscellanea z l. 1800-1850", Wrocław 1963, Archiwum Literatury nr 7, (według A.F. Kotzebue: Unser Fritz) Kantata na cześć imienia gen. Henryka Dąbrowskiego, wykonana: Poznań w sierpniu 1810 Wniście (albo: Wejście) na świat. Komedia w 3 aktach, wyst. 28 października 1810, (według L.B. Picard) Miłostki Zygmunta Jagiellończyka. Komedia w 3 aktach, wyst. Warszawa 23 grudnia 1810; pierwsza redakcja prozą komedii Barbara Zapolska, czyli odwet; zobacz: poz. 74, (według A. Creuzé de Lesser, J.F. Roger: La Revanche – według komedii C. Federici) Matki rywalki, czyli straszydło zamkowe. Drama w 4 aktach, wyst. Warszawa 28 grudnia 1810; według L. Ch. Caignez (według powieści S. F. de Genlis) Garbusek, czyli trzy siostry. Komedioopera w 1 akcie, wyst. Warszawa 18 stycznia 1811, piosenki wyd. zobacz: poz. 109, t. 4, (według Ch.A. Sewrin lub Ch.A. Pigault-Lebrun) Wielki sędzia hiszpański, czyli Laura i Fernando. Drama w 4 aktach, wyst. Warszawa 23 marca 1811, (według A.J. Bourlain – pseud. Dumaniant; według dramy hiszpańskiej hr. Olivadesa) Wyspa małżeństwa, czyli żony przez los wybrane. Melodrama w 3 aktach, wyst. Warszawa 19 maja 1811, (muzyka: J. Elsner), rękopis: Ossolineum, sygn. 5041/I, (według A. de Pujol lub A. Bernos, J.B. Frédéric)