Trzech Dostojnych i Pięciu Cesarzy () − mityczni władcy, którzy mieli rządzić w Chinach w III tysiącleciu p.n.e., poprzedzając półlegendarną dynastię Xia (2070–1600 p.n.e.).
Ten mityczny okres pełnił szczególnie ważną rolę w konfucjanizmie, głównej ideologii cesarskich Chin. Jej założyciel, Konfucjusz uważał epokę, w której żyli mityczni władcy, za złoty wiek chińskiej cywilizacji, twierdząc, że kolejne pokolenia powinny brać przykład z niedoścignionych legendarnych przodków. Okres San Huang Wu Di stał się mitem założycielskim cywilizacji chińskiej, bo legendarnym władcom przypisywano rozmaite wynalazki.
Trzech Dostojnych Termin 皇 (huang) oznacza w chińskim „cesarza”, „władcę”, ale także „dostojnego przodka”. San huang (三皇) to półboscy władcy, którzy dzięki swym mocom uczynili lepszym ludzkie życie. Dzięki swym cnotom mieli rządzić przez bardzo długi czas. W chińskiej tradycji istnieje kilka identyfikacji Trzech Dostojnych. Sima Qian w dziele Zapiski historyka wyliczał, że byli to: Władca Nieba (天皇), który rządził przez 18 000 lat Władca Ziemi (地皇), który rządził przez 11 000 lat Władca Ludzkości (泰皇 lub 人皇), który rządził przez 45 600 lat Według dzieł Yundou shu (運斗樞) oraz Yuanming bao (元命苞) Trzej Dostojni to: Fuxi (伏羲) Shennong (神農) Nüwa (女媧); w księgach Shangshu dazhuan (尚書大傳) i Baihu tongyi (白虎通義) zamiast Nüwy figuruje Suiren (燧人), wynalazca ognia; w księdze Diwang shiji (帝王世紀) zastępuje ją Żółty cesarz (黄帝).
Pięciu Cesarzy Pięciu Cesarzy to legendarni, doskonali pod względem moralnym królowie-mędrcy. Według Zapisków historyka byli to: Huang Di (黄帝) Zhuanxu (顓頊) Ku (嚳) Yao (堯) Shun (舜) Yao i Shun są także znani jako dwaj cesarze. Razem z Wielkim Yu (), założycielem dynastii Xia zostali uznani przez Konfucjusza za wzorowych władców w historii Chin. W księdze Shangshu Xu (尚書序) oraz Diwang shiji Shaohao (少昊) zastępuje Huang Di.
W Pieśniach z Chu (楚辭) Pięciu Cesarzy to bogowie pięciu stron świata: Shaohao (wschód) Zhuanxu (północ) Żółty cesarz (środek) Shennong (zachód) Fuxi (południe)
Księdze rytuałów (禮記) Pięciu Cesarzy reprezentuje pięć klanów (五氏): klan Youchao (有巢氏) klan Suirena (燧人氏) klan Fuxi (伏羲氏) klan Nüwa (女媧氏) klan Shennonga (神農氏)
Współcześnie źródła chińskie terminem „okresu pięciu cesarzy” (Wudi shidai) określają czasem okres neolitycznej kultury Longhsan, z której wyewoluować miały pierwsze historyczne państwa chińskie.
Pierwszy cesarz Termin san huang wu di był mocno zakorzeniony w świadomości, kiedy Qin Shi Huang (秦始皇) podbił w 221 p.n.e. całe Chiny. Jako pierwszy władca Cesarstwa Chińskiego ukuł on nowy tytuł dla siebie łącząc 皇 i 帝. Termin huangdi ma zatem w języku chińskim znaczenie takie, jak „cesarz”, który wywodzi się od Juliusza Cezara.
Przypisy
Bibliografia M. Granet, Cywilizacja chińska, PIW, Warszawa, 1973; str. 23-27
Kategoria:Mitologia chińska Kategoria:Epoki historii Chin